เวียดนาม เศรษฐกิจมีแนวโน้มเติบโตชะลอท่ามกลางแรงกดดันจากต่างประเทศ

ทริส คาดเศรษฐกิจ เวียดนาม มีแนวโน้มเติบโตชะลอ ปี 69 คาด GDP ชะลอลงมาอยู่ที่ 6.5% ส่วนปี 68 คาดโต การพึ่งพาภาคต่างประเทศในระดับสูงเพิ่มความเสี่ยงต่อเสถียรภาพเศรษฐกิจภาคต่างประเทศ ความท้าทายในภาคการเงินอาจส่งผลกระทบต่อเสถียรภาพเศรษฐกิจของเวียดนาม

ทริสเรทติ้งคาดว่าเศรษฐกิจ หรือผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ (GDP) ของเวียดนามจะขยายตัว 7.8% ในปี 2568 ก่อนชะลอลงมาอยู่ที่ 6.5% ในปี 2569 โดยปัจจัยสนับสนุนหลักในปี 2568 มาจากการเร่งส่งออกก่อนที่มาตรการภาษีนำเข้าของสหรัฐฯ จะมีผลบังคับใช้ รวมถึงการลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศ (Foreign Direct Investment : FDI) ที่ยังคงแข็งแกร่ง

โดยในช่วง 9 เดือนแรกของปี 2568 GDP ของเวียดนามเติบโตได้ถึง 7.8% โดยมีภาคอุตสาหกรรม ก่อสร้าง และบริการเป็นตัวขับเคลื่อนหลัก อย่างไรก็ตาม การเติบโตในปี 2569 มีแนวโน้มชะลอลงภายหลังมาตรการภาษีของสหรัฐฯ มีผลบังคับใช้อย่างเต็มรูปแบบ สะท้อนถึงการพึ่งพาการส่งออกไปสหรัฐฯ ในระดับสูง โดยสหรัฐฯ เป็นตลาดส่งออกใหญ่ที่สุดของเวียดนาม คิดเป็น 29% ของมูลค่าการส่งออกทั้งหมดในปี 2567

ในระยะกลาง เวียดนามยังคงมีปัจจัยดึงดูด FDI อย่างต่อเนื่อง ทั้งต้นทุนแรงงานที่ยังแข่งขันได้ คุณภาพการศึกษาที่ดีขึ้น และการมีบทบาทสำคัญในห่วงโซ่อุปทานโลก แต่ในอีกด้านหนึ่ง เวียดนามมีแนวโน้มเผชิญกับความท้าทายในระยะกลาง ทั้งการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานที่ล่าช้า ค่าแรงที่เพิ่มขึ้น และประชากรสูงวัยที่มากขึ้น โดยประชากรเวียดนามมีอายุเฉลี่ยอยู่ที่ 33.1 ปี ในปี 2567 สูงเป็นอันดับ 3 ในอาเซียน รองจากเพียงไทยและสิงคโปร์

อัตราเงินเฟ้อทั่วไปมีแนวโน้มทยอยลดลงมาอยู่ที่ราว 3.3% ในปี 2568 และ 3.1% ในปี 2569 ตามทิศทางราคาน้ำมันที่ปรับลดลง ในเดือนตุลาคม 2568 อัตราเงินเฟ้อทั่วไปอยู่ที่ 3.1% ขณะที่อัตราเงินเฟ้อพื้นฐานอยู่ที่ 3.3% ทริสเรทติ้งคาดว่าอัตราเงินเฟ้อทั่วไปมีแนวโน้มอยู่ในระดับที่ควบคุมได้ดี และอยู่ในระดับต่ำกว่าที่ธนาคารกลางเวียดนาม (SBV) ประเมินไว้ที่ 4.5%-5.0% สำหรับปี 2568 และประมาณ 4.5% ในปี 2569

