'กระทรวงวัฒนธรรม' ชู 'ฟิล์มกระจก–ภาพถ่ายต้นฉบับ' มรดกความทรงจำ

ฟิล์มกระจกและภาพถ่ายต้นฉบับ อาจดูเป็นเพียงภาพจากอดีตที่ถูกเก็บรักษาอยู่ในคลังเอกสาร แต่แท้จริงแล้วกลับมีคุณค่าในฐานะหลักฐานสำคัญที่ช่วยบอกเล่าเรื่องราวของประเทศไทยในหลากหลายมิติ ทั้ง ประวัติศาสตร์ สังคม วัฒนธรรม การเมือง และความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ ล่าสุดกระทรวงวัฒนธรรมเดินหน้าสานต่อภารกิจอนุรักษ์และเผยแพร่มรดกทางวัฒนธรรมเหล่านี้ให้คนรุ่นปัจจุบันและอนาคตเข้าถึงได้มากขึ้น

นางสาวซาบีดา ไทยเศรษฐ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรม เปิดเผยว่า ฟิล์มกระจกและภาพถ่ายต้นฉบับเป็นหนึ่งในวิทยาการด้านการถ่ายภาพที่เข้ามาสู่ประเทศไทยในช่วงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยชาวต่างประเทศ ก่อนจะมีพัฒนาการสำคัญในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

หนึ่งในหลักฐานสำคัญคือการที่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงโปรดเกล้าฯ ให้ช่างภาพชาวต่างประเทศบันทึกพระบรมฉายาลักษณ์ในรูปแบบดาแกโรไทป์ เพื่อถวายแด่สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียแห่งสหราชอาณาจักร อันเป็นส่วนหนึ่งของการสร้างสัมพันธไมตรีระหว่างสยามกับสหราชอาณาจักร

จากภาพเก่าสู่หลักฐานประวัติศาสตร์ไทย

ฟิล์มกระจกและภาพถ่ายต้นฉบับตั้งแต่รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จนถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งปัจจุบันจัดเก็บอยู่ในสำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ มีที่มาจากภาพถ่ายส่วนพระองค์ที่ได้รับประทานจากสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ รวมถึงภาพส่วนพระองค์ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ตลอดจนภาพจากห้องภาพฉายานรสิงห์

ภาพเหล่านี้เดิมถูกรวบรวมและจัดเก็บไว้ในหอพระสมุดวชิรญาณ ก่อนจะได้รับการดูแลและจัดเก็บในสำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติในปัจจุบัน

ด้วยเหตุนี้ ฟิล์มกระจกและภาพถ่ายต้นฉบับจึงไม่ได้เป็นเพียงภาพเก่า แต่ยังเป็นหลักฐานที่ช่วยให้ผู้คนในปัจจุบันสามารถศึกษาความเป็นมาของสังคมไทย ผ่านภาพเหตุการณ์ บุคคล สถานที่ วิถีชีวิต และบริบทของแต่ละยุคสมัย เสมือนการหยุดช่วงเวลาหนึ่งของประวัติศาสตร์เอาไว้บนแผ่นฟิล์ม

ขณะเดียวกัน ภาพถ่ายยังมีคุณค่าในฐานะงานศิลปะที่สะท้อนมุมมองของช่างภาพ เทคนิคการถ่ายภาพ และความงดงามที่แตกต่างกันไปตามยุคสมัย

สะท้อนสังคมไทยผ่านเลนส์จากอดีต

อีกหนึ่งคุณค่าที่สำคัญคือภาพถ่ายเหล่านี้สามารถสะท้อน การเปลี่ยนแปลงทางสังคม วัฒนธรรม การเมือง และความสัมพันธ์ระหว่างสยามกับนานาประเทศ โดยเฉพาะบริบทของโลกในช่วงที่ชาติตะวันตกขยายอิทธิพลในเอเชีย

หลักฐานจากภาพถ่ายยังสามารถนำมาใช้ประกอบการศึกษาการเปลี่ยนแปลงของสังคม เหตุการณ์ในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 1 ตลอดจนความเปลี่ยนแปลงทางการเมืองและวัฒนธรรมระดับโลกที่ส่งผลกระทบต่อสยาม

ด้วยคุณค่าทางประวัติศาสตร์และความเป็นต้นฉบับที่ได้รับการยอมรับในระดับนานาชาติ ฟิล์มกระจกและภาพถ่าย ชุดหอพระสมุดวชิรญาณ จึงได้รับการขึ้นทะเบียนเป็น มรดกความทรงจำแห่งโลก (Memory of the World) โดยองค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ หรือ UNESCO เมื่อวันที่ 30 ตุลาคม 2560

อนุรักษ์ต้นฉบับ พร้อมเปิดโลกดิจิทัล

กระทรวงวัฒนธรรม โดยกรมศิลปากร และสำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ มีภารกิจสำคัญในการจัดเก็บและอนุรักษ์ฟิล์มกระจกและภาพถ่ายต้นฉบับ เพื่อรักษาไว้เป็นหลักฐานสำหรับการศึกษาค้นคว้าทางประวัติศาสตร์

