คำที่มีความหมายตรง ความหมายอุปมา ออกสอบบ่อย

‘คำที่มีความหมายตรง-ความหมายอุปมา’ เป็นอีกหนึ่งเรื่องที่ข้อสอบ A-Level วิชาภาษาไทย ออกสอบทุกปี ซึ่งจะอยู่ในพาร์ตหลักการใช้ภาษา แม้จะออกแค่ปีละ 1-2 ข้อ แต่ก็เป็นเรื่องที่ไม่ควรพลาด ในวันนี้คอลัมน์ ‘รู้ไว้เผื่อออกสอบ’ จะพาทุกคนไปทำความเข้าใจคำที่มีความหมายตรง-ความหมายอุปมา พร้อมตัวอย่างคำ ประโยค และแบบฝึกหัดให้ลองทำท้ายบทความอีกด้วย

คำที่มีความหมายตรง-ความหมายอุปมา คืออะไร

ก่อนที่จะไปรู้จักกับ “ความหมายตรง” และ “ความหมายอุปมา” พี่แป้งมีประโยคตัวอย่างจากพาดหัวข่าวมาให้น้องๆ ดูเพื่อทำความเข้าใจค่ะ

• นายกฯ อนุทิน คอพับ! นั่งหลับคาเก้าอี้ร้านตัดผม (ที่มา Thairath News)
• "อนุทิน" เข้าทำเนียบรัฐบาลวันแรก ย้ำชัดนั่งเก้าอี้ 4 เดือน (ที่มา Ch7HDNews)

จากทั้งสองประโยคนี้ น้องๆ จะเห็นว่ามีคำว่า “เก้าอี้” ที่เหมือนกัน ทั้งนี้ ถึงจะเป็นคำเดียวกัน แต่ความหมายต่างกัน

• เก้าอี้ในประโยคแรก หมายถึง ที่สําหรับนั่ง มีขา มีพนักพิง ซึ่งเป็นความหมายตรง
• เก้าอี้ในประโยคที่สอง หมายถึง ตำแหน่ง ซึ่งเป็นความหมายอุปมา

จากประโยคตัวอย่างสามารถสรุปความหมายของ “ความหมายตรง” และ “ความหมายอุปมา” ได้ว่า

• คำที่มีความหมายตรง คือ ความหมายของคำเดิมที่ใช้ตามปกติ เป็นความหมายหลักที่ระบุไว้ในพจนานุกรม และสื่อสารกันอย่างตรงไปตรงมา
• คำที่มีความหมายอุปมาคือ ความหมายที่เกิดจากการใช้คำที่มีความหมายตรงมาเปรียบเทียบ เพื่อสื่อในอีกความหมายหนึ่งโดยต้องอาศัยการตีความ

ตัวอย่างแนวข้อสอบเรื่องความหมายตรง-ความหมายอุปมา

อย่างที่พี่แป้งบอกไปตอนต้นว่าเรื่องคำที่มีความหมายตรง-ความหมายอุปมา เป็นหัวข้อที่ออกสอบทุกปี ปีละ 1-2 ข้อ โดยส่วนใหญ่แนวข้อสอบ A-level จะเน้นถามว่า “ข้อใดไม่ใช้คําที่มีความหมายอุปมา” หรือในบางปี “ข้อใดมีหรือไม่มีคำที่มีความหมายอุปมา” “คำในข้อใดใช้ได้ทั้งความหมายตามตัวและความหมายเชิงอุปมาทุกคำ” ซึ่งปีล่าสุด A-level 68 ออกเรื่องนี้ถึง 2 ข้อเลย พี่แป้งขอหยิบมาอธิบายเพื่อให้น้องๆ ทำความเข้าใจไปพร้อมๆ กันค่ะ

ข้อใดไม่ใช้คําที่มีความหมายอุปมา (ข้อสอบภาษาไทย A-level 68)

• ช่างใช้แผ่นเพชรตัดเซรามิก
  
• ผู้ร้ายคนนี้ปากหนัก
• เขาเล่นละครตบตาหัวหน้าได้ดี
• เขามีคนชักใยอยู่เบื้องหลัง
• ผู้อำนวยการถูกเลื้อยขาเก้าอี้

