"วิกฤตวัยกลางคน" เมื่อรู้สึกเหนื่อยสุดในชีวิต เราจะก้าวข้ามผ่านมันไปได้อย่างไร?

"วิกฤตวัยกลางคน" หรือที่ภาษาอังกฤษใช้ว่า “midlife crisis” คืออะไร?

หากจะพูดแบบขำๆ หลายคนมักนึกถึงการที่ผู้ใหญ่วัยกลางคนเกิดลุกมาทำอะไรบ้าๆ แบบไม่คาดฝัน เช่น หย่ากับภรรยา มีเมียน้อย ลาออกจากงานประจำไปเปิดร้านกาแฟ หรือเอาเงินเก็บทั้งหมดไปซื้อรถสปอร์ตสีแดง เป็นต้น

แล้ววิกฤตวัยกลางคน คืออะไร?

วิกฤตวัยกลางคนคือการที่ผู้ใหญ่ ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ในช่วงอายุ 35-50 ปี

เกิดคิดทบทวนหรือประเมินชีวิตตัวเองอย่างจริงจัง ไม่ว่าจะเป็นด้านการงาน ชีวิตคู่ ความสุขในชีวิต หรือเรื่องอื่นๆ ซึ่งการคิดทบทวนนี้มักถูกกระตุ้นมาจากการตระหนักว่า ชีวิตนี้เหลือเวลาอีกไม่มากแล้ว และเราควรจะประสบความสำเร็จ (หรือมีความสุข) ได้แล้ว

สิ่งที่ต้องเข้าใจคือวิกฤตวัยกลางคนนั้นไม่ใช่โรค และไม่ใช่ความผิดปกติทางการแพทย์

เป็นปรากฏการณ์ปกติทางจิตวิทยาที่พบได้ในคนวัยนี้ โดยนักวิชาการส่วนหนึ่งก็ใช้คำว่า

“ช่วงเปลี่ยนผ่านของวัยกลางคน” (midlife transition) แทนคำว่า “วิกฤตวัยกลางคน”

เพราะคนส่วนใหญ่ไม่ได้มีอาการระดับที่ควรจะเรียกว่า “วิกฤต” แต่อย่างใด มีเพียงส่วนน้อยเท่านั้นที่อาจทำอะไรหุนหันพลันแล่นจนสร้างปัญหาให้กับชีวิต หรือเกิดโรคซึมเศร้า

เพราะอะไรชีวิตถึงมาวิกฤตกันช่วงอายุนี้

ที่เป็นเช่นนี้เนื่องจากพบว่าในช่วงอายุ 35-50 ปีนี้ เป็นช่วงที่มีการเปลี่ยนแปลงหลายอย่างเข้ามาในชีวิต ได้แก่

- การเสื่อมของร่างกาย ในวัยนี้ร่างกายจะเริ่มเสื่อมลงไม่แข็งแรงเท่ากับตอนวัยรุ่นและเริ่มมีการเปลี่ยนแปลงหลายอย่าง หลายคนรู้สึกได้เลยว่าตัวเองไม่ฟิตเท่าเดิม เริ่มอ้วน หัวเริ่มล้าน เป็นต้น อีกทั้งยังเป็นช่วงอายุที่เริ่มมีโรคประจำตัวมากขึ้น

- ฮอร์โมนเปลี่ยน โดยในผู้หญิงจะเห็นได้ชัดเจนกว่าผู้ชายคือ ผู้หญิงหลายคนในวัยนี้จะเริ่มเข้าสู่ช่วงหมดประจำเดือน ทำให้มีอาการของคนที่กำลังจะเข้าวัยทอง (perimenopausal syndrome)

- ต้องการความสำเร็จ ในวัยผู้ใหญ่สิ่งสำคัญในชีวิตนอกจากชีวิตครอบครัวก็คือเรื่องของการทำงาน ซึ่งในคนส่วนใหญ่ตอนอายุยี่สิบต้นๆ จะเป็นช่วงที่พึ่งจะเริ่มทำงาน ยังเรียนรู้ลองผิดลองถูก มักไม่ได้จริงจังมากในเรื่องความสำเร็จก้าวหน้า

แต่ในวัยที่เกิน 35 ปีซึ่งทำงานมาแล้วเป็นสิบปี คนส่วนใหญ่จึงต้องการที่จะประสบความสำเร็จในชีวิตที่เป็นรูปธรรมจับต้องได้

- ตระหนักได้ว่าเวลาของเราเหลืออีกไม่มาก ในช่วงนี้หลายคนจะเริ่มรู้สึกว่า

“เฮ้ย! เราเหลือเวลาอีกไม่มากแล้วนะ” “อีกสิบกว่าปีก็เกษียณแล้ว” (หรือ “อีกสิบกว่าปีก็อาจจะตายแล้ว”) เราควรจะต้อง “ทำอะไร” แล้ว

- การสูญเสียของคนใกล้ชิด ช่วงอายุนี้มักพบเหตุการณ์ที่คนใกล้ชิดเสียชีวิตได้บ่อย ไม่ว่าจะเป็น พ่อแม่ ปู่ย่า ตายาย หรือเพื่อนฝูง

สังเกตอย่างไรว่าเรากำลังอยู่ในช่วงวิกฤตวัยกลางคน

อาการเด่นก็คือ

-ความคิดที่สับสนกับชีวิต

-รู้สึกไม่พอใจในชีวิต

ไม่ว่าจะเป็นเรื่องงาน ชีวิตคู่ ที่อยู่อาศัย หรือสุขภาพ และตามมาด้วยความต้องการที่จะเปลี่ยนแปลง ในด้านของอารมณ์ที่พบได้บ่อยก็จะเป็นอารมณ์แปรปรวน หงุดหงิดง่าย หรือซึมเศร้า

โดยในคนที่เป็นมากมักจะแสดงออกให้เห็นชัดผ่านการกระทำที่รุนแรงและกะทันหัน เช่น มีความคิดว่างานที่ทำอยู่มันช่างไม่มีความสุขเอาซะเลย!

