"ข้าว" อาหารหลักของคนในชาติ พืชเศรษฐกิจที่ไทยเคยส่งออกสูงสุด11ล้านตัน/ปี ข้าวยิ่งเก่า คุณภาพยิ่งลด

ภาพไฮไลต์

ท่ามกลาง ประเด็นถกเถียงใหญ่ของสังคม เกี่ยวกับ “ข้าวเก่า 10 ปี” มีความปลอดภัย และ กินได้จริงหรือ ? หลังจาก “ภูมิธรรม เวชยชัย” รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ โชว์กินข้าวสต๊อกค้างเก่า จากโครงการ “รับจำนำข้าว” ในอดีต

เพื่อเรียกความเชื่อมั่น ก่อนออกประกาศเชิญชวนให้ผู้สนใจเข้าร่วมประมูล ข้าวสารหอมมะลิ 15,000 ตัน ในสต๊อกรัฐบาลลอตสุดท้าย จากโครงการรับจำนำข้าวปี 56/57 ในช่วงกลางเดือน พ.ค. นี้ ปูทาง ปิดตำนาน โครงการจำนำข้าว อันโด่งดัง ในอดีต

แม้ยอมรับ สีของข้าวมีปัญหา เช่นเดียวกับ ฝุ่นผงปะปนในข้าว ที่อาจต้องซาวข้าวราว 15 ครั้ง ก่อนหุงกินได้ แต่ระบุ “เม็ดข้าว” ยังสวยงาม และ ปลอดภัย ไม่ได้น่ากลัว อย่างที่กังวลกัน และคาดที่จะเป็นที่ต้องการของตลาดแอฟริกา ที่นิยม ข้าวเก่า-สีเหลือง

อ่านข่าว : อคส.เร่งประมูลข้าวรัฐลอตสุดท้าย

เรื่องราวของ “ข้าว” และ ชาวนา

โอกาสนี้ ThairathMoney ชวนเปิดเรื่องราวของ “ข้าวไทย” พืชเศรษฐกิจสำคัญ ระดับโลก ที่ไทยเคยส่งออกได้สูงสุด 10-11 ล้านตัน /ปี อาหารหลักของคนในชาติ ที่ผู้ผลิต กำหนดวันหมดอายุ 1-2 ปี หลังบรรจุถุงเสมอ

สำหรับ “ข้าว” เป็นสินค้าเกษตรส่งออกหลักของไทย โดยมีพื้นที่เพาะปลูก มากที่สุดในภาคการเกษตร ราว 43.7% และเกี่ยวพันกับ 5.1 ล้านครัวเรือน หรือ 63.6% ของจำนวนครัวเรือนภาคเกษตรทั้งหมด

นี่เองจึงเป็นที่มา ที่ทำให้ “เกษตรกรผู้ปลูกข้าว” มักได้รับความสนใจเป็นพิเศษจากรัฐบาลมาโดยตลอด ผ่านนโยบายช่วยเหลืออย่างต่อเนื่อง ทั้งด้านราคา และโครงการช่วยเหลือ เช่น

การประกันราคาข้าว
การรับจำนำข้าว
โครงการสนับสนุนเงินช่วยเหลือต้นทุนการผลิตให้แก่เกษตรกรผู้ปลูกข้าว
โครงการช่วยเหลือค่าเก็บเกี่ยวและปรับปรุงคุณภาพข้าว

จริงอยู่ ที่ปัจจุบัน ไทยมีผลผลิตข้าว เป็นแค่ อันดับ 6 ของโลก รองจากจีน อินเดีย บังกลาเทศ อินโดนีเซีย และเวียดนาม แต่ ไทยเป็นผู้ส่งออกข้าวอันดับ 2 ของโลก มีส่วนแบ่งตลาดคิดเป็น 13.5% รองจากอินเดียที่มีส่วนแบ่งตลาด 38.8% ท่ามกลางการแข่งขันที่สูง จากคู่แข่ง เวียดนาม ปากีสถาน เมียนมา และจีน

อย่างไรก็ตาม ปริมาณการส่งออกข้าวสู่ตลาดโลกมีสัดส่วนเพียง 11.1% ของผลผลิตข้าวทั่วโลก เนื่องจาก ข้าว ยังถูกปลูก เพื่อความมั่นคงด้านอาหารภายในประเทศเป็นหลักด้วย