ข้อนี้ตอบ ข้อ 1 ช่างใช้แผ่นเพชรตัดเซรามิก เพราะคำว่า “เพชร” ในประโยคนี้หมายถึง แผ่นเพชร ที่ใช้สำหรับตัดเซรามิก กระเบื้อง เท่ากับว่าข้อนี้ใช้คำที่มีความหมายตรงตัว ไม่ได้มีการเปรียบเทียบเป็นอย่างอื่น

สำหรับข้ออื่นๆ ใช้ความหมายอุปมา ดังนี้

ข้อ 2 คำว่า “ปากหนัก” ในประโยคนี้หมายถึง ไม่ยอมพูด

ข้อ 3 คำว่า “ตบตา” ในประโยคนี้หมายถึง หลอกหลวง หรือแสร้างทำ

ข้อ 4 คำว่า “ชักใย” ในประโยคนี้หมายถึง ควบคุม หรือบงการ

ข้อ 5 คำว่า “เก้าอี้” ในประโยคนี้หมายถึง ตำแหน่ง

ข้อใดไม่ใช้คําที่มีความหมายอุปมา (ข้อสอบภาษาไทย A-level 68)

• นักกีฬาที่ตกรอบแรกเลยต้องม้วนเสื่อกลับบ้าน
• เสือซุ่มของห้องนี้นั่งอยู่ข้างหลังห้อง
• ชาบูหม่าล่าเผ็ดร้อนจนน้ำตาไหล
• การเลือกตั้งครั้งนี้นักการเมืองชื่อดังถูกล้มช้าง
• แม่ใจหินทิ้งลูกเพิ่งคลอดไว้ที่โรงพยาบาล

ข้อนี้ตอบ ข้อ 3 ชาบูหม่าล่าเผ็ดร้อนจนน้ำตาไหล เพราะคำว่า “เผ็ดร้อน” ในประโยคนี้หมายถึง รสชาติที่ทั้งเผ็ดและร้อน เท่ากับว่าข้อนี้ใช้คำที่มีความหมายตรง

สำหรับข้ออื่นๆ ใช้ความหมายอุปมา ดังนี้

ข้อ 1 คำว่า “ม้วนเสื่อ” ในประโยคนี้หมายถึง เลิก ยุติ ไม่สามารถดำเนินต่อไปได้

ข้อ 2 คำว่า “เสือซุ่ม” ในประโยคนี้หมายถึง คนที่รอจังหวะแสดงตัว

ข้อ 4 คำว่า “ล้มช้าง” ในประโยคนี้หมายถึง โค่นล้มผู้มีอำนาจหรืออิทธิพลลงได้

ข้อ 5 คำว่า “ใจหิน” ในประโยคนี้หมายถึง จิตใจเหี้ยมโหด

ตัวอย่างคำที่ความหมายตรง-ความหมายอุปมา ออกสอบบ่อย

จากแนวข้อสอบ A-level68 น้องๆ จะเห็นได้ว่าคำบางคำมีเพียงความหมายเดียว ส่วนบางคำอาจมีมากกว่า 1 ความหมาย ข้อสอบเรื่องนี้ไม่ยากถ้าจับหลักการทำได้ และรู้ความหมายของคำต่างๆ ก็สามารถเก็บคะแนนเรื่องนี้ได้แน่นอน ดังนั้น วันนี้พี่แป้งเลยรวบรวมคำที่ใช้ได้ทั้งความหมายตรงและความหมายอุปมามาให้ทุกคนค่ะ

