เปิด 10 ประเทศการศึกษาดีที่สุดในโลก — แล้วไทยอยู่ตรงไหน?

เปิด 10 ประเทศการศึกษาดีที่สุดในโลก — แล้วไทยอยู่ตรงไหน?

Business Insider รวบรวมจากรายงาน World Economic Forum — สิงคโปร์ ฟินแลนด์ และเนเธอร์แลนด์ ติด Top 3 ขณะที่ PISA 2022 จัดไทยอยู่อันดับ 63 จาก 81 ประเทศ ต่ำที่สุดในรอบ 20 ปีที่เข้าร่วม

Business Insider จัดอันดับ 10 ระบบการศึกษาที่ดีที่สุดในโลก

Business Insider รายงานอันดับประเทศที่มีระบบการศึกษาดีที่สุดในโลก โดยอ้างอิงข้อมูลจาก World Economic Forum (WEF) Global Competitiveness Report ซึ่งใช้ตัวชี้วัดด้านการศึกษาเป็นส่วนหนึ่งของการประเมินศักยภาพการแข่งขันของประเทศ ผลการจัดอันดับที่รวบรวมไว้มีดังนี้ อันดับ ประเทศ จุดเด่นสำคัญ ? 1 สิงคโปร์ (Singapore) PISA อันดับ 1 ของโลก ปี 2022 คะแนนเฉลี่ยสูงสุดทุกวิชา เน้น STEM และนวัตกรรม ? 2 ฟินแลนด์ (Finland) ครูทุกคนต้องมีปริญญาโท เน้นความเป็นอยู่ที่ดีของเด็ก ลดการสอบมาตรฐาน ? 3 เนเธอร์แลนด์ (Netherlands) เรียนฐานปัญหา (Problem-based learning) เชื่อมโยงการศึกษากับตลาดแรงงาน 4 สวิตเซอร์แลนด์ (Switzerland) ระบบอาชีวศึกษาแข็งแกร่ง ผสานการเรียนกับการฝึกงานจริงอย่างมีประสิทธิภาพ 5 ออสเตรเลีย (Australia) มหาวิทยาลัยระดับโลก ระบบ PGWP รองรับการทำงานหลังเรียนจบ 6 แคนาดา (Canada) หลักสูตรสองภาษา นโยบาย Inclusive สำหรับนักเรียนต่างชาติ 7 ญี่ปุ่น (Japan) วินัยและมาตรฐานสูง อัตราสำเร็จการศึกษาระดับมัธยมใกล้ 100% 8 เกาหลีใต้ (South Korea) ลงทุนด้านการศึกษาสูงมาก STEM แข็งแกร่ง มหาวิทยาลัยติด QS Top 100 ถึง 31 แห่ง 9 เดนมาร์ก (Denmark) อัตราการรู้หนังสือ 99% การศึกษาฟรีจนถึงอายุ 16 ปี 10 ไอร์แลนด์ (Ireland) เน้นความคิดสร้างสรรค์และทักษะดิจิทัล บัณฑิตเป็นที่ต้องการของตลาดโลก

? หมายเหตุสำคัญ: การจัดอันดับระบบการศึกษาของโลกมีหลายสำนักและใช้วิธีวัดที่แตกต่างกัน เช่น PISA (OECD), IMD World Competitiveness Ranking, QS World University Rankings และ World Economic Forum ซึ่งแต่ละสำนักให้น้ำหนักกับตัวชี้วัดที่ต่างกัน ผู้อ่านควรพิจารณาประกอบกันหลาย ๆ แหล่ง ไม่ใช่อันดับใดอันดับหนึ่งเพียงลำพัง

อะไรทำให้ประเทศเหล่านี้ติดอันดับโลก?

