ทำไมเราเรียกภาษาจีนกลางว่า ‘แมนดาริน’?

นึกถึงคำว่า แมนดาริน (Mandarin) เราก็ต้องนึกถึงภาษาจีนกลางใช่ไหมครับ แต่สงสัยไหมว่าที่มาของคำนี้มาจากไหน เพราะชาวจีนเองกลับไม่ได้เรียกภาษาจีนกลางว่าแมนดาริน

โดยจีนแผ่นดินใหญ่เรียกภาษาจีนกลางว่า ผู่ทงฮว่า (普通话 Pǔtōnghuà) ส่วนในไต้หวันเรียกว่า กั๋วหยฺวี่ (国语 Guóyǔ) ขณะที่มาเลเซียและสิงคโปร์เรียกว่า หัวหยฺวี่ (华语 Huáyǔ)

มีหลายทฤษฎีที่อธิบายที่มาของแมนดาริน โดยเริ่มจากทฤษฎีแรกที่บอกว่า แมนดารินมาจาก Mandarim ในภาษาโปรตุเกส โดยคำนี้ ๆ มีต้นตอจาก menteri ในภาษามาเลย์ mantrī ในภาษาสันสกฤต หรือมนตรีในภาษาไทย ที่แปลว่าขุนนางหรือที่ปรึกษา

เดิมทีแมนดารินหมายถึงขุนนางในราชสำนักของจีน แต่ต่อมาหมายถึงสำเนียงภาษาจีนที่ใช้ในราชสำนักด้วย

อีกทฤษฎีหนึ่งบอกว่า แมนดารินเป็นคำที่คิดค้นโดย จอร์จ แม็กคาร์ตนีย์ (George McCartney) นักการทูตชาวอังกฤษที่เดินทางมาที่จีนในสมัยจักรพรรดิเฉียนหลงในปี 1793 โดยแมนดารินมาจาก Mandate ที่แปลว่าคำสั่ง รวมกับ rin ที่เพี้ยนมาจากเหริน (人 rén) ในภาษาจีนที่แปลว่าคน ดังนั้น Mandarin จึงแปลว่าภาษาในคำสั่งราชการของจีน

ส่วนทฤษฎีสุดท้ายบอกว่า Mandarin มาจากภาษาจีนเอง คือคำว่าหม่านต้าเหริน (滿大人 Mǎndàrén) ที่แปลว่าขุนนางชาวแมนจูในสมัยราชวงศ์ชิง

อ้างอิง

• The Atlantic. Why Mandarin Doesn’t Come From Chinese. https://www.theatlantic.com/science/archive/2019/01/where-does-mandarin-come/579073/

• Salmon Podcast. Randam As Fact. https://open.spotify.com/show/5qt3GTR6ybKlcey2LbBvi