เปิด "3 ฉากทัศน์" ฝ่าวิกฤตเสี่ยง ทางรอด "สงครามตะวันออกกลาง"

ยากจะคาดการณ์ว่า สงครามระหว่างสหรัฐฯ-อิสราเอลและอิหร่านจะลุกลาม บานปลาย หรืออาจะยุติลงในอนาคตอันใกล้ แต่ที่แน่ ๆ คือ ตลอดระยะเวลากว่า 2 เดือนที่ผ่านมา สมรภูมิพลังงานโลกได้ปั่นป่วนไปทุกทวีป แม้ว่าในหลายประเทศจะไม่ได้เข้าร่วมรบ หรือเข้าไปมีส่วนเกี่ยวข้องใด ๆก็ตาม

รศ.ดร.ดุลยภาค ปรีชารัชช นายกสมาคมภูมิภาคศึกษา และอาจารย์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ได้วิเคราะห์วิกฤตการณ์ที่เกิดขึ้นผลกระทบและทางลง "วิกฤตสงครามตะวันออกกลาง" ไว้ 3 ฉากทัศน์ที่น่าจะเป็นไปได้

ฉากทัศน์ที่ 1 ทั้งสองฝ่ายสามารถเจรจาสันติภาพหาทางออกประนีประนอมกันได้ แต่ยังยืนหยัดในการรักษาเขตอิทธิพลซึ่งกันและกันเอาไว้ เช่น อิหร่านอาจจะคลายการปิดช่องแคบฮอร์มูซ แต่ก็ขอสงวนท่าทีในการรักษากำลังรบ อาจจะบอกสหรัฐฯ ว่า จะขอยุติสงครามพัฒนาอาวุธนิวเคลียร์ แต่ก็ต้องมีกรอบเวลาที่ทำให้อิหร่านมีความยืดหยุ่นพอประมาณ ในขณะที่สหรัฐฯ อาจจะปรับกลยุทธ์กลายเป็นการถวงดุลนอกชายฝั่ง คือจะไม่วางกำลังบนชายฝั่ง และไม่ส่งทหารไปยึดภาคพื้นดินของอิหร่าน แต่จะเปลี่ยนเป็นใช้เรือรบวนอยู่รอบ ๆ ปากอ่าวเปอร์เซีย เพื่อประกันความมั่นคงให้กับรัฐรอบอ่าวเปอร์เซีย

ฉากทัศน์ที่ 2 จะปะทะกันแบบนี้ต่อไป แต่อาจมีการขยายผลของการโจมตีต่าง ๆ บ้าง หรือลดเป้าการโจมตี ตามสถานการณ์หรือตามแต่คลังอาวุธที่แต่ละฝ่ายอาจจะลดลง หรือการเติมอาวุธในแต่ละห้วง

เอาเป็นว่าในภูมิภาคตะวันออกกลางจะยังมีความปั่นป่วนอยู่ อิสราเอลประกบพลังสหรัฐฯ และโลกอาหรับพื้นที่ฐานทัพของสหรัฐฯ ซาอุดิอาระเบีย คูเวต สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ ส่วนอีกฝั่งจะเป็น อิหร่าน เลบานอน เยเมน และอาจมีพลังจากจีน รัสเซีย

ฉากทัศน์ที่ 3 ต้องรบกันให้แตกหักเพื่อให้เห็นว่าใครแพ้ใครชนะเพื่อกำหนดดุลอำนาจใหม่ ทางความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ

ดุลยอำนาจ "อิสราเอล" ตัวแปรสงคราม

กลยุทธ์บริหารจัดการความขัดแย้งที่ถูกนำมาใช้ทั่วโลก ในลักษณะผ่อนสั้นผ่อนยาวทีละขั้นตอน แต่ละฝ่ายอาจมีหลายข้อเสนอที่ตกลงกันได้ ส่วนในข้อที่ตกลงกันไม่ได้จะยืดเวลาออกไปเพื่อรอปรับดุลแห่งอำนาจ หรือผ่อนคลายความตึงเครียดของสถานการณ์ แต่ในสงครามตะวันออกกลาง เรียกได้ว่ายังมีตัวแปรที่ไม่อาจทำให้การเจรจาเกิดขึ้นได้ง่าย เนื่องด้วยชนชั้นนำกลุ่มใหม่ในอิหร่าน กำลังเปลี่ยนผ่านจากการนำของนักบวชสายอนุรักษ์นิยมดั้งเดิม ไปสู่การผสมผสานระหว่างนักบวชรุ่นใหม่ที่แข็งกร้าวและกลุ่มทหาร มีความโกรธแค้นและต้องการแก้แค้นสหรัฐฯ และอิหร่านที่ลอบสังหารผู้นำหลายครั้งหลายครา ในขณะที่สหรัฐฯเริ่มไม่อนุญาตให้ โดนัลด์ ทรัมป์ บริหารในแบบที่ใช้พลังอำนาจของประเทศไปทุ่มกับอิหร่านแบบสุดโต่งจนเกินไป

