"ขึ้นคาน" แปลว่าอะไร ทำไมใช้เปรียบถึง "สาวใหญ่" ยังโสด คานอะไร?
คำว่า “ขึ้นคาน” เป็นภาษาปาก พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถานให้ความหมายว่า โดยปริยายหมายถึง หญิงโสดที่มีอายุแต่ยังไม่มีสามี ซึ่งมักเข้าใจกันผิดว่า คาน ในที่นี้คือ คาน ของบ้าน แต่จริง ๆ เป็น คาน ของเรือ
เรื่องนี้ ภาษิต จิตรภาษา (สันต์ สุวรรณประทีป) ผู้เชี่ยวชาญภาษาไทย อดีตคอลัมนิสต์ของนิตยสารศิลปวัฒนธรรม อธิบายเอาไว้ในบทความ “‘ขึ้นคาน’ แปลว่าอะไร” ในศิลปวัฒนธรรม ฉบับกรกฎาคม 2551 เอาไว้ดังนี้ (จัดย่อหน้าใหม่ และสั่งเน้นคำ โดยกองบรรณาธิการศิลปวัฒนธรรม)
ทำไมถึงใช้คำว่าขึ้นคาน
การคมนาคมในบ้านเมืองเราแต่ก่อนนี้มีอยู่ 2 ทาง คือ ทางบกกับทางน้ำ
ทางบกก็คือทางเดินเล็ก ๆ ที่ตัดลัดเข้าสวนออกทุ่งไปวัดไปตลาดหรือชุมชนอื่น ๆ ถ้ามีสัมภาระมากก็บรรทุกเกวียน ซึ่งทางไปของเกวียนนี้จึงเรียก “ทางเกวียน” แต่เกวียนก็บรรทุกข้าวของไม่ได้มากเหมือนเรือ
ไอ้เจ้า เรือ ที่ว่านี้ไม่ว่าจะเล็กหรือใหญ่ก็ต้องลอยอยู่ในน้ำทั้งสิ้น
ไม้ซึ่งเป็นส่วนประกอบของเรือจะใช้หรือไม่ใช้ก็ตาม ก็ต้องลอยอยู่ในน้ำทั้งนั้น นานเข้าไม่ผุเองก็ต้องเพรียงกิน เมื่อเพรียงกินแล้วก็ต้องซ่อม เมื่อต้องซ่อมแล้ว เรือที่ลอยอยู่ในน้ำจะทำยังไง ก็ต้องเอาขึ้นบก
ถ้าเป็นเรือเล็ก ก็พอจะขอแรงเพื่อนบ้านใกล้เคียงช่วยกันยกลากเข็นขึ้นมาได้ แต่เรือใหญ่ล่ะ อีตรงนี้แหละครับต้องพึ่ง คาน
คานนั้นเขาทำเป็นโครง 4 เหลี่ยม ใส่ล้อเข้าตรงเกือบมุม 4 ล้อ เวลาน้ำขึ้น เขาก็เลื่อนเข้าไปรองรับท้องเรือ พอน้ำลด ท้องเรือก็ลดลงไปนั่งบนหลังคาน แล้วก็ลาก-เข็นกันขึ้นฝั่ง พอไม้แห้ง จะพอน จะยา หรือเปลี่ยนแผ่นไม้อะไรก็เอาเข้า
พวกเราเอาความโทรมอีตรงนี้แหละครับ มาเปรียบกับผู้หญิงสาวเทื้อว่า “ขึ้นคาน”
อ่านเพิ่มเติม :
- คำว่า “สวัสดี” มาจากไหน? ใช้เมื่อไหร่? ใครเริ่ม สวัสดี?
- คำว่า “โยม” มาจากไหน? เหตุใดพระสงฆ์จึงเรียกฆราวาสว่า “โยม”
- เปิดข้อสันนิษฐาน คำว่า “ปลาเห็ด” มาจากไหน? ใช่อาหารชนิดเดียวกับ “ทอดมัน” หรือไม่!?
สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 6 สิงหาคม 2561
อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : “ขึ้นคาน” แปลว่าอะไร ทำไมใช้เปรียบถึง “สาวใหญ่” ยังโสด คานอะไร?
ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com