“ซาเลม” จากเมืองล่าแม่มด สู่เมืองที่เฉลิมฉลองการเป็นแม่มดที่ใหญ่ที่สุดในโลก
เมื่อเข้าสู่วันฮาโลวีนของทุกปี เมืองเล็ก ๆ ที่ชื่อว่าซาเลม (Salem) แห่งรัฐแมสซาชูเซตส์ สหรัฐอเมริกา จำเป็นต้องเตรียมความพร้อมสำหรับกองทัพนักท่องเที่ยวกว่าหลายแสนคนที่หลั่งไหลกันเข้ามาตลอดทั้งเดือนตุลาคม พวกเขาต่างมาด้วยจุดประสงค์เดียวกัน นั้นคือการได้มาสัมผัส ‘เมืองแม่มด’ เมืองแห่งการเฉลิมฉลองผู้ใช้เวทมนตร์คาถา และการรำลึกถึงช่วงเวลาอันโหดร้ายในประวัติศาสตร์อเมริกา
ซาเลมในระหว่างปี 1692-1693 คงไม่ใช่เมืองปลอดภัยสำหรับชาวอาณานิคม เมื่ออาการเจ็บป่วยสามารถบอกได้ถึงการเป็นแม่มด และการใช้พลังเหนือธรรมชาติที่ถูกบงการโดยปีศาจ มีประชากร 185 คน ถูกกล่าวหาว่าเป็นผู้ใช้เวทมนตร์ และมีชีวิตของผู้บริสุทธิ์ถูกสำเร็จโทษไปทั้งสิ้น 19 ราย แม้เวลาจะผ่านไปกว่าสามร้อยปี แต่ประชาชนเมืองซาเลมยังคงไม่ลืมเหตุการณ์เลวร้ายที่เกิดขึ้น การถูกตราหน้าว่าเป็นเมืองแห่งการล่าแม่มดในอดีต กลับเปลี่ยนไปสู่เมืองแห่งการเฉลิมฉลองวิถีชีวิตแบบแม่มดในปัจจุบันได้อย่างไร
ภาพวาดการพิจารณาคดีของ Martha Corey หนึ่งในผู้ที่ถูกกล่าวหาว่าใช้เวทมนตร์ในระหว่างปี 1692-1693 โดยศิลปิน John W. Ehninger
Wikimedia Commons
ภาพวาดโดย T. H. Matteson เกี่ยวกับการพิสูจน์ผู้ต้องสงสัยว่าเป็นแม่มดหรือไม่
Wikimedia Commons
เวทมนตร์และปีศาจต้นกำเนิดความหวาดกลัวของเหล่านักล่าอาณานิคม
“หากใครสักคนให้การในศาลว่า ฉันเห็นจอห์น พรอคเตอร์ ลอยได้อยู่บนฟ้า แล้วเขาบินเข้าหน้าต่างของใครสักคนในยามวิกาล คำให้การนี้จะถูกนำเข้าสู่ห้องพิจารณาคดีโดยมีสถานะเป็นหลักฐานแห่งความฝันและนิมิต (Spectral Evidence)1 ซึ่งพิสูจน์ให้เห็นว่า จอห์น พรอคเตอร์ มีความสัมพันธ์กับภูตผีปีศาจ และเป็นผู้ใช้เวทมนตร์” แคทลีน เอ็ม บราวน์ (Kathleen M. Brown) ศาสตราจารย์ผู้เชี่ยวชาญด้านประวัติศาสตร์แรกเริ่มของอเมริกันกล่าวถึงความเชื่อในเหตุการณ์เหนือธรรมชาติของผู้พิพากษาและผู้นำทางศาสนาที่มีอิทธิพลในชุมชนอาณานิคมของชาวอังกฤษ และยังเป็นคนกลุ่มสำคัญที่ทำให้ขบวนการล่าแม่มดของชุมชนเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง
การล่าแม่มดในซาเลมเป็นความเชื่อติดตัวที่มาพร้อมกับนักล่าอาณานิคมชาวอังกฤษผู้ตั้งรกรากในนิวอิงแลนด์ โดยเฉพาะกลุ่มพิวริตันส์ (Puritans) เหตุการณ์ในซาเลมยังเป็นช่วงสุดท้ายของกระแสการล่าแม่มดที่เคยเกิดขึ้นอย่างแพร่หลายในยุโรป อย่างไรก็ตาม สิ่งที่ทำให้ซาเลมแตกต่างจากประเทศในยุโรปคือ ผู้กล่าวหาสามารถเป็นได้ทุกเพศทุกวัยไม่ได้เป็นเพียงแค่ผู้ชายเท่านั้น แอน พัตนัม (Ann Putnam) เด็กหญิงอายุเพียง 12 ปี กลายเป็นบุคคลที่กล่าวหาชาวบ้านมากกว่า 62 คน ว่ามีความเกี่ยวข้องกับแม่มด และหลายคนต้องถูกประหารชีวิตจากคำให้การของเธอ
