ชีวิตของเหล่า ‘ลูกสาวคนโต’ ที่โลกบังคับให้ต้องแกร่ง แม้ข้างในอาจจะล้าไปหมดจากเพลง Eldest Daughter ของ Taylor Swift สู่การมีอยู่ของ ‘Eldest Daughter Syndrome’ คำจำกัดความผู้หญิงที่เป็นลูกคนโตบางบ้านผู้กำลังแบกรับความหนักอึ้งในชีวิต

ลูกสาวคนโตหลายๆ คนน่าจะอินไปกับเพลง Eldest Daughter จากอัลบั้มใหม่ The Life of a Showgirl ของ Taylor Swift ซึ่งมีท่อนหนึ่งร้องอย่างกินใจว่า “ลูกสาวคนโตทุกคนล้วนเป็นลูกแกะตัวแรกที่ถูกส่งไปฆ่า พวกเราเลยต้องลุกขึ้นมาแต่งตัวให้สง่าราวกับหมาป่าที่แข็งแกร่ง”

แม้จะไม่ใช่ลูกสาวคนโตทุกบ้านที่ต้องทำตัวเข้มแข็งเพื่อเป็นเดอะแบก ทั้งแบกความคาดหวัง แบกความกดดัน หรือแบกภาระหน้าที่ไว้บนบ่า แต่เพลงนี้ของเธอก็ได้กลายเป็นอีกหนึ่งเพลงที่เข้าไปในหัวใจของหลายๆ คนที่มันตรงกับความรู้สึกข้างในลึกๆ และคำว่า ‘Eldest Daughter Syndrome’ หรือคำเรียกลูกสาวคนโตที่แบกทุกอย่างในชีวิต เสมือนโลกบังคับให้ต้องแกร่ง แม้ข้างในจะอ่อนล้าไปหมดแล้ว ก็ ‘มีอยู่จริง’

“นี่คือเพลงรักเกี่ยวกับบทบาทที่เราแสดงออกให้คนภายนอกได้เห็น ทุกวันนี้ทุกคนคงจะมีชีวิตสาธารณะซึ่งต้องถ่ายทอดมันให้คนอื่นเห็น หรือรวมไปถึงบนโซเชียลมีเดีย และแน่นอนว่าคุณจะมีอีกตัวตนหนึ่งที่อนุญาตเฉพาะแค่กับคนที่ใกล้ชิดมากที่สุดได้รู้จัก และมันก็ยากมากๆ ที่เราจะจริงใจต่อสาธารณะ เพราะนั่นอาจไม่ใช่สิ่งที่ผู้คนจะให้รางวัล เมื่อคนมักจะให้รางวัลกับคนที่เข้มแข็ง ไม่เป็นทุกข์เป็นร้อน และเป็นคนยุ่งๆ เกินกว่าจะแคร์อะไร” เทย์เลอร์กล่าวถึงเพลงนี้ใน Track by Track Version ที่ปล่อยมาให้แฟนๆ ฟังบนสตรีมมิ่ง และย้ำว่า “เพลงนี้เข้าไปถึงหัวใจจริงๆ เมื่อเรามีคนที่ใกล้ชิดมากพอที่จะได้รับความไว้วางใจ จนสามารถยอมรับกับพวกเขาได้ว่า ลึกๆ เรากำลังรู้สึกมากๆ ในเรื่องอะไรอยู่บ้าง”