การพึ่งพาภาคต่างประเทศในระดับสูงเพิ่มความเสี่ยงต่อเสถียรภาพเศรษฐกิจภาคต่างประเทศ

ทริสเรทติ้งคาดว่าเงินสำรองระหว่างประเทศสุทธิของเวียดนามจะทยอยปรับดีขึ้นตามดุลการชำระเงินที่กลับมาเป็นบวกเล็กน้อย โดยระดับเงินสำรองระหว่างประเทศสุทธิน่าจะเพิ่มขึ้นเทียบเท่าการนำเข้า 2.7 เดือนในปี 2568 และ 2.9 เดือนในปี 2569

ตัวเลขดังกล่าวยังถือว่าต่ำเมื่อเทียบกับประเทศอื่นในอาเซียน และยังไม่ถึงเกณฑ์ความเพียงพอของเงินสำรองตามมาตรฐาน IMF ที่ 3 เดือนของการนำเข้าสินค้า ในอนาคต เงินลงทุนอื่น ๆ และความคลาดเคลื่อนสุทธิที่เป็นเงินไหลออกจำนวนมากในบางช่วง อาจสร้างแรงกดดันต่อดุลบัญชีเดินสะพัดและ FDI ที่แข็งแกร่ง

ในปี 2568 ทริสเรทติ้งคาดว่าดุลบัญชีเดินสะพัดต่อ GDP จะอยู่ที่ราว 6.6% โดยได้แรงหนุนหลักจากดุลการค้าที่แข็งแกร่งท่ามกลางการเร่งส่งออกสินค้าก่อนที่มาตรการภาษีนำเข้าสหรัฐฯ จะมีผลบังคับใช้ โดยในช่วง 10 เดือนแรกของปี 2568 การส่งออกสินค้าเติบโตได้ถึง 16.2% โดยมีอิเล็กทรอนิกส์ สิ่งทอ และเครื่องจักรเป็นสินค้าส่งออกหลัก

โดยในปี 2567 สหรัฐฯ และจีนยังคงเป็นตลาดส่งออกสำคัญของเวียดนาม คิดเป็นสัดส่วน 29% และ 15% ของมูลค่าการส่งออกทั้งหมด ตามลำดับ รองลงมาคือเกาหลีใต้และญี่ปุ่น เนื่องจากเวียดนามมีการพึ่งพาตลาดสหรัฐฯ และจีนในระดับสูง ทริสเรทติ้งคาดว่าสัดส่วนดุลบัญชีเดินสะพัดต่อ GDP จะชะลอลงมาอยู่ที่ประมาณ 5.0% ในปี 2569 เมื่อมาตรการภาษีนำเข้าของสหรัฐฯ มีผลบังคับใช้เต็มรูปแบบ

ในระยะข้างหน้า ดุลบริการของเวียดนามมีแนวโน้มปรับดีขึ้นตามการฟื้นตัวของภาคการท่องเที่ยว โดยในช่วง 11 เดือนแรกของปี 2568 เวียดนามต้อนรับนักท่องเที่ยวต่างชาติ 19.2 ล้านคน สูงกว่าระดับก่อน โควิดที่ 18 ล้านคน

นักท่องเที่ยวส่วนใหญ่มาจากจีน ตามด้วยเกาหลีใต้ ไต้หวัน และสหรัฐฯ ในอนาคต รัฐบาลตั้งเป้าขยายฐานนักท่องเที่ยวระยะไกล (Long-haul) โดยเฉพาะจากยุโรป หลังจากขยายมาตรการยกเว้นวีซ่าเพิ่มเติมให้หลายประเทศตั้งแต่เดือนสิงหาคม 2568 ทริสเรทติ้ง คาดว่ารายได้ปฐมภูมิ จะยังคงขาดดุลต่อไป เนื่องจากการส่งกำไรกลับประเทศของบริษัทต่างชาติยังคงอยู่ในระดับสูง ขณะที่รายได้ทุติยภูมิ น่าจะยังเกินดุลอย่างต่อเนื่อง โดยมีแรงหนุนจากเงินโอนกลับประเทศของคนเวียดนามที่ทำงานในต่างประเทศ