Public Domain / Flickr
Witches Strike Back! เมื่อเหล่าแม่มดเอาคืน
ถึงแม้ว่าการเหตุการณ์ล่าแม่มดในซาเลมจะเกิดขึ้นในระยะเวลาสั้น ๆ แต่ความทรงจำยังคงตราตรึงอยู่กับชาวเมือง เป็นเวลานาน โดยเฉพาะการที่ผู้คนเมินเฉยต่อเรื่องราวที่เกิดขึ้น ขณะที่การกลับมาเผชิญหน้ากับความจริง และยอมรับอดีตของชาวซาเลมเพิ่งจะเกิดขึ้นเมื่อราวห้าสิบปีที่ผ่านมา โดยมาพร้อมกับความนิยมที่กำลังลดลงของซิตคอมเรื่อง Bewitched ที่บอกเล่าเรื่องเกี่ยวกับ ‘ซาแมนธา’ แม่มดที่แต่งงานกับผู้ชายธรรมดาสามัญคนหนึ่ง และสาบานว่าจะใช้ชีวิตเรียบง่ายอย่างแม่บ้านชานเมืองทั่วไป แต่ชีวิตคู่กลับถูกครอบครัวผู้ใช้เวทมนตร์ของเธอขัดขวาง เพราะไม่ต้องการให้สายเลือดแม่มดของพวกเขาต้องแปดเปื้อน
Bewitched เป็นซิตคอมยอดนิยมที่ออกอากาศมาตั้งแต่ปี 1964 แต่เมื่อเข้าซีซันที่เจ็ดในปี 1970 ความนิยมของซิตคอมเรื่องนี้ก็กลับลดลงไปมาก ประกอบกับความเสียหายจากเหตุการณ์ไฟไหม้ของสตูอิโอ ทำให้กองถ่ายต้องย้ายสถานที่ไปถ่ายทำยังสถานที่จริงในเมืองซาเลม และมีเส้นเรื่องของซาแมนธาที่ย้อนเวลาไปยังเหตุการณ์ล่าแม่มดในเมืองซาเลม ซึ่งเธอใช้เวทมนตร์ช่วยพิสูจน์ความบริสุทธิ์ของผู้ที่ถูกกล่าวหาว่าเป็นแม่มด และนั่นก็กลายเป็นการจุดประกายให้เมืองซาเลมโอบรับความเป็นเมืองแห่งแม่มดเป็นต้นมา
การมาอย่างถูกที่ถูกเวลาของซิตคอม Bewitched เปลี่ยนสถานะของเมืองท่าที่กำลังซบเซาของซาเลมสู่ภาพลักษณ์ใหม่ให้กลายเป็นเมืองแห่งแม่มด พร้อมเปิดประตูเข้าสู่ยุคสมัยใหม่ของกระแสความนิยมของลัทธินิวเอจ (New Age) เชื้อเชิญให้ผู้คนเปิดรับความเชื่อทางจิตวิญญาณใหม่นอกเหนือจากแบบแผนเดิมของคนยุคก่อน พิธีกรรมแบบวิคคา (Wicca) และวิถีชีวิตแบบเพแกน (Pagan) จึงสามารถพบเห็นได้อย่างทั่วไปในเมืองซาเลม ในช่วงเวลานี้เอง พิพิธภัณฑ์ The Salem Witch Museum ได้ก่อตั้งขึ้นในปี 1972 และกลายเป็นส่วนหนึ่งในการส่งเสริมการท่องเที่ยวของเมืองซาเลมต่อมา
รูปปั้นซาแมนธา แม่มดผู้พลิกโฉมซาเลมให้เป็นอย่างทุกวันนี้
ในปี 2005 เมืองซาเลมได้สร้างรูปปั้นขนาดจริงเพื่ออุทิศให้แก่ เอลิซาเบธ มอนต์กอเมอรี (Elizabeth Montgomery) นักแสดงผู้รับบทแม่มดซาแมนธา จากความสำเร็จของซิตคอม Bewitched ที่ช่วยส่งเสริมการท่องเที่ยวให้กับเมือง และสร้างความตระหนักรู้ต่อสถานที่สำคัญในอดีตของซาเลม
