วิวัฒนาการของเหล่าวาฬ จากกวางตัวเล็ก 4 ขาสู่สัตว์ยักษ์ แลกทุกอย่างเพื่อใช้ชีวิตในน้ำ

เมื่อวานเป็นวันวาฬและโลมาโลก จาก ‘กวาง’ โบราณตัวเล็ก กลายเป็นสัตว์ใหญ่ที่สุดในโลกเท่าที่เคยมีมา ใหญ่ยิ่งกว่าไดโนเสาร์ สิ่งมีชีวิต 4 ขาตัวนั้นได้เดินลงน้ำแล้วแลกขาของมันให้กลายเป็นครีบและหาง ยอมเสียทุกอย่างที่เคยมีมาเพื่อสิ่งที่ใหญ่กว่า

ใช่แล้ว นั่นคือสัตว์จำพวกวาฬ สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่วิวัฒนาการลงไปอยู่ในน้ำ พวกมันจึงไม่ใช่ปลาที่หายใจด้วยเหงือก แต่พวกมันทำได้ยังไง แม้แต่นักวิทยาศาสตร์ก็ยังประหลาดใจกับสิ่งนี้

จุดเริ่มต้น - เมื่อประมาณ 50 ล้านปีที่แล้วมีสัตว์กีบเท้าขนาดพอ ๆ กับข้อเท้าของเราที่ชื่อว่า Indohyus ซึ่งอาศัยอยู่ในอินเดียและปากีสถานขณะนั้น มันกินดอกไม้และผลไม้เป็นอาหาร ใช้ชีวิตอยู่ใกล้แม่น้ำ

Hans Thewissen ศาสตราจารย์แห่งมหาวิทยาลัยการแพทย์โอไฮโอตะวันออกเฉียงเหนือ ผู้ศึกษาวิวัฒนาการของวาฬมาหลายปีและเขียนหนังสือ The Walking Whales: From Land to Water in Eight Million Years กล่าวว่า “โดยทั่วไปแล้ว Indohyus ดูเหมือนกวางตัวเล็ก ๆ ขนาดเท่าแมว”

ฟอสซิลกระดูกที่หนาแน่นของมันชี้ว่าเจ้าตัวเล็กนี้ใช้ชีวิตอยู่ในน้ำเป็นส่วนใหญ่ เมื่อเวลาผ่านไปมันพัฒนาสิ่งมีชีวิตที่มีชื่อว่า Pakicetus ซึ่งปรับให้เข้ากับน้ำมากขึ้นและเปลี่ยนไปกินเนื้อเพิ่มขึ้น สัตว์ชนิดนี้ประสบความสำเร็จและเปลี่ยนจมูกให้ยาวขึ้นเหมือนจระเข้ แขนขาทั้ง 4 ก็ค่อย ๆ สั้นลง

พร้อมกับกลายเป็นนักว่ายน้ำที่เก่งขึ้น และเมื่อเวลาพร้อมมันก็กลายเป็นสิ่งใหม่ที่ชื่อว่า ‘remingtonocetids’ ซึ่งปรากฏตัวขึ้นในช่วง 49-42 ล้านปีก่อน มันแตกออกเป็นหลายสายพันธุ์ บางตัวเหมือนนากยักษ์ บางตัวก็มีจมูกยาวขึ้นอีก และบางตัวก็เหมือนตะโขงในปัจจุบัน

มันเป็นช่วงเวลาที่สิ่งมีชีวิตทดลองและปรับเปลี่ยนร่างกายให้เข้ากับสิ่งแวดล้อม ซึ่งเป็นช่วงที่รูปร่างเปลี่ยนไปอย่างมาก บรรพบุรุษกลุ่มแรกของวาฬที่เริ่มเข้ามหาสมุทรอย่างจริงจังคือ ‘protocetids’ มันดูเหมือนสิงโตทะเลเล็กน้อย ซึ่งยังมีแขนขาที่ใหญ่พอที่จะพยุงตัวมันขึ้นบกได้

จากนั้นมันก็กลายเป็นสิ่งที่ “เราจะจำได้ว่าเป็นวาฬจริง ๆ” Thewissen บอก นั่นคือ ‘basilosaurids’ พวกมันมีอยู่ 2 แบบ คือ Basilosaurus isis กลุ่มที่ดูเหมืองงูทะเลยักษ์ ตัวยาวพอ ๆ กับรถบัส แต่ยังมีขาหลังเล็ก ๆ และแขนด้านหน้ากลายเป็นครีบทั้งหมด

ส่วนอีกกลุ่มคือ dorudontines ซึ่งมีลักษณะคล้ายโลมานิดหน่อย มีครีบและไม่มีคอ สิ่งที่เห็นได้อย่างชัดเจนคือพวกมันทั้งสองย้ายรูจมูกขึ้นไปอยู่บนหัวซึ่งเป็นประโยชน์ต่อการหายใจมากกว่า สิ่งมีชีวิตเหล่านี้สูญพันธุ์ไปเมื่อราว 42-34 ล้านปีก่อน และเข้าสู่ยุคของวาฬสมัยใหม่

ลูกหลานของ basilosaurids สูญเสียขาหลังไปตลอดกาลและแบ่งออกเป็น 2 กลุ่มของวาฬที่เรารู้จักในปัจจุบันคือวาฬบาลีน(วาฬไม่มีฟัน)และวาฬมีฟัน วาฬบาลีนเป็นบรรพบุรุษของวาฬหลังค่อม วาฬหัวคันศร วาฬไรท์ และวาฬสีน้ำเงิน

ขณะที่วาฬมีฟันเป็นบรรพบุรุษของ ออร์ก้า โลมา วาฬสเปิร์ม วาฬเบลูก้า และวาฬคูเวียร์ (โลมาเป็นกลุ่มย่อยของกลุ่มนี้) โดยสายพันธุ์วาฬเก่าแก่ที่สุดที่มีชีวิตอยู่ในทุกวันนี้อายุย้อนหลังไปมากสุดแค่ 10 ล้านปีเท่านั้น และสายพันธุ์ส่วนใหญ่มีอายุไม่กี่ล้านปี

แต่พวกมันก็ได้เดินทางมาอย่างยาวไกล จากสิ่งมีชีวิตตัวเล็ก ๆ เปลี่ยนพันธุกรรมของตัวเอง เปลี่ยนระบบภูมิคุ้มกันจากบนบกเป็นในน้ำ เปลี่ยนระบบการรับรู้จากดมกลิ่นเป็นโซนาร์ เปลี่ยนโครงสร้างร่างกายให้ดำน้ำลึก และกลายเป็นหนึ่งในสัตว์ที่มีความพิเศษที่สุดที่ไม่เคยพบมาก่อน

วาฬ สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในทะเล

ข้อมูลจาก

https://arstechnica.com/…/the-evolution-of-whales…/…

https://www.discovermagazine.com/…/how-ancient-deer…

https://bigthink.com/…/ancient-deer-like-creatures…/

Photo : New York Institute of Technology