ในช่วงปี 2568–2569 เงินทุน FDI น่าจะยังเป็นแรงขับเคลื่อนสำคัญของบัญชีการเงิน (Financial Account) โดยเวียดนามมีต้นทุนแรงงานที่แข่งขันได้และมีข้อตกลงการค้าเสรีจำนวนมากซึ่งจะช่วยสนับสนุนให้ FDI เข้ามามากขึ้นในอนาคต โดยเฉพาะในภาคการผลิต

อย่างไรก็ดี ในระยะกลางยังมีแรงกดดันจากมาตรการภาษีของสหรัฐฯ ซึ่งอาจกระทบต่อ FDI ที่จะเข้ามาใหม่ ขณะที่ผลลัพธ์ของการเจรจาภาษีกับสหรัฐฯ โดยเฉพาะข้อตกลงสุดท้ายของการส่งออกสินค้าผ่านประเทศที่สาม (Transshipment) ที่สหรัฐฯ จะใช้กับแต่ละประเทศ อาจเป็นตัวกำหนดทิศทางการย้ายฐานการผลิตในอนาคตแม้เวียดนามยังได้เปรียบด้านต้นทุนแรงงาน แต่การขาดแคลนแรงงานทักษะสูงยังเป็นข้อจำกัดสำคัญต่อการยกระดับห่วงโซ่มูลค่าการผลิต (Manufacturing Value Chain) ของประเทศ

ในมุมมองของทริสเรทติ้ง เวียดนามยังเผชิญความเสี่ยงจากเงินทุนไหลออกเป็นครั้งคราว โดยในช่วงครึ่งแรกของปี 2568 การไหลออกในเงินลงทุนอื่น ๆ และเงินลงทุนในหลักทรัพย์รวมกันอยู่ที่ 18.8 พันล้านดอลลาร์สหรัฐฯ สะท้อนถึงส่วนต่างอัตราดอกเบี้ยของเวียดนามและประเทศเศรษฐกิจหลักที่ยังสูงและอาจบ่งชี้ถึงการแทรกแซงอัตราแลกเปลี่ยนโดย SBV หลังจากเงินดอง (VND) อ่อนค่า ทริสเรทติ้งคาดว่าการไหลออกของ Financial Account จำนวนมากที่เห็นในช่วงครึ่งแรกของปี 2568 จะค่อย ๆ ลดลงเมื่อส่วนต่างอัตราดอกเบี้ยแคบลง

อีกหนึ่งความเสี่ยงคือเงินทุนไหลออกที่อาจไม่ได้รับการบันทึกอย่างเป็นทางการ ซึ่งสะท้อนจากตัวเลขความคลาดเคลื่อนสุทธิที่เพิ่มขึ้นต่อเนื่องในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ทริสเรทติ้งมองว่าส่วนหนึ่งอาจมาจากการนำเข้าทองคำที่ไม่ถูกบันทึก และเงินทุนเคลื่อนย้ายผ่านช่องทางไม่เป็นทางการ เช่น สกุลเงินดิจิทัล

โดยเงินทุนไหลออกเหล่านี้กดดันเงินสำรองระหว่างประเทศให้ลดลงมาอยู่ที่ 8.31 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ในปี 2567 จาก 9.23 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ณ สิ้นปี 2566 ในระยะข้างหน้า ความพยายามของรัฐบาลในการจัดตั้งแพลตฟอร์มซื้อขายทองคำและสินทรัพย์ดิจิทัลอย่างเป็นทางการ น่าจะช่วยลดตัวเลขความคลาดเคลื่อนสุทธิได้

ความเสี่ยงจากภาคการคลังอยู่ในระดับปานกลาง

ทริสเรทติ้งมองว่าความเสี่ยงจากภาคการคลังต่อเสถียรภาพทางเศรษฐกิจของเวียดนามยังอยู่ในระดับปานกลาง โดยคาดว่าสัดส่วนหนี้รัฐบาลต่อ GDP จะทรงตัวที่ราว 32% ในช่วงปี 2568-2569 ซึ่งยังเป็นระดับที่บริหารจัดการได้ โดยมีแรงหนุนจากการเติบโตทางเศรษฐกิจที่แข็งแกร่ง สำหรับปี 2568 ดุลการคลังต่อ GDP มีแนวโน้มจะขาดดุลเพิ่มขึ้นเป็น -2.8% จากการปรับขึ้นเงินเดือนข้าราชการและการเร่งเบิกจ่ายงบลงทุน