รศ.ดร.ดุลยภาค มองว่า อิสราเอลอาจเป็นตัวแปรของสงครามในครั้งนี้ สอดคล้องกับการโชว์แสนยานุภาพที่ผ่านมาเพื่อเก็บเกี่ยวชื่อเสร้างและสร้างความหวาดกลัวให้กับภูมิภาคนี้มากขึ้น ถ้าเรียกให้เห็นภาพก็คือ ความพยายามที่จะสร้างมหารัฐอิสราเอล ซึ่งหมายถึงการยึดบางพื้นที่ในเลบานอน สร้างชนวนกันชนยุทธศาสตร์ที่งอกดินแดนขึ้นมาใหม่ อีกทั้งยังใช้อาวุธลูกใหญ่ใส่อิหร่านตั้งแต่ปีแล้ว สังหารนักวิทยาศาสตร์นิวเคลียร์อิหร่านไปหลายคน สกัดเรือบรรทุกยุทธภัณฑ์พิเศษของรัสเซียบริเวณทะเลสาบแคสเปียนไม่ให้เข้าไปโหลดสินค้าเพื่อเข้าไปช่วยเตหะรานได้

"ดังนั้นประเทศเล็ก แต่ว่ามีฝันที่ทะเยอทะยานในการอยากจะเป็นมหาอำนาจอันดับหนึ่งในตะวันออกกลาง ที่จะได้เห็นการคืบคลานบางอย่างในเชิงแสนยานุภาพของอิสราเอล"

สงครามเกมโชว์ "ลากยาว" ใครได้ ใครเสีย

"สหรัฐฯ – อิสราเอล" หากยังเป็นพันธมิตรที่ดีต่อกันอยู่ แม้จะมีความเห็นที่แตกต่างกันไปบ้าง โดยที่สหรัฐฯ ไม่ไปหัก หรืออิสราเอล ไม่ไปกดดันสหรัฐฯ มากเกินไป จนทำลายระบบมิตรร่วม หรือแนวนโยบายต่างประเทศ เชื่อว่าพลังของฝั่งสหรัฐฯ และอิสราเอล ก็จะยังคงมีเสถียรภาพอยู่

การทำสงครามของทรัมป์ เป็นในลักษณะเกมโชว์ บางทีขู่ บางทีใจดี บางทีเหมือนการละครว่าจะถล่มอิหร่านให้กับไปสู่ยุคหิน ทั้งที่ความเป็นจริงอาจจะทำแบบนั้นไม่ได้ แต่นั่นคือสำนวนโวหาร ซึ่งเป็นนิสัยส่วนตัวของทรัมป์ เมื่อผนวกกับความเป็นรัฐมหาอำนาจของสหรัฐฯ จึงยอมแพ้ง่าย ๆ ไม่ได้ และส่งผลให้เกมสงครามลากยาวออกไป

ขณะทางฟากฝั่งอิหร่าน หากพลาดพลั้งเสียเปรียบ เชื่อว่า "รัสเซีย - จีน" จะไม่อยู่นิ่งแน่นอน นั่นก็เพราะอาจส่งผลต่ออิทธิพล และผลประโยชน์ของทั้งสองประเทศ สถานการณ์จำลอง จีนอาจจะต้องประเมินสถานการณ์หากสหรัฐฯ โจมตีอิหร่านหนัก จีนอาจต้องเข้าช่วยเหลือ หรือเข้ามาคุยกับอิหร่านให้มีความแข็งน้อยลงเพื่อจะปิดดิวกับสหรัฐฯ ให้ได้ นั่นก็เพราะผลประโยชน์จากเรือลำเลียงสินค้าถูกปิดกั้นจากกองกำลังสหรัฐฯ บริเวณน่านทะเลนอกเขตช่องแคบฮอร์มูซ

หรือในอีกฉากทัศน์ "รัสเซีย - จีน" ก็ต้องร่วมมือกันเปิดหน้าชนกับสหรัฐฯ เพราะหากสหรัฐฯ ยึดอิหร่าน และเตหะรานได้ก็จะมีฐานกระโจนทางยุทธศาสตร์ในการดีดตัวเข้าไปปิดกั้นอิทธิพลรัสเซียในเทือกเขาคอเคซัส และทะเลสาบแคสเปียน

"เกมสงคราม" ชะตาะกรรม "ยากทำนาย"

ในเกมนี้หากสหรัฐฯ มีความได้เปรียบจะทำให้มีอำนาจมากขึ้นในโครงสร้างการเมืองระดับโลกจีน - รัสเซียจะอยู่นิ่งไม่ได้ต้องใช้ทำทุกวิถีทางเพื่อไม่ให้พลังของสหรัฐฯ เป็นหนึ่งทางการเมืองโลกที่เข้มข้นเกินไป แต่หากเกมพลิกเป็นอิหร่าน สามารถยันสหรัฐฯ กับอิสราเอลได้ก็จะส่งผลต่ออานุภาพของพันธมิตรร่วมอย่าง เกาหลีเหนือ จีน รัสเซีย ซึ่งหมายถึงสหรัฐฯ อาจจะเข้าสู่ปฐมบทจุดตกต่ำในโครงสร้างอำนาจโลกก็เป็นไปได้

"…ซึ่งไม่มีใครตอบได้ว่ามันจะจบในรูปแบบไหน แต่วันนี้เราอยู่ในเกมการเปลี่ยนถ่ายเปลี่ยนผ่านอำนาจก็ต้องดูว่ามันจะมีพลวัตรอย่างไร"

อ่านข่าว

รบยืดเยื้อ

รบยืดเยื้อ "สงครามตะวันออกกลาง" ชิงพื้นที่ "มหาอำนาจพลังงาน"

อิหร่านยันข้อตกลง "ยังห่างไกลความจริง" หลังยกระดับกดดันสหรัฐฯ ผ่านฮอร์มุซ

ทรัมป์ "สยบ" เนทันยาฮู เมื่อผู้นำสหรัฐฯ สั่งหยุดสงครามเลบานอนผ่านโซเชียล