ไขความลับเทือกเขาแอนดีส ทำไมมีขนาดใหญ่มหึมาได้ อาจเป็นแผ่นเปลือกโลกเคลื่อน
ไขความลับความยักษ์ใหญ่ของเทือกเขาแอนดีส (Andes) ว่ามันเติบโตให้มหึมาขนาดได้อย่างไร วิธีการวัดทางธรณีวิทยาแบบใหม่อาจช่วยให้คำตอบของคำถามนี้ได้ รวมไปถึงอาจช่วยให้นักวิทยาศาสตร์เข้าใจกระบวนการที่เกิดขึ้นใต้โลกด้วย
เทือกเขาแอนดีสเป็นเทือกเขาที่ยาวที่สุดในโลก มันพาดผ่านทวีปอเมริกาใต้เป็นระยะทางราว 8,900 กิโลเมตร (ประเทศไทยยาว 1,650 กิโลเมตร) มีความกว้างกว่า 700 กิโลเมตร และมียอดเขาสูงขึ้นไปบนฟ้ากว่า 7 กิโลเมตร ด้วยความใหญ่ขนาดนี้ได้สร้างปัญหาให้กับนักธรณีวิทยามานาน
จากทฤษฏีแผ่นเปลือกโลกเคลื่อน มันได้สร้างแนวสันเขาขึ้น แต่พวกมันแค่ขยับกันปีละไม่กี่เซนติเมตร ซึ่งพอ ๆ กับความเร็วเล็บงอก แล้วมันสร้างแนวเขามหึมาได้ยังไง บางทีเราอาจเข้าใจกระบวนการนี้ผิดไปบ้าง
สมมติฐานใหม่จากมหาวิทยาลัยโคเปนเฮเกน ประเทศเดนมาร์ก เสนอว่าแผ่นเปลือกโลกแต่ละแผ่นมีการเร่งหรือชะลอความเร็วขึ้นมาแบบกระทันหันในช่วงสั้น ๆ ของมุมมองทางธรณีวิทยา และบีบอัดขนาดของเทือกเขาแอนดีสให้สูงขึ้นอย่างรวดเร็ว
และเมื่อแผ่นเปลือกโลกอเมริกาใต้ลดความเร็วลง “มันก็ทำให้ภูเขากว้างขึ้นแทน” Valentina Espinoza จากภาควิชาธรณีศาสตร์และการจัดการทรัพยากรธรรมชาติกล่าว
การวัดความเร็วการเคลื่อนที่ของแผ่นดินชี้ว่า เมื่อ 10-14 ล้านปีก่อน แผ่นเปลือกโลกแต่ละส่วนชะลอตัวลง 13% ต่อมาเมื่อ 5 ถึง 9 ล้านปีก่อน มันก็ช้าลงอีก 20% นั่นหมายความว่า ในอดีตอันไกลโพ้น แผ่นเปลือกโลกเคลื่อนที่เร็วกว่านี้
ทำให้เทือกเขาสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว และค่อย ๆ ช้าลง ซึ่งทำให้เทือกเขาขยายความกว้างขึ้น แต่แน่นอนว่ายังต้องมีการวิจัยเพิ่มเติม เพราะวิจัยนี้เป็นการประเมินจากปัจจัยเดียวด้วยวิธีเดียว เทคนิคเหล่านี้มาจากข้อมูลติดตามการเคลื่อนที่อย่างละเอียดและวิเคราะผ่านคณิตศาสตร์ระดับสูง
ส่วนคำถามที่ว่า อะไรทำให้แผ่นเปลือกโลกชะลอตัว ทีมงามคาดว่ากระแสพาความร้อนในชั้นเนื้อโลกเปลี่ยนแปลง ทำให้ความหนาแน่นเปลี่ยนไป และอาจมีปัจจัยอีกมาที่นักวิทยาศาสตร์ยังไม่รู้ ซึ่งพวกเขาเพิ่งจะเริ่มมีการศึกษาอย่างจริงจัง (จากข่าวพบโครงสร้างโลกใหม่ ๆ)
“หากเราสามารถเข้าใจการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น เราจะมีโอกาสตอบปริศนาที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของโลกและวิวัฒนาการของมันได้”
ที่มา
Earth and Planetary Science Letters : Rapid absolute plate motion changes inferred from high-resolution relative spreading reconstructions: A case study focusing on the South America plate and its Atlantic/Pacific neighbors
Science Alert : Scientists May Have Solved The Mystery of How The Andes Got So Big
Science Daily : How did the Andes Mountains get so huge? A new geological research method may hold the answer
Phys.org : How did the Andes Mountains get so huge? A new geological research method may hold the answer