เนื่องจากฟิล์มกระจกและภาพถ่ายมีความเปราะบาง รวมทั้งผ่านกระบวนการทางเคมีในการสร้างภาพ และยังต้องเผชิญกับปัจจัยด้านสภาพแวดล้อม การควบคุมสภาพแวดล้อมและลดปัจจัยเสี่ยงที่อาจทำให้วัสดุเสื่อมสภาพจึงเป็นหัวใจสำคัญของงานอนุรักษ์

ขณะเดียวกัน การที่ต้นฉบับมีความเปราะบางทำให้ไม่สามารถนำฟิล์มกระจกออกมาให้บริการโดยตรงได้ในทุกกรณี สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติจึงใช้หลักวิชาการจดหมายเหตุในการถ่ายโอนข้อมูลจากต้นฉบับออกมาเป็นรูปแบบที่สามารถให้บริการแก่ประชาชนได้ ทั้ง ภาพอัดขยายบนกระดาษและไฟล์ดิจิทัล

นอกจากนี้ยังมีการจัดทำรายละเอียดประกอบภาพ โดยอาศัยความร่วมมือจากผู้ทรงคุณวุฒิและนักวิชาการจากหลากหลายศาสตร์ รวมถึงศาสตราจารย์พิเศษ ธงทอง จันทรางศุ และรองศาสตราจารย์พิเศษ พีรศรี โพวาทอง ตลอดจนหน่วยงานราชการในท้องถิ่นและนักวิชาการจากต่างประเทศ เพื่อร่วมกันศึกษารายละเอียดและอธิบายภาพอย่างรอบคอบ

เปิดพื้นที่ให้คนรุ่นใหม่เข้าถึงมรดกความทรงจำ

ปัจจุบันประชาชนสามารถเข้าถึงภาพถ่ายจากฟิล์มกระจกผ่านช่องทางออนไลน์ของ สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ ขณะเดียวกันยังมีการเพิ่มช่องทางการเผยแพร่ในรูปแบบ นิทรรศการ หนังสือ และการเสวนา เพื่อให้ประชาชนเข้าถึงองค์ความรู้ได้สะดวกมากยิ่งขึ้น

การเผยแพร่ผ่านระบบดิจิทัลจึงถือเป็นอีกหนึ่งแนวทางสำคัญในการเชื่อมโยง มรดกทางวัฒนธรรมกับคนรุ่นใหม่ เพราะช่วยให้ภาพประวัติศาสตร์ที่มีอายุยาวนานสามารถเดินทางข้ามกาลเวลาและเข้าถึงผู้คนได้กว้างขึ้น โดยไม่จำเป็นต้องสัมผัสต้นฉบับโดยตรง

กระทรวงวัฒนธรรมยังมุ่งบูรณาการความร่วมมือกับภาคเอกชนและประชาชน เพื่อร่วมกันธำรงรักษามรดกทางวัฒนธรรมของชาติทุกแขนง พร้อมสร้างความตระหนักรู้ถึงคุณค่าของหลักฐานทางประวัติศาสตร์ให้เกิดขึ้นในสังคม

เพราะ ภาพถ่ายหนึ่งภาพอาจไม่ได้บอกเพียงว่า “ใครอยู่ในภาพ” หรือ “เกิดอะไรขึ้น” แต่ยังสามารถสะท้อนวิถีชีวิต ความคิด สังคม และโลกในช่วงเวลานั้นได้อย่างมีคุณค่า การอนุรักษ์ฟิล์มกระจกและภาพถ่ายต้นฉบับจึงเป็นการรักษาความทรงจำของชาติ เพื่อส่งต่อเป็นองค์ความรู้และรากฐานสำหรับคนรุ่นต่อไป

สรุปข่าวคมชัดลึก

กระทรวงวัฒนธรรมเดินหน้าอนุรักษ์ ฟิล์มกระจกและภาพถ่ายต้นฉบับ ในฐานะหลักฐานสำคัญที่สะท้อนประวัติศาสตร์ สังคม วัฒนธรรม การเมือง และความสัมพันธ์ระหว่างประเทศของสยาม โดย “ฟิล์มกระจกและภาพถ่าย ชุดหอพระสมุดวชิรญาณ” ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็น มรดกความทรงจำแห่งโลกโดย UNESCO เมื่อปี 2560 พร้อมพัฒนาการอนุรักษ์ด้วยการถ่ายโอนข้อมูลสู่ระบบดิจิทัล และเผยแพร่ผ่านเว็บไซต์ นิทรรศการ หนังสือ และการเสวนา เพื่อให้มรดกความทรงจำของชาติยังคงเข้าถึงคนรุ่นใหม่และสืบต่อไปในอนาคต

#ฟิล์มกระจก #ภาพถ่ายโบราณ #มรดกความทรงจำแห่งโลก #UNESCO #วัฒนธรรมไทย #ประวัติศาสตร์ไทย #กรมศิลปากร #หอจดหมายเหตุแห่งชาติ #มรดกทางวัฒนธรรม #SoftPowerไทย