ความแข็งแกร่งที่โชว์ให้โลกเห็น ไม่ว่าจะเกิดจากการที่ถูกปลูกฝังว่า “เป็นพี่ต้องเสียสละ” หรือ “เป็นพี่ต้องเป็นแบบอย่างให้น้อง” หรือ “เป็นพี่คนโตแถมยังเป็นผู้หญิงด้วย ต้องดูแลคนในบ้าน” ฯลฯ ไปจนถึงบางคนอาจซึมซับค่านิยมบางอย่างของสังคมที่อาจทำให้พวกเธอเผลอกดดันตัวเองมากเกินไป และรู้สึกว่าไม่ควรเผยด้านอ่อนแอออกมามาก เพราะเราเป็น ‘เสาหลัก’ ของบ้าน และเสาหลักควรจะมั่นคงมากที่สุด จนลืมไปว่า…เราก็เป็นเพียงมนุษย์คนหนึ่งที่มีความรู้สึกของตัวเอง เราเป็นเพียงมนุษย์คนหนึ่งที่อ่อนแอได้ ไม่ต้องเพอร์เฟกต์ตลอดเวลาก็ได้ และเราก็ควรได้มีชีวิตส่วนตัวของตัวเอง แต่ตั้งแต่เมื่อไหร่ก็ไม่รู้ ที่สังคมได้ทำให้ภาระหน้าที่ในการดูแลทุกคนในบ้านตกไปอยู่ในการดูแลของลูกคนโตมากที่สุดในบางบ้าน โดยเฉพาะเมื่อเป็นลูกสาวที่มี ‘ขนบ’ ความเป็นหญิงบางอย่างที่เข้ามาครอบงำชีวิตเพิ่มขึ้น เมื่อภาพสเตริโอไทป์ของผู้หญิงมาพร้อมการ ‘ดูแลเอาใจใส่’ ทุกๆ คนในครอบครัว รวมถึงความเรียบร้อยของบ้านที่ถูกมองเป็นหน้าที่ แปลว่าเราต้องทั้งเก่ง ดูแลคนอื่นได้ทั้งสุขภาพกายใจ ความเป็นอยู่องค์รวมและแน่นอนรวมถึงทางการเงิน ยิ่งพอเป็นพี่คนโต ก็เหมือนถูกกดดันว่าต้องทำทุกอย่างให้สมกับคำว่า ‘โต’ ที่สุดเข้าไปอีก

มองแบบนี้แล้ว การช่วยกันประคองไปข้างหน้าด้วยกันของทุกคนในบ้านอาจเฮลตี้กว่าในสายตาของบางคนที่อยู่ในครอบครัวที่ไม่ได้มีปัญหานี้ ถึงอย่างนั้นเราก็ไม่อาจตัดสินได้ว่าอะไรคือความ ‘เฮลตี้ที่สุด’ ของทุกบ้าน แต่เมื่อมีลูกสาวคนโตที่ออกมาระบายความอัดอั้นในใจถึงการแบกรับความหนักอึ้งนั้นอยู่ เราก็ควรจะรับฟังความรู้สึกของพวกเธอที่อาจสะท้อนปัญหาบางอย่างอยู่ก็ได้

• จากเพลง Eldest Daughter ถึงเรื่องราวของ วิว-วรรณรท

ในเพลงนี้ลูกสาวคนโต ‘แสร้ง’ แสดงความรู้สึกที่สวนทางกับความเป็นจริงออกมาหลายต่อหลายครั้ง ตั้งแต่ท่อน “ตอนที่คุณเจอฉัน ฉันบอกว่าฉันยุ่งอยู่ จริงๆ แล้วฉันโกหก” / “ฉันทนทุกข์แทบจะตายอยู่แล้วกับการพยายามทำตัวให้ดูคูล” / “แต่จริงๆ แล้วฉันไม่ใช่ตัวแม่ (bad bitch) ไม่ได้แรงๆ แบบที่คิดหรอกนะ แต่ฉันจะไม่มีทางทำให้เธอผิดหวัง ไม่ทอดทิ้งเธอไปไหนหรอกนะ”