ขณะที่ในปี 2569 ดุลการคลังมีแนวโน้มจะค่อย ๆ ฟื้นตัวขึ้นมาอยู่ที่ -2.5% ตามการจัดเก็บรายได้ที่มีประสิทธิภาพมากขึ้น ภาระดอกเบี้ยของรัฐบาลคาดว่าจะยังอยู่ในระดับที่จัดการได้ที่ประมาณ 6% ของรายได้ในช่วงปี 2568-2569

รัฐบาลมีแผนพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานสำหรับช่วงปี 2569–2573 โดยให้ความสำคัญกับโครงการด้านคมนาคมและพลังงานเป็นหลัก การปฏิรูประบบราชการในเดือนกรกฎาคม 2568 ซึ่งรวมถึงการควบรวมจังหวัดและการยกเลิกหน่วยงานปกครองระดับอำเภอ คาดว่าจะช่วยให้การเบิกจ่ายงบประมาณมีประสิทธิภาพมากขึ้น ขณะเดียวกัน ประเทศก็กำลังเดินหน้าปฏิรูประบบภาษีให้แล้วเสร็จภายในปี 2573

สัดส่วนหนี้รัฐบาลต่อ GDP ของเวียดนามอยู่ที่ 32.6% ในปี 2567 ซึ่งถือว่าค่อนข้างต่ำเมื่อเทียบกับประเทศอื่นในอาเซียน และยังต่ำกว่ากรอบเพดานหนี้ที่รัฐบาลกำหนดไว้ที่ 60% อย่างมาก ทำให้ภาครัฐยังมีพื้นที่ทางการคลังเพียงพอเมื่อจำเป็น ภาระดอกเบี้ยของรัฐบาลอยู่ที่ราว 6% ของรายได้ในปี 2567 ซึ่งยังถือว่าอยู่ในระดับปานกลางเมื่อเทียบกับประเทศอื่นในอาเซียน

หนี้รัฐบาลส่วนใหญ่เป็นหนี้ในประเทศและอยู่ในรูปสกุลเงินท้องถิ่น อีกทั้งยังมีอายุครบกำหนดระยะยาว สัดส่วนหนี้สกุลเงินต่างประเทศที่ราว 12% ของ GDP ในปี 2567 มีแนวโน้มลดลงต่อเนื่องเพราะรัฐบาลให้ความสำคัญกับการกู้ในประเทศเป็นหลักเพื่อชดเชยการขาดดุล หนี้ต่างประเทศของรัฐบาลส่วนใหญ่เป็นเงินกู้จากองค์กรพหุภาคีและสถาบันเพื่อการพัฒนา เช่น ธนาคารพัฒนาเอเชีย และธนาคารโลก

ในปี 2567 การขาดดุลการคลังที่เพิ่มขึ้นส่วนใหญ่เป็นผลจากรายจ่ายประจำที่สูงขึ้น ตามการปรับขึ้นเงินเดือนข้าราชการในเดือนกรกฎาคม 2567 (รูปที่ 3) แม้ว่าการเบิกจ่ายงบลงทุนจะทำได้ดีกว่าแผนเล็กน้อย แต่เมื่อเทียบกับปีก่อนหน้ายังหดตัวลง 5.5%

ด้านรายได้ภาครัฐ การฟื้นตัวค่อนข้างช้าในช่วงปี 2566–2567 ส่วนหนึ่งมาจากมาตรการลดภาษีมูลค่าเพิ่มจาก 10% เหลือ 8% ระหว่างเดือนกรกฎาคม 2566 ถึงธันวาคม 2567 ขณะเดียวกัน การลดภาษีสิ่งแวดล้อมสำหรับน้ำมันเบนซินและดีเซลในปี 2567 ก็เป็นอีกปัจจัยที่กดดันรายได้ภาครัฐ

