เก็บตกภาพปรากฏการณ์ ‘สุริยุปราคา-สุริยคราส’ 21 มิถุนายน 2563
The Bangkok Insight
อัพเดต 22 มิ.ย. 2563 เวลา 07.17 น. • เผยแพร่ 22 มิ.ย. 2563 เวลา 06.27 น. • The Bangkok Insightเมื่อวานนี้ (21 มิ.ย. 63) ได้เกิดปรากฏการณ์ธรรมชาติ ดวงจันทร์บดบังดวงอาทิตย์เพียงบางส่วน ทำให้โลกมนุษย์มองเห็นดวงอาทิตย์แบบเว้าแหว่ง หรือที่เรียกกันว่าปรากฏการณ์ "สุริยคราส บางส่วน" หรือ "สุริยปราคา บางส่วน"
ปรากฎการณ์นี้สังเกตได้ทุกภูมิภาคของไทย แต่ละภูมิภาคจะมองเห็นดวงอาทิตย์เว้าแหว่งมากน้อยแตกต่างกัน รวมถึงประเทศอื่นๆ ของโลกด้วย เช่น จีน อินเดีย เคนยา และฟิลิปปินส์ เราจึงเก็บตกภาพสวยๆ มาฝากกัน
เฟซบุ๊ก NARIT สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ ให้ข้อมูลว่า สิ่งที่ปรากฎการณ์ สุริยุปราคาวงแหวน และ สุริยุปราคาบางส่วน บอกเราคือ?
สุริยุปราคาวงแหวน คือ สุริยุปราคา ที่ดวงจันทร์อยู่ห่างจากโลกมาก ในขณะเกิดสุริยุปราคา ทำให้ดวงจันทร์ บังดวงอาทิตย์ไม่เต็มดวง คนบนโลก จะมองเห็นพื้นผิวของดวงอาทิตย์ปรากฏออกมาให้เห็นโดยรอบ ลักษณะคล้ายวงแหวน
สุริยุปราคาบางส่วน เกิดจากโลก ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ไม่ได้เรียงอยู่ในแนวเส้นตรงเดียวกันพอดี ทำให้คนบนโลกมองเห็นดวงอาทิตย์เว้าแหว่งเพียงบางส่วน
เราจะศึกษาอะไรจากสุริยุปราคาทั้งสองชนิดนี้ได้บ้างนะ?
บรรยากาศโลกในช่วงเกิดสุริยุปราคา
สุริยุปราคา เป็นปรากฏการณ์ที่ความเข้มแสงของดวงอาทิตย์ลดลง แล้วกลับมาสว่างขึ้นในเวลาค่อนข้างเร็ว นั่นทำให้นักวิทยาศาสตร์สนใจศึกษาว่า ความเข้มแสงของดวงอาทิตย์ ที่เปลี่ยนแปลงอย่างฉับพลัน จะมีผลต่อบรรยากาศของโลกหรือไม่ อาทิ สภาพอากาศที่เปลี่ยนแปลง ระหว่างเกิดสุริยุปราคา (เช่น อุณหภูมิ) ความเปลี่ยนแปลงของ สภาพการนำไฟฟ้าในบรรยากาศชั้นไอโอโนสเฟียร์ หรือ การเกิดโอโซนจากการเปลี่ยนแปลงของรังสีอัลตราไวโอเลตในแสงอาทิตย์
ความเข้มแสงอาทิตย์ที่เปลี่ยนแปลงตามอัตราการบังของดวงจันทร์
การศึกษานี้ สามารถทำได้เมื่อใช้อุปกรณ์วัดความเข้มแสง เพียงแต่อาจมีปัจจัยรบกวนอื่น ๆ จากชั้นบรรยากาศโลก เช่น เมฆที่เคลื่อนเข้ามาบัง หรือ มุมเงยของดวงอาทิตย์ อย่างกรณี เมื่อดวงอาทิตย์อยู่ใกล้กับขอบฟ้า แสงอาทิตย์ จะส่องเป็นมุมเฉียงมากขึ้น และมีระยะเดินทางผ่านบรรยากาศโลกยาวขึ้น แสงจึงถูกกรองออกไปมากขึ้นด้วย ทำให้เราสามารถมองดวงอาทิตย์ด้วยตาเปล่าได้ ในช่วงที่ดวงอาทิตย์กำลังขึ้นและกำลังตก