เรียกได้ว่าเป็นการสร้างภาพลักษณ์ ‘ผู้หญิงสตรอง’ ขึ้นมาอย่างเห็นได้ชัดเพื่อกลบความเปราะบางทางจิตใจ ตอนที่ไม่ว่างออกไปเจอใครบางคน อาจเป็นเพราะกำลังเหนื่อยล้ากับสิ่งที่เจอในชีวิตอยู่ ตอนที่พยายาม act cool หรือทำตัวเป็น bad bitch ก็เพราะอยากให้ทุกคนเห็นว่าโอเคและมีความสุขกับการเป็นตัวเองดี นอกจากนี้เพลงยังพาไปสำรวจความรู้สึกข้างในของลูกสาวคนโต ตั้งแต่การบอกว่า “รู้ไหม ครั้งสุดท้ายที่ฉันหัวเราะหนักขนาดนี้คือตอนเล่นแทรมโพลีนในสวนหลังบ้านของใครสักคน ฉันอายุแค่ 8-9 ขวบเอง คืนนั้นฉันตกลงมาแล้วแขนหัก จากนั้นฉันก็ระมัดระวังตัวและรอบคอบ เมื่อรักแรกทำลายสิ่งที่เชื่อ เมื่อฉันบอกว่าไม่เชื่อเรื่องการแต่งงาน จริงๆ นั่นเป็นเรื่องโกหก” ซึ่งก็ชัดเจนว่าลูกสาวคนโตบางคนก็รู้สึกว่าตัวเองต้องรีบโต และไม่อยากให้เกิดอะไรผิดพลาดในชีวิต จนทำให้ชีวิตวัยเด็กของพวกเธอค่อยๆ หายไป กลายเป็นคนที่ระมัดระวังตัวกับทุกคน รวมถึงความสัมพันธ์โรแมนติกด้วยเช่นกัน

“ลูกคนเล็กทุกคนอาจรู้สึกว่าพวกเขาเติบโตในป่า แต่ตอนนี้คุณอยู่ ‘บ้าน’ แล้วนะ” ท่อนนี้ของเทย์เลอร์เราสามารถตีความได้ว่า home ที่เธอหมายถึงคือความรู้สึกเป็นบ้านที่พักพิงให้กับน้องๆ ที่เผชิญโลกข้างนอกที่อาจโหดร้าย ดังนั้นลูกสาวคนโตจึงอยากเป็นหมอนอิงที่ให้ความรู้สึกปลอดภัยแก่น้องๆ ซึ่งความรู้สึกนี้เป็นความรู้สึกที่ดีงามในฐานะพี่สาวคนหนึ่งที่เป็นห่วงเป็นใยน้องๆ ที่บ้าน กลายเป็นความพยายามที่จะเป็นคนเก่งอยู่ตลอดเวลา ซึ่งบางทีเราอาจต้องไม่ลืมว่า พี่สาวทุกคนก็ต้องมีชีวิตของตัวเอง ห่วงคนอื่นแล้ว อย่าลืมห่วงใจตัวเองด้วยนะ เราไม่จำเป็นต้องเก่งตลอดเวลาก็ได้นะ

ทำให้เรานึกถึงการระบายความในใจเมื่อไม่นานนี้ของนางเอกสาว ‘วิว วรรณรท’ ที่โพสต์ข้อความสั้นๆ บนไอจีว่า “เหนื่อย” ก่อนจะโพสต์วิดีโอลงบน TikTok ช่อง villwannarots โดยขอบคุณทุกกำลังใจที่ส่งเข้ามา และเล่าว่า “มันก็เหนื่อยมาโดยตลอดค่ะ เหนื่อยเรื่องงาน เรื่องการใช้ชีวิต เรื่องการหาเลี้ยงครอบครัว…มันคงเป็นความรู้สึกอัดอั้นอยู่ วิวเป็น ‘ลูกคนโต’ ค่ะ ครอบครัวของวิวฐานะปานกลาง คุณพ่อเคยรับราชการ ตอนนี้เกษียณแล้ว คุณแม่ดูแลวิว ช่วยดูงานต่างๆ ครอบครัววิวมี 7 คน ซึ่งวิวเป็นคนดูแลทุกๆ คนในบ้านตอนนี้” เธอยังเล่าว่าทำงานในวงการบันเทิงมา 17 ปี เหนื่อยมาตลอด ยิ่งทุกวันนี้งานในวงการบันเทิงไม่ได้เยอะเหมือนเมื่อก่อน เธอจึงต้องวางแผนชีวิตเพราะ “ไม่ได้มีแค่ตัววิวคนเดียว มันมีครอบครัววิวด้วย” ทำให้เธอต้องทำงานเพิ่มมากมายทั้งธุรกิจเครื่องสำอาง ขายเครื่องประดับ และทำเบอร์เกอร์