เวียดนามยังมีข้อจำกัดในการบรรลุเป้าหมายนโยบายการเงิน

เวียดนามยังเผชิญความท้าทายหลายด้านที่กระทบต่อประสิทธิผลของนโยบายการเงินในการรักษาเสถียรภาพด้านราคาและสนับสนุนการเติบโตในเวลาเดียวกัน ในมุมมองของทริสเรทติ้ง กลไกการส่งผ่านนโยบายการเงินที่ยังมีข้อจำกัด ขนาดตลาดตราสารหนี้ในประเทศที่มีขนาดเล็ก และการกำหนดช่วงการซื้อขายของอัตราแลกเปลี่ยน ล้วนเป็นข้อจำกัดต่อความเป็นอิสระในการดำเนินนโยบายการเงินของประเทศ

นอกจากนี้ การที่ SBV กำหนดเป้าหมายการเติบโตของสินเชื่อเพื่อควบคุมปริมาณและราคาของสินเชื่อ อาจส่งผลให้เกิดการจัดสรรทรัพยากรไปยังภาคส่วนที่ไม่มีประสิทธิผลได้ การยกเลิกมาตรการดังกล่าวจะช่วยให้ระบบการเงินพัฒนาไปสู่การจัดการที่ขับเคลื่อนด้วยกลไกตลาดมากขึ้น

เป้าหมายการดำเนินงานของ SBV ประกอบไปด้วยการกำหนดอัตราดอกเบี้ยนโยบาย และการเข้าแทรกแซงในตลาดซื้อขายแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศ อย่างไร ก็ตาม ตลาดตราสารหนี้ในประเทศของเวียดนามที่มีขนาดเล็กโดยคิดเป็นเพียง 28% ของ GDP ณ สิ้นปี 2567 และเครื่องมือทางการเงินที่มีอยู่จำกัดทำให้กลไกการส่งผ่านนโยบายการเงินไม่ค่อยมีประสิทธิภาพ

นอกจากนี้ เวียดนามไม่ได้มีอัตราดอกเบี้ยอ้างอิงเพียงหนึ่งเดียว โดยธนาคารพาณิชย์เอกชนใช้อัตราดอกเบี้ยเงินฝากของธนาคารพาณิชย์ของรัฐเป็นอัตราพื้นฐานในการคำนวณอัตราดอกเบี้ยเงินกู้และเงินฝาก

ในมุมมองของทริสเรทติ้ง SBV มีแนวโน้มจะรักษาจุดยืนนโยบายการเงินแบบเป็นกลาง โดยคงอัตราดอกเบี้ยนโยบายไว้ที่ 3% เพื่อสนับสนุนการเติบโตทางเศรษฐกิจ (รูปที่ 4)

นอกจากนี้ ทริสเรทติ้งคาดว่า SBV จะยังให้ความสำคัญกับการรักษาเสถียรภาพของอัตราแลกเปลี่ยนให้อยู่ภายในช่วง ±5% ควบคู่กับการควบคุมอัตราเงินเฟ้อให้อยู่ต่ำกว่าอัตราที่ SBV ประเมินไว้ที่ 4.5%-5.0% สำหรับปี 2568 และประมาณ 4.5% ในปี 2569 นอกจากนี้ เงินดองอ่อนค่าลง 3.3% ตั้งแต่ต้นปีจนถึงวันที่ 11 ธันวาคม 2568 เมื่อเทียบกับดอลลาร์สหรัฐฯ

ความท้าทายในภาคการเงินอาจส่งผลกระทบต่อเสถียรภาพเศรษฐกิจของเวียดนาม

ภาคการเงินของเวียดนามเริ่มส่งสัญญาณฟื้นตัวท่ามกลางความเสี่ยงหลากหลายประการ โดยเห็นได้จากความเชื่อมั่นในตลาดพันธบัตรที่ปรับดีขึ้น และกิจกรรมในภาคอสังหาริมทรัพย์ที่เริ่มกลับมาฟื้นตัว

