TEI แนะ “ลอยกระทง คาร์บอนต่ำ” หลบภัยเงียบกระทงธรรมชาติ เน้นปลอดเข็มหมุด 100%
สถาบันสิ่งแวดล้อมไทย (TEI) เผยแนวทาง "ลอยกระทง ไม่หลงทาง" มุ่งสู่การอนุรักษ์แหล่งน้ำอย่างยั่งยืน แนะประชาชนเลือกใช้วัสดุธรรมชาติแท้ 100% ปราศจากสิ่งแปลกปลอมอันตราย พร้อมผลักดันการจัดงานประเพณีสู่แนวคิด "คาร์บอนต่ำ" เพื่อลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและระบบนิเวศ
5 พฤศจิกายน 2568 - แม้ว่าแนวโน้มการใช้กระทงที่ผลิตจากโฟมจะลดลงอย่างมีนัยสำคัญ และประชาชนส่วนใหญ่หันมาใช้วัสดุธรรมชาติในการทำกระทงมากขึ้น ซึ่งเป็นสัญญาณเชิงบวกต่อสิ่งแวดล้อม แต่ ดร.วิจารย์ สิมาฉายา ผู้อำนวยการ TEI ชี้ว่า ยังมี "ภัยเงียบ" ซ่อนอยู่ในกระทงธรรมชาติที่วางจำหน่ายทั่วไป ซึ่งเป็นประเด็นที่ต้องเร่งรณรงค์แก้ไข
ภัยเงียบในกระทงธรรมชาติ : พิษต่อสัตว์น้ำและสิ่งแวดล้อม
จากการลงพื้นที่สำรวจและจัดเก็บขยะกระทงของ TEI ในปีที่ผ่านมา พบว่ากระทงที่ทำจากวัสดุธรรมชาติหลายใบมีสิ่งแปลกปลอมอันตรายซ่อนอยู่ภายใน เช่น เข็มหมุด ตะปู หรือลวดเย็บกระดาษ ซึ่งก่อให้เกิดอันตรายร้ายแรงต่อสัตว์น้ำที่อาจกินเข้าไป โดยบางกระทงพบเข็มหมุดมากถึง 40-50 เล่ม
- ข้อแนะนำเร่งด่วน : TEI ย้ำว่าการใช้กระทงที่ทำจากใบตองหรือหยวกกล้วยยังคงเป็นตัวเลือกที่ดีที่สุด เพราะย่อยสลายได้ง่าย และสามารถนำไปหมักทำปุ๋ยได้ แต่ต้อง ปลอดเข็มหมุด 100%
- ทางเลือกการยึดติด : แนะนำให้ประชาชนและผู้ค้าหันมาใช้ ไม้กลัด หรือ การเย็บด้วยด้าย แทนการใช้เข็มหมุด และงดการใส่ของแปลกปลอมทุกชนิดในกระทงเพื่อความปลอดภัยของระบบนิเวศแหล่งน้ำ
ผลักดันสู่ 'ประเพณีคาร์บอนต่ำ'
นอกจากการเลือกวัสดุที่ปลอดภัยต่อสัตว์น้ำแล้ว TEI ยังส่งเสริมแนวคิด "ลอยกระทงคาร์บอนต่ำ" (Low Carbon) ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่เกิดจากกิจกรรมในเทศกาล
- ลดการขนส่ง : สนับสนุนให้ประชาชนเลือกใช้วัสดุที่หาได้ใกล้บ้านหรือในท้องถิ่น เช่น การใช้ใบตองหรือดอกไม้ที่ปลูกเอง แทนการซื้อวัสดุที่ต้องขนส่งมาจากแหล่งไกลๆ
- การลดขนาด : การเลือกกระทงที่มีขนาดเล็กจะช่วยลดการใช้ทรัพยากรธรรมชาติในการผลิต (ใบตอง, หยวกกล้วย, ดอกไม้) และช่วยลดปริมาณขยะโดยรวมหลังเทศกาล โดยเน้นการใช้วัสดุในพื้นที่เพื่อลดการขนส่ง
TEI ยังได้ให้ข้อแนะนำที่เน้นความเป็นกลางทางสิ่งแวดล้อมสำหรับกระทงรูปแบบอื่น ๆ ที่ได้รับความนิยม ดังนี้
- กระทงขนมปัง : ไม่แนะนำ ให้ลอยในแหล่งน้ำปิด เช่น สระในสวนสาธารณะ หรือบึงที่มีจำนวนปลาไม่เพียงพอต่อการย่อยสลาย เพราะขนมปังจะเน่าเสียอย่างรวดเร็วและกลายเป็นมลพิษที่ทำให้น้ำเน่าเสียได้
- กระทงน้ำแข็ง : ไม่แนะนำ ให้ทำในปริมาณมาก เนื่องจากกระบวนการผลิตน้ำแข็งใช้พลังงานสูง และการปล่อยน้ำแข็งจำนวนมากลงแหล่งน้ำอาจทำให้อุณหภูมิน้ำเปลี่ยนแปลงกะทันหัน ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศของแหล่งน้ำนั้น ๆ ได้
การจัดการขยะและการสืบสานประเพณี
เพื่อลดปริมาณขยะและผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม TEI ยังแนะนำแนวทางปฏิบัติที่เรียบง่ายแต่มีประสิทธิภาพ:
- 1 กระทง 1 ครอบครัว/กลุ่ม : การลอยกระทงร่วมกันในครอบครัวเดียวกันหรือกลุ่มเพื่อน จะช่วยลดจำนวนกระทงที่ต้องจัดเก็บหลังเทศกาล
- ลอยกระทงออนไลน์ : เป็นทางเลือกที่ดีในการสืบสานประเพณี โดยไม่สร้างผลกระทบต่อแหล่งน้ำเลย
ดร.วิจารย์ กล่าวปิดท้ายถึงความสำคัญของการจัดการหลังเทศกาล โดยเรียกร้องให้หน่วยงานท้องถิ่นมีแผนการเก็บกวาดที่มีประสิทธิภาพ เช่น การใช้ทุ่นกั้นดักขยะกระทง และเร่งจัดเก็บกระทงในคืนนั้นหรือเช้าวันรุ่งขึ้นทันที เพื่อนำขยะไปคัดแยกและกำจัดอย่างถูกต้อง ป้องกันไม่ให้ขยะเหล่านั้นกลายเป็นมลพิษหรือไหลลงสู่แม่น้ำสายหลักและออกสู่ทะเลต่อไป