คำ ความหมายตรง ความหมายอุปมา กบดาน ท่านอนคว่ำของจระเข้ การหลบซ่อนตัว ก้มหัว น้อมหัวลงแสดงความเคารพ ยอมอ่อนน้อม (ใช้ในเชิงปฏิเสธ) กระเป๋าหนัก กระเป๋าที่มีน้ำหนักมาก มีฐานะดี เก้าอี้ ที่สำหรับนั่ง มีขา มีพนักพิง ตำแหน่ง เข้าฌาน การทำสมาธิขั้นสูง นั่งหลับ/เหม่อลอย งูพิษ อสรพิษชนิดหนึ่ง คนทรยศ/คนชั่ว จิ้งจอก สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมชนิดหนึ่ง คนเจ้าเล่ห์ ตกเบ็ด การหย่อนเบ็ดลงในน้ำล่อเหยื่อ การล่อลวงให้หลง ปล่อยไก่ การปล่อยไก่ที่เป็นสัตว์ออกไป แสดงความเซ่อซ่าให้คนอื่นรู้ ปลาไหล ปลารูปร่างเรียวยาวคล้ายงู คนกะล่อน ปลิ้นปล่อน เผ็ดร้อน รสชาติเผ็ดร้อน รุนแรง เพชร ชื่อแก้วที่แข็งที่สุด บุคคลที่มีค่า ไฟเขียว ไฟจราจร เห็นชอบ/อนุมัติ ม้วนเสื่อ เก็บเสื่อ ยกเลิกกิจกรรม/ล้มเลิก มือขวา มือข้างขวา คนใกล้ชิด/คนที่ไว้วางใจได้ โรยหน้า การโรยตกแต่งอาหาร ทำดีผิวเผิน/ทำเฉพาะหน้า เล่นละคร แสดงละคร เสแสร้ง หมู สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมชนิดหนึ่ง ง่าย/สะดวก หัวโขน เครื่องสวมหัวแสดงโขน ตำแหน่ง/ยศถาบรรดาศักดิ์ อัดฉีด ทำความสะอาดช่วงล่างรถยนต์ ให้รางวัลพิเศษ
กระตุ้นให้ทำงานสำเร็จ

มาทดสอบความรู้กัน!

ถึงเวลาทดสอบความเข้าใจกันแล้วค่ะ โจทย์เรื่องความหมายตรง-ความหมายอุปมาอาจจะต้องใช้การวิเคราะห์สักนิดนึง วันนี้ 2 ข้อมาให้ฝึกทำ เป็นข้อสอบ A-Level วิชาภาษาไทย จากโครงการ Dek-D’s Pre-Admission รอบธันวาคม 2563 และข้อสอบจริงจาก 9 วิชาสามัญ ปี 2564)

คำในข้อใดใช้ได้ทั้งความหมายตามตัวและความหมายเชิงอุปมาทุกคำ (ข้อสอบภาษาไทย 9 วิชาสามัญ ปี 2564)
1. ก้มหัว คอขวด เผ็ดร้อน
2. ปากโป้ง น้ำยา แก้แค้น
3. ลูกหม้อ แม่เลี้ยง ไม่ดัด
4. ม้วนเสื่อ อัดฉีด ขายตรง
5. เลือดเย็น เป้านิ่ง เหลือขอ

ข้อใดไม่สามารถแปลความหมายเชิงอุปมาได้ (ข้อสอบ ภาษาไทย โครงการ Dek-D’s Pre Admission รอบ ธันวาคม 2563)
1. เขาตบหน้าฉันต่อหน้าธารกำนัล
2. เขาอุปโลกน์ตัวเองเป็นผู้เชี่ยวชาญ
3. รัฐมนตรีคนนี้ขึ้นชื่อเรื่องกินเยอะมานานแล้ว
4. เส้นใหญ่ขนาดนี้เขาเรียกว่าเส้นก๋วยจั๊บแหละ
5. คนแห่กันมาแบบนี้รับรองสนุกแน่ล่ะเธอเอ๊ย

น้องๆ คิดว่าแต่ละข้อคำตอบไหนถูกต้อง คอมเมนต์ด้านล่างได้เลย!

สำหรับคอลัมน์ ‘รู้ไว้เผื่อออกสอบ’ วิชาภาษาไทย บทความต่อไปจะเป็นเรื่องราวเกี่ยวกับอะไร ฝากติดตามกันด้วยนะคะ หรือถ้าน้องๆ มีเรื่องราวน่าสนใจเรื่องไหน ที่อยากให้นำมาเล่า หรือแจกทริคการจำ ก็สามารถคอมเมนต์เอาไว้ด้านล่างได้เลย!