“มันต้องหาเงินอะ มันต้องเลี้ยงครอบครัวอะ มันจะยอมแพ้ได้ยังไง” และสุดท้ายวิวก็ส่งกำลังใจให้ทุกคนที่กำลังสู้อยู่เหมือนเธอ

• Eldest Daughter Syndrome เกิดขึ้นได้อย่างไร

เมื่อพูดถึงการเป็นพี่คนโต แน่นอนว่าคนทุกเพศสามารถเป็นพี่คนโตได้ ซึ่งก็มีประสบการณ์ที่แตกต่างกันไป เช่นเดียวกับในมุมของผู้หญิงที่เป็นลูกสาวคนโต ก็มีความแตกต่างกันไปในแต่ละบ้าน แล้วแต่วิธีการเลี้ยงดู บางคนอาจเติบโตมาโดยไม่ได้รับความกดดันอะไรเลย บางคนคนเป็นน้องอาจดูโตกว่าพี่ด้วยซ้ำ ซึ่งก็เป็นไปได้หมด แต่สำหรับคนที่อยู่ในภาวะ Eldest Daughter Syndrome นักจิตวิทยา Kate Eshleman ตั้งข้อสังเกตไว้ว่า “นี่อาจเกิดขึ้นเพราะสเตริโอไทป์และบทบาทของผู้หญิงในบ้าน…เพราะแม้ว่าจะมีลูกชายคนโต แต่ตามประวัติศาสตร์แล้ว หน้าที่ดูแลเด็กๆ และงานบ้านหลายอย่างก็มักจะตกเป็นของผู้หญิง ซึ่งมันก็ส่งต่อไปยังลูกๆ ที่อยู่ในบ้านด้วย” ซึ่งเมื่อเธอต้อง ‘ดูแล’ บางคนจึงรู้สึกว่าโตก่อนวัยอันควร และเติบโตกลายมาเป็น ‘ผู้ปกครอง’ ของน้องๆ ไปในตัว นำไปสู่การที่ “เด็กผู้หญิงอาจมีความเครียดหรือความวิตกกังวลอย่างมาก คุณอาจมีแนวโน้มชอบความสมบูรณ์แบบและมักจะรู้สึกว่าตัวเองไม่ดีพอ คุณอาจรู้สึกว่าต้องเอาใจคนอื่นอยู่ตลอด และจะรู้สึกว่าดีไม่พอสักทีถ้าคุณไม่ได้เป็นไปตามมาตรฐานที่ตั้งไว้”

ซึ่งจริงๆ แล้วคงมีทั้งกรณีคนที่ถูกกดดันจากครอบครัว จนทำให้พัฒนาลักษณะนิสัยให้ตัวเองเป็นไปตามความคาดหวังนี้เมื่อเติบโตขึ้น และคงมีกรณีที่อาจไม่ได้ถูกคาดหวังอย่างเห็นได้ชัด แต่เป็นความกดดันที่มีต่อตัวเอง เป็นความรู้สึกผิด ถ้าเราไม่ได้เป็นคนที่ ‘ดูแล’ ทุกคนได้ตามเป้าที่เราวางไว้ ซึ่งเราก็เชื่อว่าความรู้สึกทำนองนี้คงไม่ได้เกิดแค่กับลูกสาวคนโตหรอก แต่จริงๆ เป็นลูกคนเดียว หรือลูกลำดับที่เท่าไหร่ก็เกิดความกดดันนี้ได้

ดร. Avigail Lev นักบำบัดจากซานฟรานซิสโก ตั้งข้อสังเกตว่า ลูกสาวคนโตหลายบ้านอาจไม่ได้เป็นแค่พี่สาวธรรมดาของน้องๆ แต่เสมือนผู้ปกครองไปในตัว อนึ่งเธอต้องทำหน้าที่หลายๆ อย่างในฐานะ ‘แม่’ คนหนึ่งไปด้วย ไม่เพียงแต่ดูแลร่างกายของน้องๆ แต่ยังคำนึงถึง emotional support ที่ต้องมอบให้กับน้องๆ อีกด้วย ทำให้เธออาจซึมซับพฤติกรรม “Perfectionism และ people-pleasing จนมองเป็นเรื่องปกติ เพราะลูกสาวคนโตมักจะรู้สึกถึงความรับผิดชอบอย่างล้นหลามที่จะทำให้ทุกคนในบ้านได้รับการดูแลเอาใจใส่” นำไปสู่ “ความรู้สึกกดดันว่าจะต้องประสบความสำเร็จ ไปสู่เป้าหมาย หรือดูแลครอบครัวได้ พวกเธอมักจะรู้สึกถึงความอับอายและรู้สึกผิด ถึงอย่างนั้นก็มีแนวโน้มว่าพวกเธอจะเป็นคนที่พึ่งพาตัวเองได้มาก”