ซึบซับความเป็นแม่มดทุกหัวระแหง
ชื่อเสียงแห่งการเป็นเมืองแห่งแม่มดผลักดันให้ซาเลมส่งเสริมการท่องเที่ยวทั่วทั้งเมืองให้กลายเป็นเมืองแห่งการสร้างประสบการณ์แม่มดในหลายรูปแบบ และยังเป็นเมืองยอดนิยมของนักท่องเที่ยวในช่วงเทศกาลวันฮาโลวีน ซึ่งเป็นรายได้หลักที่ช่วยเหลือเศรษฐกิจของเมือง
The Salem Witch Museum
พิพิธภัณฑ์ที่ก่อตั้งเพื่อให้ผู้คนตระหนักถึงเหตุการณ์ล่าแม่มดของของเมืองซาเลม ออกแบบประสบการณ์มาให้ผู้ชมดื่มด่ำบรรยากาศความมืดมนในยุคสมัยของการล่าแม่มด พาเราเดินผ่านฉากจำลองเหตุการณ์ที่สร้างอารมณ์ด้วยการจัดแสง สี และคำบรรยายเรื่องราว และยังมีนิทรรศการ Witches: Evolving Perceptions เล่าถึงความเป็นมาของตำนานแม่มดไปสู่การเริ่มกระแสการล่าแม่มดในยุโรป แต่หากเรายังไม่มีโอกาสไปซาเลม ในเว็บไซต์ของพิพิธภัณฑ์ก็มีออนไลน์ทัวร์ให้เราได้เดินทางไปตามสถานที่ต่าง ๆ ของเมืองซาเลมและเมืองโดยรอบที่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ล่าแม่มดในอดีต สามารถเข้าชมได้ที่ Witch Trials Online Sites Tour
Witch City Walking Tours
เมื่อซาเลมเต็มไปด้วยเรื่องราวน่าสนใจมากมาย Witch City Walking Tours บริษัททัวร์แห่งเมืองซาเลมจึงจัดทัวร์สำหรับคนรักเรื่องราวน่าขนลุก โดยเป็นโปรแกรมเดินชมเมืองหลายรูปแบบเพื่อรองรับผู้ชมทุกเพศทุกวัยโดยเฉพาะผู้ที่ชอบเรื่องราวสยองขวัญ อย่างทัวร์ History & Hauntings of Salem พาชมประวัติศาสตร์เมืองอายุสี่ร้อยปีผ่านสถาปัตยกรรมโบราณ พร้อมนักประวัติศาสตร์คอยให้ความรู้ตลอดเส้นทาง นอกจากนี้ยังพาไปชมสถานที่อันมีเรื่องราวลึกลับ เรื่องเล่าเหนือธรรมชาติอันน่าขนลุก และเยี่ยมชมสถานที่ที่เคยเกิดเหตุการณ์ล่าแม่มดด้วย
Specters & Apparitions: A ghost hunting tour คือกิจกรรมกลางคืนที่จะพาผู้ชมจัดเต็มกับอุปกรณ์ตรวจหาวิญญาณ พร้อมออกเดินสำรวจอาคารที่เชื่อว่ามีวิญญาณสิงสถิต ผู้เข้าร่วมจะได้รับเครื่องตรวจวัดอุณหภูมิ เครื่องวัดสนามไฟฟ้า และ Spirit Box เครื่องมือสำหรับจับสัญญาณวิทยุซึ่งเป็นตัวกลางสำหรับสื่อสารกับวิญญาณ แต่หากยังไม่จุใจก็สามารถไปต่อกับกิจกรรม Spirits, Sinners & Scandals Adulteress Tour กิจกรรมเดินทัวร์โดยเฉพาะผู้ใหญ่ที่จะพาเราย้อนยุคเดินไปท่ามกลางเมืองสมัยคริสต์ศตวรรษที่ 17 ผ่านสุสานยามค่ำคืน พร้อมฟังเรื่องราวเหตุการณ์ฆาตกรรมสุดสยอง และเรื่องราวกระตุกขวัญจากคนที่เผชิญกับพลังเหนือธรรมชาติ ทั้งยังมีกิจกรรมที่น่าสนใจอีกมากซึ่งสามารถเข้าไปดูได้ในเว็บไซต์ witchcitywalkingtours.com
