‘คนจีนแต้จิ๋ว’ แล้วแต้จิ๋วอยู่ตรงไหนของจีน?

ถ้าถามว่าคนไทยเชื้อสายจีนกลุ่มไหนที่มีจำนวนมากที่สุดในไทย คำตอบก็ต้องเป็นคนจีนแต้จิ๋ว (Teochew 潮州) แม้ว่าคนไทยจะคุ้นเคยคนจีนแต้จิ๋ว แต่หลายคนอาจจะไม่รู้ว่า ถิ่นกำเนิดของคนจีนแต้จิ๋วอยู่บริเวณไหนของประเทศจีน

แต้จิ๋วเป็นสำเนียงที่คนไทยออกเสียง โดยสำเนียงจีนกลางออกเสียงแต้จิ๋วว่า ‘เฉาโจว’ ขณะที่สำเนียงแต้จิ๋วจะออกเสียงว่า ‘เตี่ยจิว‘

แต้จิ๋วเป็นชื่อพื้นที่ทางตะวันออกเฉียงเหนือของมณฑลกวางตุ้ง โดยมีขนาดพื้นที่ 10,451 ตารางกิโลเมตร พื้นที่ 1 ใน 3 เป็นที่ราบลุ่ม และมีอาณาเขตติดกับชายฝั่งทะเลจีนใต้มากกว่า 325.6 กิโลเมตร

แม้ว่าแต้จิ๋วจะเป็นส่วนหนึ่งของมณฑลกวางตุ้ง แต่ภาษาและวัฒนธรรมของคนจีนแต้จิ๋วจะมีความใกล้เคียงกับคนจีนฮกเกี้ยนที่อยู่ติดกันทางด้านตะวันออกมากกว่า

แต้จิ๋วประกอบด้วยคำสองคำ คือแต้ (เฉา) แปลว่า กระแสน้ำหรือคลื่นทะเลใหญ่ และจิ๋ว (โจว) แปลว่า เมืองหรือเขตปกครอง เหตุผลที่แต้จิ๋วได้รับชื่อนี้ ก็มาจากการที่พื้นที่ดังกล่าว มักจะมีกระแสน้ำทะเลไหลขึ้นลงตลอดเวลา

ประวัติศาสตร์ของคนจีนแต้จิ๋วสืบย้อนกลับไปได้ตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ ที่ปรากฏหลักฐานของการตั้งถิ่นฐานของผู้คน

ในยุคราชวงศ์ฮั่น พื้นที่แต้จิ๋วถูกเรียกว่า เจียหยาง (กิ๊กเอี๊ย ตามสำเนียงแต้จิ๋ว) ต่อมาสมัยราชวงศ์จิ้น (หลังรวมสามก๊ก) เปลี่ยนชื่อเป็นอี้อัน (หงี่อัง ตามสำเนียงแต้จิ๋ว) จนกระทั่งสมัยราชวงศ์สุยที่เริ่มต้นใช้ชื่อเฉาโจวหรือแต้จิ๋ว

อย่างไรก็ตามในปัจจุบัน คำในภาษาจีนกลางที่ใช้เรียกแต้จิ๋วนิยมใช้คำว่า เฉาซ่าน (เตี่ยซัว ตามสำเนียงแต้จิ๋ว) โดยเฉาซ่านมาจากชื่อสองเมืองสำคัญในแต้จิ๋ว คือเฉาโจว (แต้จิ๋ว) กับซ่านโถว (ซัวเถา)

อ้างอิง

• หนังสือแต้จิ๋ว แต่แจ๋ว. สมชาย จิว. สำนักพิมพ์ยิปซี (2022)

• ศิลปวัฒนธรรม. “แต้จิ๋ว” ถิ่นอุดมสมบูรณ์ แต่ภัยธรรมชาติรุนแรง. https://www.silpa-mag.com/history/article_100664