ดังนั้น ปริมาณการค้าข้าวระหว่างประเทศจึงเป็นผลผลิตส่วนเกินจากการบริโภคในแต่ละประเทศ ขณะเดียวกัน ภาวะตลาดส่งออกจึงมักผันผวนตามปริมาณผลผลิตของประเทศผู้ส่งออกและการบริโภคของประเทศผู้นำเข้า โดยตลาดนำเข้าข้าวส่วนใหญ่อยู่ในภูมิภาคแอฟริกา ตะวันออกกลาง และเอเชีย ตามลำดับ

ทั้งนี้ ช่วง 10 ปีที่ผ่านมา ไทยมีผลผลิตข้าวเปลือกเฉลี่ยปีละ 31-33 ล้านตัน ซึ่งนำไปสีเป็นข้าวสารได้ประมาณ 20-22 ล้านตัน ใช้บริโภคภายใน ประเทศเฉลี่ย 10-12 ล้านตัน (ส่วนที่เหลือส่งออกและสต๊อก)

ย้อนสถิติ การส่งออก “ข้าวไทย”

ปี 2560 ปริมาณ 11.48 ล้านตัน (สูงสุดเป็นประวัติการณ์ )
ปี 2561 ปริมาณ 11.23 ล้านตัน มูลค่า 1.82 แสนล้านบาท
ปี 2562 ปริมาณ 7.58 ล้านตัน มูลค่า 1.32 แสนล้านบาท
ปี 2563 ปริมาณ 5.72 ล้านตัน มูลค่า 1.16 แสนล้านบาท
ปี 2564 ปริมาณ 6.11 ล้านตัน มูลค่า 1.07 แสนล้านบาท
ปี 2565 ปริมาณ 7.69 ล้านตัน มูลค่า 1.3 แสนล้านบาท
ปี 2566 ปริมาณ 8.76 ล้านตัน มูลค่า 1.78 แสนล้านบาท
ปี 2567 ปริมาณ 7.5 ล้านตัน (เป้าหมายอย่างต่ำ)

โดยชนิดข้าวส่งออกสำคัญ คือ ข้าวขาว, ข้าวหอมมะลิไทย, ข้าวนึ่ง, ข้าวหอมไทย, ข้าวเหนียว และข้าวกล้อง ส่วนสาเหตุที่อาจทำให้ การส่งออก “ข้าวไทย” ปีนี้ ลดต่ำลงจากปีก่อน มาจาก …

ผลกระทบ จากปรากฏการณ์เอลนีโญ
ปริมาณผลผลิตข้าวในตลาดโลก มีแนวโน้มเพิ่มขึ้น แข่งขันสูง
ประเทศผู้นำเข้า ลดความต้องการ ส่วนหนึ่งมาจากความนิยมการบริโภคข้าวลดลง ส่งผลการแข่งขันด้านราคารุนแรง
ราคาข้าวไทย สูงกว่า ข้าวของประเทศผู้ส่งออกรายอื่น

ไทยมีข้าวบรรจุถุง นับ 100 แบรนด์

สำหรับ ข้าวเพื่อใช้บริโภคโดยตรงของคนในประเทศ มีสัดส่วนสูงถึง 30% ของปริมาณผลผลิตข้าวเปลือกทั้งหมดของไทย ได้แก่

การจำหน่ายในลักษณะข้าวบรรจุถุง
ร้านขายของชำในท้องถิ่นขนาดเล็ก (ข้าวสารตักแบ่งขาย)
การจำหน่ายผ่านช่องทางออนไลน์

ความน่าสนใจ คือ ปัจจุบันไทยมีแบรนด์ข้าวถุงมากกว่า 100 แบรนด์ ที่จดทะเบียนกับสมาคมผู้ประกอบการข้าวถุงไทย และมีผู้ส่งออกข้าว โรงสีข้าว ผู้ประกอบการร้านค้าปลีกสมัยใหม่ ผู้ประกอบการขนาดเล็ก กลุ่มชุมชน เกษตรกร กลุ่มเกษตรกร และผู้ประกอบการรายย่อยจำนวนมากที่ไม่ได้จดทะเบียนทำข้าวถุง เข้ามาทำตลาดและทำแบรนด์ข้าวถุงของตัวเองมากขึ้น

ตัวอย่างคุณภาพข้าวของไทย

ข้าว 100% เป็นข้าวที่มีคุณภาพดีที่สุด ซึ่งตามมาตรฐานของข้าว 100% จะมีข้าวหักปนเพียงเล็กน้อย เช่น ข้าวขาว 100% ชั้น 1 มีข้าวหักปนได้ไม่เกิน 4%
ข้าว 5% มีข้าวหักปนอยู่ 5-7%
ข้าว 25% มีข้าวหักปนอยู่ 25-28%

ข้าวสาร มีวันหมดอายุไหม?