ร้านค้าแม่มด
ปัจจุบันมีประชากรราว 1,600 คน ในเมืองซาเลมที่ภูมิใจจะเรียกตนเองว่าแม่มด พวกเขาดำเนินชีวิตด้วยการปฏิบัติพิธีกรรมอย่างแม่มด และเปิดร้านขายของที่เกี่ยวข้องกับธีมแม่มดอย่างครบครัน เช่น The Coven's Cottage ร้านค้าเล็ก ๆ ที่ขายของเกี่ยวข้องกับแม่มด เวทมนตร์ เครื่องราง และอุปกรณ์สำหรับประกอบพิธีกรรมหลากหลาย สินค้าหลายชิ้นยังเป็นผลงานจากช่างฝีมือในชุมชน โดยมีเอกลักษณ์จากหลายวัฒนธรรมทั้งนอร์ส (Norse) เจอร์แมนิก (Germanic) และ เคลติก (Celtic)
นอกจากนี้ ยังมีร้านสมุนไพรเก่าแก่ที่เปิดมาเป็นเวลา 18 ปี ชื่อว่า Artemisia Botanicals ภายในร้านเต็มไปด้วยขวดสมุนไพรเรียงรายไปทั่วร้าน เพื่อให้เหล่าแม่มดได้เลือกซื้อไปประกอบพิธีกรรม รวมทั้งหนังสือเกี่ยวกับศาสตร์แม่มด และสกินแคร์โฮมเมดอีกมากมาย เครี เคลเกรน (Teri Kalgren) เจ้าของร้านยังเป็นโฮสต์ของ Witches Education League หรือการประชุมคณะกรรมการแม่มดแห่งเมืองซาเลมอีกด้วย
Facebook / Artemisia Botanicals
รายงานจากปี 2021 ระบุว่า เพียง 15 วันของเดือนตุลาคม ก็มีนักท่องเที่ยวมากถึง 466,000 คนในซาเลม นั่นจึงเป็นเรื่องธรรมดาที่จะสร้างความลำบากใจให้กับคนท้องถิ่นที่ไม่ได้มีส่วนกับการเติบโตทางเศรษฐกิจของเมืองโดยตรง ผู้อยู่อาศัยหลายรายเล่าว่า ตลอดทั้งเดือนตุลาคม พวกเขามักจะไม่ใช้รถหากไม่จำเป็นเพราะการจราจรแน่นขนัด และหากต้องออกไปนอกเมือง ก็ต้องใช้เวลาอีกนานกว่าจะกลับเข้าเมืองมาได้ ทำให้เดือนตุลาคมกลายเป็นเดือนที่ไม่ค่อยน่าอภิรมย์นักสำหรับพวกเขา แต่ก็ปฏิเสธไม่ได้ว่าภาพลักษณ์ของเมืองแห่งแม่มดคือแม่เหล็กดึงดูดสำคัญที่สร้างรายได้มากมายให้แก่เมืองแห่งนี้
1 ที่มา : ngthai.com
ที่มา : บทความ "Possessed: The Salem witch trials" โดย Kristina García
บทความ "A Brief History of the Salem Witch Trial" โดย Jess Blumberg
บทความ "Salem Witch Trials: What Caused the Hysteria?" โดย Elizabeth Yuko
บทความ "There weren’t any witches in Salem in 1693. But there sure are now." โดย Tara Isabella Burton
บทความ "The Real Witches of Salem, Massachusetts" โดย Haley ED Houseman
บทความ "A ONE-OF- A-KIND EXPERIENCE WITH WITCH CITY WALKING TOURS" จาก salem.org
บทความ "This past Saturday, Salem was full by 11 a.m. Here’s what it’s like to live there in October." โดย Madeleine Aitken
บทความ "Statue of Elizabeth Montgomery" จาก atlasobsura.com
เว็บไซต์ "salemwitchmuseum.com"
เรื่อง : นพกร คนไว