• ยอมรับบาดแผล สื่อสาร เพื่อนำไปสู่ทางออกที่อาจดีกว่าเดิม

แน่นอนว่าการที่สามารถเป็นคนที่พึ่งพาตัวเองได้นั้นเป็นประโยชน์และจุดแข็ง ทว่าหากพึ่งพาตัวเองมากจนเกินไป แล้วตัดสินใจไม่ยื่นมือขอความช่วยเหลือ กระทั่งไม่ยอมรับความช่วยเหลือจากใคร เพราะอยากให้ทุกคนมองว่าเรากำลัง “โอเค” อยู่ตลอดเวลา และอยากจะเป็นผู้ให้มากกว่าผู้รับ ก็อาจเป็นผลเสียต่อสุขภาพจิตได้ไม่น้อย และเป็นสัญญาณว่าคุณกำลังแบกทุกเรื่องราวในชีวิตมากเกินไป การขอความช่วยเหลือไม่ใช่สิ่งสะท้อนความอ่อนแอ บางครั้งการบอกปัญหาตรงๆ ก็อาจทำให้ทุกคนได้รับรู้ปัญหาและนำไปสู่การช่วยกันแก้ไขปัญหานั้นด้วยกันก็ได้ ซึ่งนิสัยที่ติดมาจากการเป็นลูกสาวคนโต ก็อาจถูกนำไปใช้ในด้านความสัมพันธ์อื่นๆ ทั้งกับเพื่อนฝูง ที่ทำงาน หรือคนรัก ที่เราพยายามจะผ่านทุกเรื่องไปได้ด้วยตนเอง และอยากพิสูจน์ว่าตัวเองเก่งและรับมือสถานการณ์ต่างๆ ได้อยู่ตลอดเวลา

เมื่อเราลองเปิดใจให้ใครสักคนได้รับรู้ถึงความรู้สึกลึกๆ เราอาจรู้สึกว่าเราไม่ได้อยู่บนโลกนี้คนเดียว มีคนที่พร้อมรับฟังเราอยู่ แม้เขาจะแก้ไขปัญหาที่เราเจอไม่ได้ แต่บางคนอาจเป็นผู้ฟังที่ดีมากพอ ที่ทำให้เราสบายใจมากขึ้น ดีกว่าเก็บมันไว้หนักๆ โดยไม่บอกใคร กระทั่งบางคนอาจสามารถให้คำปรึกษา (ถ้าคุณสบายใจที่จะรับคำปรึกษา) เพื่อที่ทำให้เรามองเห็นหนทางใหม่ๆ ในวันที่ชีวิตติดแพทเทิร์นความคิดว่าจะต้องเป็นแบบเดิม 1234 แท้จริงแล้วอาจมีวิธีการอื่นๆ ในการรับมือกับความรู้สึกที่เจอก็ได้ ไปจนถึงการปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิต เพื่อเช็กความพร้อมของสภาพจิตใจ สำรวจความรู้สึกและความอ่อนล้าภายใน เพราะถ้าใจเรายังไม่แข็งแรง การแบกทุกเรื่องไว้นานๆ ก็อาจส่งผลให้ตัวเราพังลงได้ในที่สุด

“แม้ว่าการเป็นลูกสาวคนโตจะช่วยให้ฉันมีความรับผิดชอบและความเห็นอกเห็นใจ แต่มันก็แทบจะไม่เปิดช่องให้ฉันได้เปราะบาง หรือต่อสู้กับปัญหาส่วนตัวของตัวเองเลย ฉันพบว่าฉันกำลังเอาภาพลักษณ์ที่แข็งแกร่งออกมาใช้ แม้ในยามที่ฉันรู้สึกไม่ไหวแล้วก็ตาม” Kristen Jacobsen นักบำบัดผู้เป็นลูกสาวคนโตกล่าว

