สัมมนาปลดล็อก "ทุนวัฒนธรรมสร้างชาติ" ดันยุทธศาสตร์ซอฟต์พาวเวอร์ไทย
5 มีนาคม 2569 เมื่อเร็วๆ นี้ สถาบันพระปกเกล้า จัดสัมมนาวิชาการ เพื่อเสนอเป็นนโยบายระดับชาติ หัวข้อ “นโยบายสาธารณะเพื่อการบริหารจัดการทุนวัฒนธรรม : กลไกการสร้างชาติในศตวรรษที่ 21” โดยการสัมมนาครั้งนี้ เป็นส่วนหนึ่งของโครงการฝึกอบรมระยะยาว หลักสูตรนักบริหารระดับสูงของชาติ ด้านการบริหารจัดการทุนทางวัฒนธรรม เพื่อขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงอย่างยั่งยืนในพื้นที่ หรือ บวส. รุ่นที่ 1
ในเวทีสัมมนา มีนำเสนอผลงานข้อเสนอเชิงนโยบายที่มุ่งผลักดัน “ทุนทางวัฒนธรรม” สู่การสร้างชาติอย่างเป็นรูปธรรม ซึ่งแนวทางนี้กำลังถูกผลักดันเป็นวาระแห่งชาติในชื่อของ “ซอฟต์พาวเวอร์” แต่ “ทุนทางวัฒนธรรม” คือรากฐานของแต่ละชุมชน แต่ละพื้นที่ สามารถนำมาพัฒนาต่อยอดผ่านการวิจัย เพื่อให้เกิดการสร้างรายได้ให้กับท้องถิ่นอย่างยั่งยืน ไม่ได้เป็นแค่ “อีเวนท์” หรือ “กิจกรรมประจำปี” หรือเป็นเทศกาลสั้นๆ แล้วจบไปเท่านั้น
ผลของการพัฒนาทุนทางวัฒนธรรม ยังช่วยให้เกิดความสามัคคี ความรักต่อถิ่นฐานบ้านเกิด และกระจายอำนาจ กระจายความเจริญสู่ท้องถิ่น ถือเป็นการพัฒนาอย่างยั่งยืน
รองศาสตราจารย์ ดร.อิสระ เสรีวัฒนวุฒิ เลขาธิการสถาบันพระปกเกล้า กล่าวว่า หลักสูตรนี้เป็นศูนย์รวมผู้บริหารระดับสูง จากหลากหลายภาคส่วน ทั้งราชการ ภาคการศึกษา ภาคประชาสังคม ภาคเอกชน และสื่อมวลชน โดยมีแนวคิดสำคัญคือการมอง “วัฒนธรรม” ในฐานะ “ทุน” ที่สามารถสร้างมูลค่าได้ทั้งในเชิงเศรษฐกิจ เช่น การท่องเที่ยวและการสร้างรายได้ รวมถึงมูลค่าทางประวัติศาสตร์และความคิดที่สะสมมายาวนาน
จุดมุ่งหมายสำคัญคือ การทำให้คุณค่าที่เกิดขึ้นไม่กระจุกอยู่กับชนชั้นนำ แต่ขยายประโยชน์ไปสู่ประชาชน 70 ล้านคนทั่วประเทศ ภายใต้หลักธรรมาภิบาล การลดความเหลื่อมล้ำ และการไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง ซึ่งสอดคล้องกับแนวทางหลักของสถาบันพระปกเกล้า โดยหลักสูตรรุ่นนี้ถือเป็นรุ่นแรก และมีแนวโน้มจะขยายผลต่อในรุ่นถัดไป
สำหรับข้อเสนอเชิงนโยบายที่นำเสนอผ่านเวทีสัมมนาในครั้งนี้ เกิดจากการทำงานกลุ่มของผู้เข้ารับการอบรม ซึ่งล้วนเป็นผู้บริหารระดับสูงของหน่วยงานต่างๆ โดยผ่านกระบวนการรับฟังความคิดเห็นจากประชาชนและการลงพื้นที่จริง ก่อนสังเคราะห์ออกมาเป็นข้อเสนอ นำส่งไปยังกระทรวงวัฒนธรรม สำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรี สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อผลักดันสู่การปฏิบัติในระดับนโยบายต่อไป ซึ่งจังหวะเวลาที่นำเสนอข้อเสนอเชิงนโยบาย เป็นช่วงที่กำลังมีการจัดตั้งรัฐบาลชุดใหม่พอดีด้วย จึงถือเป็นโอกาสที่ดีอย่างยิ่ง
ดร.ธนภณ วัฒนกุล ที่ปรึกษามูลนิธิเสริมสร้างพลังชุมชนและธรรมาภิบาล กล่าวว่า โครงการนี้ต่อยอดจาก “งานวิจัยด้านการใช้ทุนทางวัฒนธรรมพัฒนาพื้นที่” ซึ่งได้ดำเนินการมากว่า 7-8 ปี แต่ยังไม่สามารถผลักดันสู่การเปลี่ยนแปลงระดับประเทศได้เต็มที่ จึงเกิดความร่วมมือระหว่าง “หน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนาระดับพื้นที่” หรือ บพท. มูลนิธิเสริมสร้างพลังชุมชนและธรรมาภิบาล และสถาบันพระปกเกล้า เพื่อสร้างหลักสูตรที่ดึงผู้นำระดับนโยบายเข้ามาเรียนรู้และตระหนักถึงศักยภาพของทุนทางวัฒนธรรมในการขับเคลื่อนประเทศ
ผลผลิตที่เป็นรูปธรรมจากหลักสูตร ได้แก่ ข้อเสนอการสร้างอัตลักษณ์ชาติ การปรับปรุงกฎหมายและระเบียบที่เกี่ยวข้องกับการส่งเสริมทุนวัฒนธรรม ตลอดจนโครงการนำร่องในพื้นที่ เช่น จังหวัดนครศรีธรรมราช และจังหวัดหนองบัวลำภู ที่เริ่มขับเคลื่อนโมเดลการพัฒนาพื้นที่ด้วยทุนวัฒนธรรม จนสามารถสร้างรายได้ให้ชุมชนได้จริง โดยมีอย่างน้อย 4-5 โครงการที่อยู่ระหว่างการดำเนินการอย่างเป็นรูปธรรม
รานี อิฐรัตน์ รองปลัดกระทรวงวัฒนธรรม ซึ่งเป็นประธานของนักศึกษาในหลักสูตรนี้ กล่าวว่า การอบรมเปิดโอกาสให้ผู้บริหารได้เรียนรู้ทั้งภาคทฤษฎี และการลงพื้นที่ศึกษาตัวอย่างจริง ทั้งในประเทศและต่างประเทศ พร้อมทั้งสร้างเครือข่ายความร่วมมือระหว่างหน่วยงาน ซึ่งเป็นกลไกสำคัญต่อการผลักดันนโยบายในอนาคต
โดยข้อเสนอเชิงนโยบายที่ได้จากหลักสูตร สามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการกำหนดทิศทางงานวัฒนธรรมของกระทรวง ทั้งในด้านการบริหารจัดการพื้นที่ การสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจและสังคม และการจัดลำดับความสำคัญเชิงนโยบายให้สอดคล้องกับเป้าหมายการสร้างรายได้และพัฒนาชุมชนอย่างยั่งยืน