ขณะคำถามสำคัญ คือ “ข้าวสาร” มีวันหมดอายุหรือไม่? หลังจาก จะพบเห็นกันโดยทั่วไป ว่าข้าวที่ถูกบรรจุถุงขนาดต่างๆ ที่วางจำหน่ายในร้านค้า หรือ ห้างสรรพสินค้า มักจะมีการเขียนกำหนดไว้หลังถุง ระบุ วันหมดอายุราว 1-2 ปี หลังวันผลิตเสมอ ด้วยคำว่า ควรบริโภคก่อน …/…/…

โดยผู้เชี่ยวชาญเรื่องข้าว และเจ้าของโรงสีข้าวหลายราย ออกมาขยายความผ่านสื่อต่างๆ เพิ่มเติมว่า เป็นการกำหนด ถึงระยะเวลา คุณภาพของข้าว ที่เหมาะกับการบริโภคที่ดีที่สุด ซึ่งก็จะอยู่ราว 1 ปี หรือ บางผู้ผลิต ระบุ 2 ปี หลังผลิตใส่ถุงเสมอ เพราะหากเก็บนานไป อาจทำให้การบริโภคด้อยลง ไม่ว่าจะเป็น ความหอม รสชาติความอร่อย แต่ไม่ได้หมายความว่า ไม่สามารถบรืโภคได้แล้ว หลังจากผ่านวันที่กำหนดไว้

ขณะคลังข้อมูลวิจัยการเกษตรไทย เผยว่า การเก็บรักษาข้าวเป็นเวลานาน จะทำให้เมล็ดข้าวสารมีสีคล้ำขึ้น ความขาวใสลดลง โดยเฉพาะการเก็บที่อุณหภูมิและความชื้นสูง

เนื้อสัมผัสของข้าวที่เก็บรักษานานเมื่อหุงสุกพบว่ามีความแข็งมากกว่าข้าวเก็บเกี่ยวใหม่ เนื่องจากปริมาณ amylose และการรวมตัวของ amylose-lipid complex ในข้าว ทำให้เมล็ดมีความแข็งขึ้น

ข้าวที่เก็บรักษานานหรือข้าวเก่าจึงต้องใช้อุณหภูมิในการหุงต้มให้สุกสูงกว่าและใช้เวลานานกว่า เช่นเดียวกับกลิ่นหอมในข้าวจะค่อยๆ ลดลง

ข้าวที่จะเก็บรักษาควรมีความชื้นไม่เกิน 14% หรือ 12% ในกรณีที่เก็บรักษานานเกิน 6 เดือน การเก็บรักษาควรมีความชื้นไม่เกิน 14% หรือ 12% ในกรณีที่เก็บรักษานานเกิน 6 เดือน การเก็บรักษาภายใต้อุณหภูมิต่ำ จะทำให้มีการเปลี่ยนแปลงองค์ประกอบต่างๆ ภายในเมล็ดข้าวน้อย

นอกจากนี้ ภาชนะที่บรรจุระหว่างเก็บรักษาต้องสะอาด ไม่มีแมลงปะปนมา สถานที่เก็บรักษาควรมีอากาศถ่ายเทสะดวก ไม่ชื้นและไม่ควรวางกระสอบข้าวกับพื้นโดยตรง เพราะข้าวอาจจะเกิดความชื้นได้

การเก็บรักษาข้าวสารควรเลือกใช้บรรจุภัณฑ์ที่มีความพรุนน้อยเพื่อลดการผ่านเข้าออกของอากาศ หรือการใช้ตัวดูดซับออกซิเจน จะช่วยให้คุณภาพระหว่างการเก็บรักษาเปลี่ยนแปลงน้อยลงได้

ที่มา : กรมการค้าต่างประเทศ, วิจัยกรุงศรี,กระทรวงพาณิชย์, กรมการข้าว, คลังข้อมูลวิจัยการเกษตรไทย

ติดตามข้อมูลด้านเศรษฐกิจและนโยบายรัฐบาล กับ ThairathMoney ได้ที่

https://www.thairath.co.th/money/economics/thailand_econ

ติดตามเพจ Facebook : Thairath Money ได้ที่ลิงก์นี้ https://www.facebook.com/ThairathMoney

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : "ข้าว" อาหารหลักของคนในชาติ พืชเศรษฐกิจที่ไทยเคยส่งออกสูงสุด11ล้านตัน/ปี ข้าวยิ่งเก่า คุณภาพยิ่งลด