“ในฐานะลูกสาวคนโต ฉันมักจะมองหาวิธีต่างๆ เพื่อให้แน่ใจว่าลำดับความสำคัญของสิ่งที่พ่อแม่ฉันต้องการมันอยู่เหนือกว่าของฉัน ไม่ว่าฉันจะมีการเผชิญความวุ่นวายทางอารมณ์ใดๆ อยู่ก็ตาม” Jessica Plonchak ลูกสาวคนโตผู้เป็น Executive Clinical Director ที่ ChoicePoint Health กล่าว

แค่เพราะไม่อยากให้คนในครอบครัวรู้ว่าตัวเองกำลังลำบากทางใจ ไม่อยากให้ทุกคนมองว่าเสาหลักของบ้านกำลังสั่นคลอน แต่ท้ายที่สุด การยอมรับว่าตัวเองกำลังสั่นคลอน และกล้าเผชิญหน้ากับมัน เพื่อ ‘ซ่อมแซม’ สิ่งที่ผุพัง นั่นเป็นวิธีเดียวที่ทำให้คุณลุกขึ้นมาใหม่ได้อย่างแข็งแกร่งจริงๆ ไม่แน่คนที่รับฟังอาจจะเข้าใจความรู้สึกที่เผชิญอยู่ก็ได้ หรือหากจะมีคนไม่เข้าใจ อย่างน้อยเราก็ได้ ‘เข้าใจตัวเอง’ แล้ว

อ้างอิง:

https://youtu.be/HwQnW_ZRKhc?si=ImTVzKaMcf3IB8NG

https://health.clevelandclinic.org/the-deal-with-eldest-daughter-syndrome

https://www.verywellmind.com/eldest-daughter-syndrome-8623347

https://www.purewow.com/wellness/eldest-daughter-syndrome

https://www.tiktok.com/@villwannarots/video/7556577955078573330

บทความต้นฉบับได้ที่ : ชีวิตของเหล่า ‘ลูกสาวคนโต’ ที่โลกบังคับให้ต้องแกร่ง แม้ข้างในอาจจะล้าไปหมดจากเพลง Eldest Daughter ของ Taylor Swift สู่การมีอยู่ของ ‘Eldest Daughter Syndrome’ คำจำกัดความผู้หญิงที่เป็นลูกคนโตบางบ้านผู้กำลังแบกรับความหนักอึ้งในชีวิต

บทความที่เกี่ยวข้อง

• ชีวิตของเหล่า ‘ลูกสาวคนโต’ ที่โลกบังคับให้ต้องแกร่ง แม้ข้างในอาจจะล้าไปหมดจากเพลง Eldest Daughter ของ Taylor Swift สู่การมีอยู่ของ ‘Eldest Daughter Syndrome’ คำจำกัดความผู้หญิงที่เป็นลูกคนโตบางบ้านผู้กำลังแบกรับความหนักอึ้งในชีวิต
• สาวหยิกแก้ม แจ็คสัน หวังซึ่งเท่ากับการล่วงละเมิดทางเพศ ขณะที่บางคนสะใจ ที่เธอโดนหยิกหน้ากลับ ซึ่งชวนให้ตั้งคำถามว่าเป็นศาลเตี้ยหรือไม่??
• นักแสดง GMMTV แสดงจุดยืนไม่เห็นด้วยกับการกระทำของ ‘ซาแซง’ ที่รุกล้ำชีวิตส่วนตัว จนทำให้รู้สึกไม่ปลอดภัย ถึงเวลาที่วัฒนธรรมการติ่งนี้ควรหายไปเสียที เพราะ ‘การสะกดรอยตาม’ นอกเหนือเวลางานไม่ใช่ความรัก แต่คือการคุกคามผู้อื่น

ตามบทความก่อนใครได้ที่
- Website : Mirror Thailand.com