-ว่าแล้วก็ลาออกจากงานประจำมาเปิดร้านกาแฟซะเลย

คิดว่าคู่ชีวิตของเราตอนนี้ “มันไม่ใช่อ่ะ”

แล้วก็ขอหย่ากับภรรยา หรือคิดว่าบ้านที่เราอยู่ตอนนี้ “มันไม่เวิร์คเอาซะเลย!!!” แล้วก็ทุ่มเงินซื้อบ้านใหม่ เป็นต้น

แนวทางการจัดการกับวิกฤตวัยกลางคน

เมื่อเราเข้าใจแล้วว่าวิกฤติวัยกลางคนคืออะไรแล้ว คราวนี้มาดูกันครับว่าเราจะมีแนวทางแก้ไข ป้องกันอย่างไรไม่ให้มันกลายเป็น “วิกฤติในชีวิต” ไปจริงๆ

- เข้าใจในสิ่งที่เกิดขึ้น

สิ่งสำคัญแรกสุดคือเราต้องเข้าใจภาวะนี้ก่อนว่าคืออะไร เมื่อรู้จักก็จะช่วยให้เรารู้ตัวและนำไปสู่การจัดการแก้ไขได้อย่างเหมาะสมต่อไป

- ปรึกษาผู้อื่นเสมอในเรื่องที่สำคัญ

ที่จริงการคิดทบทวนประเมินชีวิตของตัวเองและอยากที่จะเปลี่ยนแปลงไม่ใช่เรื่องผิดอะไร บางครั้งอาจเป็นเรื่องดีด้วยซ้ำ

แต่ที่มักทำให้เกิดปัญหาคือการตัดสินใจอย่างหุนหันในเรื่องที่สำคัญ จนเกิดความเสียหายตามมา ดังนั้นทุกการเปลี่ยนแปลงที่สำคัญของชีวิต เช่น หย่า ลาออก ใช้เงินจำนวนมาก

ควรต้องให้เวลาในการคิดไตร่ตรองอย่างรอบคอบและปรึกษาผู้อื่นเสมอ การได้พูดคุยกับคนอื่น (ที่สามารถให้คำปรึกษาได้) จะช่วยให้เรามองเห็นว่าสิ่งที่เราจะทำมันสมเหตุผลแค่ไหน เพื่อที่จะลดโอกาสที่จะตัดสินใจผิดพลาดให้เหลือน้อยที่สุด

- ออกกำลังกายเป็นประจำ

การออกกำลังกายจะช่วยลดความเครียดและความวิตกกังวล ทำให้สุขภาพแข็งแรง และยังป้องกันการเป็นโรคซึมเศร้าได้ ยิ่งวัยนี้เป็นวัยที่ตามธรรมชาติสุขภาพจะเริ่มเสื่อมลงและเกิดโรคต่างๆ ได้ง่าย

การออกกำลังกายจึงเป็นเรื่องสำคัญและและมีประโยชน์อย่างมาก

- หาสิ่งกิจกรรมทำทดแทน เป็นสิ่งที่สำคัญโดยเฉพาะในกรณี

Empty nest syndrome ( อาการที่พ่อแม่หรือผู้ปกครองรู้สึกเหงา ว้าเหว่ เศร้า หรือเสียใจ เมื่อลูกเติบโตและย้ายออกจากบ้านไปใช้ชีวิตด้วยตนเอง )

เพราะนั่นคือการที่เราเปลี่ยนสถานะจากผู้ทีทำงาน “ดูแลลูก”

กลายเป็นผู้ “ว่างงาน” เพราะลูกไม่อยู่ให้ดูแลแล้ว

ดังนั้นจึงต้องหากิจกรรมอื่นทำทดแทนงานเดิม เพื่อไม่ให้เบื่อและเศร้า โดยกิจกรรมนั้นอาจจะเป็นการออกกำลังกาย การไปเที่ยวกับเพื่อนฝูง การเข้าร่วมชมรมต่างๆ หรือทำงานการกุศล เป็นต้น

วิกฤติวัยกลางคนหรือการเปลี่ยนผ่านช่วงวัยกลางคน เป็นภาวะปกติที่พบได้ในคนวัยผู้ใหญ่ทั่วไป

การเข้าใจถึงสภาวะนี้และวิธีปฏิบัติตัวจะช่วยให้ “วิกฤติวัยกลางคน” ไม่กลายเป็น “วิกฤติ” จริงๆ

และทำให้ชีวิตครอบครัวมีความสุขสืบเนื่องต่อไป

ข่าวที่เกี่ยวข้อง

• "วิธีประคองใจคนใกล้ตัว" เมื่อเขารู้สึกว่า "แบกโลกไว้ทั้งใบ" ให้รู้ไว้ว่าไม่ได้อยู่คนเดียว
• สัญญาณบอกซึมเศร้าอาจหาได้จากผลตรวจเลือด
• วิธีโน้มน้าวคนใกล้ชิด ให้ไปพบ "จิตแพทย์" ชวนคุยเรื่องใจ ให้เป็นเรื่องง่าย จับมือก้าวผ่านไปด้วยกัน
• วิจัยพบ ภาวะซึมเศร้า พุ่งสูงสุดในช่วง 2 สัปดาห์หลังคลอด
• หัวอกคนทำงาน ทำไม "ยิ่งเก่ง ยิ่งเหนื่อย?" ทำความรู้จัก "Collaborative Overload" ทำองค์กรยุคใหม่พังแบบไม่รู้ตัว