รู้จักความหมายของ “กระทง” ที่ไม่ใช่แค่ใช้ขอขมาพระแม่คงคา หมายถึงอะไรบ้าง?
รู้หรือไม่?“กระทง” ที่หมายถึงภาชนะจากต้นกล้วย-ใบตอง ประดับประดาสิ่งของต่าง ๆ สำหรับนำไปลอยแม่น้ำเพื่อขอขมาพระแม่คงคานั้น เป็นเพียงความหมายหนึ่งจากอีกหลากหลายความหมายมาก ๆ ความหมายของกระทงคืออะไรบ้าง?
พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน ให้ความหมายของกระทงไว้ดังต่อไปนี้ [เรียบเรียง ปรับคำ และเน้นคำใหม่โดยกองบรรณาธิการศิลปวัฒนธรรม]
กระทงหมายถึง แผ่นกระดานที่ทอดขวางลำเรือ ในเรือจ้าง เรือบด เรือสำปั้น ฯลฯ สำหรับใช้เป็นที่นั่ง เช่น“เรือยาวลำนี้มีกระทงเรียงกันให้ฝีพายนั่งได้ 30 คน” ภาษามลายูเรียกสิ่งเดียวกันนี้ว่า “กุดง”
กระทงหมายถึง หน่วยหรือคำเรียกของที่นาตอนหนึ่ง ๆ ที่มีคันดินกั้นเป็นตาราง เรียก กระทงนา
กระทงหมายถึง ผ้าท่อนหนึ่ง ๆ ของจีวร เป็นสี่เหลี่ยมผืนผ้าเรียกรวม ๆ ว่า“ขัณฑ์” สำหรับนำมาเย็บเป็นจีวรผืนใหญ่ ลักษณะเหมือนกระทงนา เรียก กระทงจีวร
กระทง หมายถึง ลักษณนามของความผิดทางอาญาแต่ละกรรม แต่ละครั้ง เช่น หากกระทำผิดฐานลักทรัพย์หลายครั้ง แต่ละครั้งจะนับเป็นความผิดกระทงหนึ่ง ๆ ตามที่เรามักได้ยินเจ้าหน้าที่ตำรวจพูดบ่อย ๆ เช่น “คุณมีความผิด 2 กระทง”
และ กระทง ที่ใช้ควบกับคำว่า “รุ่น” เป็นรุ่นกระทง หมายถึง ไก่อ่อนอายุประมาณ 3 เดือน และไก่ตัวผู้ที่เริ่มหัดขัน เรียกว่า ไก่กระทง หรือไก่รุ่นกระทงรวมถึงใช้เรียกวัยรุ่นผู้ชายหรือชายกำลังแตกเนื้อหนุ่มในเชิงเปรียบเปรยว่า หนุ่มรุ่นกระทง
ยังไม่หมดเท่านั้น กระทงยังถูกใช้ควบกับอีกหลายคำเป็นความหมายใหม่ ได้แก่ กระทงแถลงหมายถึง ส่วนสำคัญในสำนวนความที่เป็นประเด็นและเกี่ยวข้องกับประเด็นอันพึงเสนอวินิจฉัย
กระทงป่า หมายถึง ไม้พาดปากมาดเรือโกลนชั่วคราว กระทงเพชร หมายถึง ไม้ติดขวางรองแคร่เกวียนเพื่อยึดไม่ให้ตัวแคร่แยกออกไป กระทงเหินหมายถึง ไม้ขวางเรืออันสุดท้ายของหัวเรือ-ท้ายเรือ (บ้างเรียก หูกระต่าย)
และ กระทงลอย หรือกระทงน้อย คือ เพลงไทย 2 ชั้นของเก่าแต่โบราณ ใช้เครื่องรับมโหรี ใน “พิธีเสี่ยง” เช่น ตอนไกรทองเสกกระทงเสี่ยงลอยในพิธีจับชาละวัน
สุดท้าย ความหมายของกระทงที่เราคุ้นชินกัน (ในเทศกาลลอยกระทง) คือภาชนะเย็บด้วยใบตองหรือใบไม้ จะใบตองสด ใบตองแห้ง หรือทำจากใบหรือต้นไม้อื่น ๆ เช่น ใบลาน ซังข้าวโพด ต้นพลับพลึง ก็เรียกกระทงทั้งนั้น (กระทงสมัยใหม่ทำจากกระดาษ ขนมปัง ก็มี) ทั้งนี้ ลักษณะสำคัญของกระทงจากใบไม้คือต้องยกขอบสูงสำหรับใส่ของ ถ้าเสริมขอบปากเป็นรูปกรวยเล็ก ๆ โดยรอบ เรียกว่า กระทงเจิม
ร่องรอยของคำว่า “กระทง”ไม่ได้มีแต่ในภาษาไทย ดังจะพบคำว่า กนฺโทง(อ่านว่า ก็อน-โตง) ในภาษาเขมร หมายถึงภาชนะรูปแบบหนึ่ง และขฺทง (อ่านว่า คะ-ต็วง) ซึ่งมีความหมายเดียวกันกับกระทงในเทศกาลลอยกระทงของคนไทยด้วย
อ่านเพิ่มเติม :
- พิธี “จองเปรียง ลดชุดลอยโคม” ต้นแบบ “ลอยกระทง” ยุครัตนโกสินทร์
- รำวงลอยกระทง เพลงที่ถือกำเนิดในมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
- ลอยกระทง เกิดขึ้นในสมัยสุโขทัยจริงหรือ?
สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่
อ้างอิง :
ราชบัณฑิตยสถาน. (2546). พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542.กรุงเทพฯ : นานมีบุ๊คส์พับลิเคชั่นส์.
กรมศิลปากร. ไตรจีวร. สืบค้น 11 พฤศจิกายน 2567. (ออนไลน์)
สำนักงานราชบัณฑิตยสภา. กระทง.13 ตุลาคม 2551. จาก บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” สถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ 13 ตุลาคม พ.ศ. 2551. (ออนไลน์))
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 14 พฤศจิกายน 2567
อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : รู้จักความหมายของ “กระทง” ที่ไม่ใช่แค่ใช้ขอขมาพระแม่คงคา หมายถึงอะไรบ้าง?
ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com