พื้นผิวของดวงจันทร์
หากขนาดปรากฏของดวงจันทร์ ขณะเกิดสุริยุปราคาวงแหวนใกล้เคียง กับดวงอาทิตย์มาก ๆ จนมองเห็นสุริยุปราคาวงแหวน มีวงแหวนที่ขาดช่วงไป นั่นคือปรากฏการณ์ "ลูกปัดเบลีย์" เกิดจากแสงอาทิตย์ ที่ส่องผ่านหุบเหว ร่อง หรือ หลุมอุกกาบาต บริเวณขอบของดวงจันทร์ จนเห็นแสงอาทิตย์สว่างเป็นหย่อม ๆ บนวงแหวนบาง ลักษณะปรากฏของ "วงแหวนขาดช่วง" ทำให้สามารถประเมินคร่าว ๆ ว่า บริเวณใดเป็นภูเขา หรือ หุบเหวบนดวงจันทร์ แล้วจึงนำไปเทียบกับแผนที่ดวงจันทร์ต่อได้
การโคจรของดวงจันทร์
เราสามารถคำนวณหาอัตราเร็ว ในการโคจรของดวงจันทร์ จากการถ่ายภาพ ในช่วงเวลาต่าง ๆ ระหว่างเกิดสุริยุปราคาได้ ซึ่งในการเกิดสุริยุปราคาแต่ละครั้ง ระยะห่าง ระหว่างดวงจันทร์ และโลก จะแตกต่างกัน อัตราเร็วก็จะไม่เท่ากันตามไปด้วย หรือ ทำได้จากการถ่ายภาพสุริยุปราคาบางส่วน ด้วยผู้สังเกตการณ์ 2 คน ที่อยู่ห่างกันในเวลาเดียวกัน แล้วนำมาหาระยะห่างของดวงจันทร์ โดยใช้หลักการพารัลแลกซ์
พฤติกรรมของสิ่งมีชีวิตระหว่างเกิดสุริยุปราคา
แม้ว่าระหว่างเกิดสุริยุปราคาวงแหวน หรือสุริยุปราคาบางส่วน ดวงอาทิตย์จะไม่ได้สว่างน้อยลง เท่ากับการเกิดสุริยุปราคาเต็มดวง แต่เราสามารถสังเกตการณ์ว่า เมื่อความเข้มแสงอาทิตย์เปลี่ยนไป จากสุริยุปราคา จะส่งผลต่อพฤติกรรมสิ่งมีชีวิต อย่างไร เช่น นกพากันบินกลับรังเพราะคิดว่าเป็นเวลาเย็น
สุริยุปราคาทางดาราศาสตร์เชิงวัฒนธรรม
เราสามารถศึกษาเรื่องของสุริยุปราคาในบริบทดาราศาสตร์เชิงวัฒนธรรมได้หลายประเด็น เช่น
- ด้วยองค์ความรู้ทางดาราศาสตร์ในยุคกลาง ที่คิดว่าโลกเป็นศูนย์กลางของระบบสุริยะ จะสามารถคำนวณสุริยุปราคาวงแหวนได้อย่างไร?
- การตรวจหาบันทึกเกี่ยวกับปรากฏการณ์สุริยุปราคาบางส่วน และวงแหวนในเอกสารทางประวัติศาสตร์
- การสำรวจความเชื่อดั้งเดิม หรือ นิทานดาวในวัฒนธรรม หรือกลุ่มชาติพันธุ์ต่าง ๆ ว่ามีความแตกต่างกันระหว่างสุริยุปราคาเต็มดวง กับสุริยุปราคาวงแหวนหรือไม่? อย่างไร?
ที่มาของภาพจากสำนักข่าวซินหัว
อ่านข่าวเพิ่มเติม