รู้จักทนาย 4 ประเภทในอดีต นอกเหนือจาก “ทนาย” ผู้ว่าต่างแทนคู่ความ อย่างปัจจุบัน

ตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยามาจนถึงสมัยรัตนโกสินทร์ นอกจาก “ทนาย”หรือทนายความแล้ว ยังพบร่องรอยของทนายอีก 4 ประเภท ได้แก่ ทนายคบ ทนายปืน ทนายเลือก และทนายเรือน ทนายเหล่านี้คืออะไร?

คำว่า “ทนาย” ในปัจจุบันจะเข้าใจกันว่าเป็นคำเรียกอย่างสั้นของ “ทนายความ” (lawyer)ซึ่งหมายถึง “หมอความ” หรือผู้ซึ่งกฎหมายให้มีอำนาจหน้าที่ว่าต่างแก้ต่างแทนคู่ความในคดี แต่จริง ๆ แล้ว ทนาย มีความหมายในตัวด้วย ตามที่พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน ให้ความหมายว่า “ผู้รับใช้, ผู้แทนนาย (ใช้แก่ผู้มีอำนาจ)”

ความหมายดังกล่าวเป็นร่องรอยเก่าแก่ของคำว่า “ทนาย” ตั้งแต่สมัยโบราณ ดังพบการอธิบายความหมายใน พจนานุกรมฉบับ Caswell(สมัยรัชกาลที่ 3) ว่า “ทะนายนั้นคือเปนชื่อแห่งบ่าวขุนนางพวกหนึ่ง”

รวมถึง อักขราภิธานศรับท์ของหมอบรัดเลย์ (ตีพิมพ์สมัยรัชกาลที่ 5) ที่ว่า “ทะนาย, นายรอง, คนใช้ขุนนาง เปนชื่อคนรับใช้พวกขุนนางนั้น เช่น พวกมะหาดเล็กจ้าวต่างกรมนั้น”

ทนายในความหมายดั้งเดิม จึงหมายถึงเจ้าพนักงานหรือเจ้าหน้าที่ประเภทหนึ่ง ไม่ได้เฉพาะเจาะจงว่าเป็นผู้ว่าความตามกฎหมายอย่างในปัจจุบัน

ทั้งนี้ ในสมัยอยุธยาเรื่อยมาถึงกรุงรัตนโกสินทร์ ปรากฏ “ทนาย” ในความหมายอื่น ๆ ได้แก่

1. ทนายคบ คือเจ้าพนักงานหรือเจ้าหน้าที่ทำหน้าที่ในการจุดคบไฟเพื่อให้แสงสว่างในเวลากลางคืน

2. ทนายปืน คือเจ้าพนักงานหรือเจ้าหน้าที่ทำหน้าที่เป็นพลปืน คอยส่งปืนให้เจ้านาย ดังปรากฏหลักฐานว่าทนายปืนคือพลปืนที่อยู่บนกลางหลังช้าง

2. ทนายเลือก คือองครักษ์สำหรับพระเจ้าแผ่นดิน ซึ่งจะทรงคัดเลือกจากนักมวยหรือผู้มีวิชาต่อสู้ มีความรู้ความสามารถในชั้นเชิงการรบ มาเป็นเจ้าพนักงานหรือเจ้าหน้าที่ภายในพระราชวัง

4. ทนายเรือน คือผู้รับใช้เจ้านายประจำเรือน รวมถึงพนักงานฝ่ายในที่มีหน้าที่ติดต่อกับส่วนต่าง ๆ ในพระราชวัง

ทนายคบ ทนายปืน และทนายเลือก ปรากฏมาตั้งแต่สมัยอยุธยา ส่วนทนายเรือนเพิ่งปรากฏสมัยรัตนโกสินทร์ แต่ทนายทุกประเภทล้วนมีความหมายอย่างกว้าง ๆ ว่า “คนรับใช้เจ้านาย”

อ่านเพิ่มเติม :

• กำเนิดทนายหลวงว่าความแผ่นดิน จาก “กรมอัยการ” สู่ “อัยการสูงสุด”
• กำเนิด “กรมทนายเลือก” คัดนักมวยเป็นราชองครักษ์ กับรากฐานมวยไทยสากลในยุคแรก

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง :

ณัฐวรรณ ชั่งใจ และคณะ. พัฒนาการนามศัพท์ “ทนาย” ตั้งแต่สมัยอยุธยาจนถึงสมัยรัตนโกสินทร์.รมยสาร วารสารวิชาการของคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์, ปีที่ 16 ฉบับที่ 1 (มกราคม-เมษายน) พ.ศ. 2561.

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 2 ธันวาคม 2568

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : รู้จักทนาย 4 ประเภทในอดีต นอกเหนือจาก “ทนาย” ผู้ว่าต่างแทนคู่ความ อย่างปัจจุบัน

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com