นักวิชาการและองค์กรระหว่างประเทศระบุตรงกันว่าระบบการศึกษาชั้นนำมักมีองค์ประกอบร่วมกันหลักๆ ดังนี้ ?‍? คุณภาพครู — ฟินแลนด์กำหนดให้ครูทุกคนต้องจบปริญญาโทด้านการศึกษา สิงคโปร์คัดครูจากผู้จบการศึกษาระดับบนสุด 30% และให้การฝึกอบรมระดับสูงอย่างต่อเนื่อง วิชาชีพครูได้รับการยกย่องและค่าตอบแทนที่เหมาะสม ⚖️ ความเท่าเทียม — ระบบชั้นนำไม่ได้เก่งแต่เรื่องคะแนนสูง แต่ยังลดช่องว่างระหว่างนักเรียนรวยและจน ฟินแลนด์มีช่องว่างผลการเรียนระหว่างกลุ่มฐานะต่างกันน้อยที่สุดในโลกพัฒนา ? การลงทุนที่แท้จริง — สิงคโปร์เป็นประเทศเดียวที่ทำคะแนน PISA เกิน 2 ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐานเหนือค่าเฉลี่ย ด้วยคะแนนรวม 560 ห่างอันดับสองถึง 25 คะแนน และในวิชาคณิตศาสตร์ทำคะแนนสูงถึง 575 ซึ่งเป็นสถิติสูงสุดที่เคยทำได้ในประวัติ PISA ? เทคโนโลยีและนวัตกรรม — ประเทศอันดับต้น ๆ ผสานเทคโนโลยีเข้ากับห้องเรียนได้อย่างเป็นระบบ ไม่ใช่แค่นำเครื่องมือมาวางในห้อง แต่ฝึกครูให้ใช้เป็นก่อน

แล้วไทยอยู่อันดับไหน?

คำตอบสั้น ๆ คือ ไม่ใกล้เคียง Top 10 เลย — และข้อมูลหลายชุดชี้ตรงกันว่าระบบการศึกษาไทยกำลังถดถอย ไม่ใช่แค่หยุดนิ่ง

ผล PISA 2022 (เผยแพร่ธันวาคม 2566)

ไทยอยู่อันดับที่ 63 จาก 81 ประเทศ ในการประเมิน PISA 2022 และเป็นอันดับ 5 ในกลุ่มอาเซียน รองจากสิงคโปร์ เวียดนาม บรูไน และมาเลเซีย คะแนนเฉลี่ยของไทยในวิชาคณิตศาสตร์ วิทยาศาสตร์ และการอ่าน (394, 409 และ 379 ตามลำดับ) ต่ำกว่าค่าเฉลี่ย OECD ที่ 472, 485 และ 476 คะแนน PISA ของไทยในปี 2022 ต่ำที่สุดนับตั้งแต่ไทยเข้าร่วมการประเมิน PISA และไทยยังอยู่ในกลุ่ม 7 ประเทศที่ผลการอ่านถดถอยลงต่อเนื่องก่อนเกิดโควิดด้วย

IMD World Competitiveness Ranking 2024

ในด้านการศึกษา ไทยอยู่อันดับที่ 54 จาก 67 ประเทศ ที่ถูกประเมิน โดยมาเลเซียทำได้ดีกว่าไทยเล็กน้อย ขณะที่สิงคโปร์เป็นข้อยกเว้นในอาเซียน โดยอยู่อันดับ 3 ของโลก

ตัวเลขที่น่าเป็นห่วง

• คะแนนคณิตศาสตร์ไทยใน PISA ลดลงต่อเนื่องทุกรอบ ตั้งแต่ปี 2015 เป็นต้นมา
• นักเรียนไทย 43% รายงานว่าได้รับผลกระทบจากปัญหาขาดแคลนครู และประมาณ 16% รายงานว่าการสอนมีคุณภาพต่ำ
• ผลการทดสอบ EF English Proficiency Index ล่าสุด ไทยอยู่อันดับ 101 จาก 113 ประเทศที่ไม่ใช้ภาษาอังกฤษเป็นภาษาแม่ จัดอยู่ในกลุ่ม "ความสามารถต่ำมาก" โดยในอาเซียน ไทยอยู่อันดับ 8 จาก 10 ประเทศ

เปรียบเทียบให้เห็นภาพ: ไทย vs ประเทศ Top 10

ตัวชี้วัด สิงคโปร์ (#1) ฟินแลนด์ (#2) ไทย PISA 2022 (รวม) 560 495 394–409 อันดับ PISA โลก 1 ~8 63 อันดับในอาเซียน 1 — 5 IMD ด้านการศึกษา Top 3 Top 5 54/67 วุฒิครู (ขั้นต่ำ) ปริญญาตรี + ฝึกอบรมเข้ม ปริญญาโท ปริญญาตรี