อย่างไรก็ตาม จุดเปราะบางในระบบการเงินยังคงมีอยู่ ทั้งระดับหนี้ภาคเอกชนที่สูง คุณภาพสินทรัพย์ที่แย่ลง และเงินทุนสำรองของธนาคารที่ไม่สูงนัก ทั้งนี้ มาตรการที่รัฐบาลทยอยดำเนินการเพื่อจัดการกับความเสี่ยงเหล่านี้ รวมถึงประวัติการอัดฉีดสภาพคล่องของ SBV ต่อภาคธนาคารในอดีต น่าจะช่วยจำกัดความเสี่ยงในระบบการเงินได้

ในช่วง 9 เดือนแรกของปี 2568 การออกตราสารหนี้ภาคเอกชนเพิ่มขึ้น 27% เทียบกับช่วงเวลาเดียวกันของปี 2567 โดยเฉพาะพันธบัตรภาคอสังหาริมทรัพย์ที่ขยายตัวอย่างมีนัยสำคัญในปี 2568 โดยส่วนใหญ่เป็นการออกเพื่อรีไฟแนนซ์

ทั้งนี้ พันธบัตรอสังหาริมทรัพย์ยังเป็นสัดส่วนหลักของตราสารหนี้ที่จะครบกำหนดในปี 2569 โดยความเชื่อมั่นในตลาดอสังหาริมทรัพย์ระดับบนเริ่มฟื้นตัว โดยอุปทานใหม่และราคาเฉลี่ยของคอนโดมิเนียมระดับบนในกรุงฮานอยปรับดีขึ้นในไตรมาสที่ 2–3 ของปี 2568

นอกจากนี้ การแก้ไขกฎหมายที่อยู่อาศัย กฎหมายธุรกิจอสังหาริมทรัพย์ และกฎหมายที่ดิน ซึ่งมีผลบังคับใช้ตั้งแต่เดือนสิงหาคม 2567 คาดว่าจะช่วยบรรเทาข้อจำกัดด้านอุปทานในตลาดอสังหาริมทรัพย์เพื่อให้สอดคล้องกับอุปสงค์ที่ฟื้นตัวได้

สัดส่วนหนี้ภาคเอกชนในประเทศต่อ GDP ของเวียดนามอยู่ในระดับสูงที่ราว 136% ณ สิ้นปี 2567 โดยเฉพาะหนี้ภาคธุรกิจคิดเป็นประมาณ 81% ของ GDP สำหรับภาคธนาคาร NPL เพิ่มขึ้นเป็นราว 5% ในปี 2567 จาก 4.6% ในปี 2566 ส่วนหนึ่งเป็นผลจากการสิ้นสุดมาตรการผ่อนปรนการชำระหนี้ (รูปที่ 5) ขณะที่เงินทุนสำรองของธนาคารอยู่ในระดับไม่สูงนัก โดยอัตราส่วนเงินกองทุนต่อสินทรัพย์เสี่ยง (Capital Adequacy Ratio -- CAR) อยู่ที่ 11.8% ณ ปี 2567

ในด้านที่ดี SBV มีความสามารถในการทำหน้าที่เป็นผู้ให้กู้ยืมแหล่งสุดท้ายและสามารถเติมสภาพคล่องเข้าสู่ระบบธนาคารเนื่องจากเวียดนามมีการใช้เงินสกุลต่างประเทศในระดับต่ำ

นอกจากนี้ กฎหมายใหม่หลายฉบับที่ทยอยมีผลบังคับใช้ จะสามารถแก้ไขจุดอ่อนในภาคการเงินได้ดีขึ้น ตัวอย่างเช่น กฎหมายสถาบันการเงินฉบับใหม่ที่มีผลบังคับใช้ตั้งแต่เดือนกรกฎาคม 2567 จะค่อย ๆ ช่วยในเรื่องการกำกับดูแลธนาคารและสร้างกรอบการเตรียมความพร้อมในการรับมือกับวิกฤตในระยะต่อไป

อ่านข่าวที่เกี่ยวข้องกับ สถานการณ์เศรษฐกิจอาเชียน ทั้งหมด ได้ที่นี่