บทเรียนจาก Top 10 ที่ไทยนำมาปรับใช้ได้

ประเทศในอันดับต้น ๆ ไม่ได้เก่งเพราะโชคหรือเงินอย่างเดียว แต่มีนโยบายที่ชัดเจนและยึดมั่นในระยะยาว จากสิงคโปร์: ลงทุนกับครู ไม่ใช่แค่กับอาคาร — เลือกคนเก่งที่สุดมาเป็นครู ให้เงินเดือนสูง และฝึกอย่างจริงจัง จากฟินแลนด์: ลดการทดสอบมาตรฐานที่ไม่จำเป็น — เน้นให้เด็กเข้าใจและประยุกต์ใช้ความรู้ได้จริง ไม่ใช่ท่องจำเพื่อสอบ จากเกาหลีใต้: ให้ความสำคัญกับ STEM ตั้งแต่ระดับประถม และสร้างการเชื่อมโยงระหว่างมหาวิทยาลัยกับตลาดแรงงานอย่างเป็นระบบ จากเดนมาร์กและเนเธอร์แลนด์: ทำให้การศึกษาเข้าถึงได้ทุกคน ลดความเหลื่อมล้ำระหว่างเมืองกับชนบท

ไทยไม่ได้นิ่งเฉย

หลังผล PISA 2022 ออกมา ภาครัฐและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเริ่มเคลื่อนไหวอย่างจริงจังมากขึ้น รัฐบาลไทยจัดตั้งคณะกรรมการ PISA แห่งชาติในเดือนตุลาคม 2566 เพื่อพัฒนาผลการประเมินในปี 2025 โดยตั้งเป้าหมายให้ทำได้ดีกว่าอันดับ 59 ในการประเมินปี 2018 ซึ่งถือเป็นก้าวเล็ก ๆ แต่จำเป็น อย่างไรก็ตาม ผู้เชี่ยวชาญส่วนใหญ่เห็นตรงกันว่าการปรับปรุงระบบการศึกษาไม่ใช่งานที่ทำสำเร็จภายใน 1–2 ปี ต้องอาศัยความมุ่งมั่นต่อเนื่องและการลงทุนที่ตรงจุด

สรุป: ช่องว่างที่ยังต้องปิด

ระบบการศึกษาอันดับ 1 ของโลกอย่างสิงคโปร์กับไทยมีช่องว่างคะแนน PISA ถึงกว่า 160 จุด ซึ่งนักวิชาการ OECD ประเมินว่าเทียบเท่ากับเวลาเรียนที่แตกต่างกันราว 5 ปีเต็ม ตัวเลขนั้นคือโจทย์ที่ท้าทายและเร่งด่วนสำหรับการศึกษาไทยในทศวรรษนี้ ข่าวดีคือเราไม่ต้องคิดค้นวิธีใหม่ทั้งหมด — บทเรียนจาก 10 ประเทศที่ดีที่สุดในโลกนั้นเปิดเผยและศึกษาได้ สิ่งที่ขาดคือ ความกล้าในการเปลี่ยน และ ความต่อเนื่องในการลงทุน

? แหล่งอ้างอิง

• Business Insider — "The 11 best school systems in the world" อ้างอิงข้อมูลจาก World Economic Forum Global Competitiveness Report: businessinsider.com
• OECD PISA 2022 — Country Notes: Thailand รายงานผลการประเมิน PISA 2022 อย่างเป็นทางการ: oecd.org
• IMD World Competitiveness Ranking 2024 — จัดอันดับขีดความสามารถการแข่งขัน 67 ประเทศ รวมด้านการศึกษา: imd.org
• World Economic Forum — Global Competitiveness Report: weforum.org
• NXPO — Thailand's Performances in the World Competitiveness Rankings วิเคราะห์อันดับไทยในการจัดอันดับนานาชาติ: nxpo.or.th
• Equitable Education Fund (EEF/กสศ.) — วิเคราะห์ผล PISA 2022 กับความเหลื่อมล้ำการศึกษาไทย: eef.or.th

⚠️ Disclaimer: การจัดอันดับระบบการศึกษาโลกมีหลายสำนัก แต่ละสำนักใช้ตัวชี้วัดและน้ำหนักที่แตกต่างกัน อันดับในบทความนี้รวบรวมจากหลายแหล่งข้อมูล ผู้อ่านควรศึกษาประกอบกันหลายแหล่งก่อนนำไปอ้างอิงต่อ