ขี้โมโห บ้าน้ำลาย เอาแต่ใจ วิธีทำงานกับคนมีอำนาจ ที่ไม่รู้ตัวเองว่าเป็นคน ‘เxี้ย’

“ปัญหาใหญ่ที่สุดของคนเxี้ย คือพวกเขามักไม่รู้ตัวว่าพฤติกรรมของตัวเองส่งผลต่อคนอื่นอย่างไร และมักคิดว่าตัวเองเป็นเหยื่อ ไม่ใช่ผู้กระทำ” โรเบิร์ต ไอ. ซัตตัน (Robert I. Sutton) จากหนังสือ The Asshole Survival Guide: How to Deal with People Who Treat You Like Dirt

เคยไหมที่ต้องทำงานร่วมกับคนที่ไม่รู้ตัวว่าตัวเองคือ ‘ตัวปัญหา’ และมักโทษคนอื่นอยู่เสมอว่าทำงานไม่ได้เรื่อง เช่น เข้ามาเปลี่ยนแผนงานทุกอย่างก่อนเริ่มงานไม่กี่ชั่วโมง แม้ว่าจะผ่านการประชุมมานับสิบกว่าครั้งแล้วก็ตาม หรือทำอะไรตามใจตัวเองหน้างานทุกอย่าง แม้ว่าทีมงานมีการวางแผนมาเป็นเดือนๆ แล้วก็ตาม

และส่วนใหญ่มักเกิดจากผู้มีอำนาจที่เราไม่สามารถจะขัดคำสั่งได้

“อำนาจทำให้คนกลายเป็นเxี้ย เพราะมันตัดฟีดแบ็กทางสังคมที่ทำให้คนส่วนใหญ่รู้จักควบคุมตัวเองออกไป” ซัตตันยังกล่าวต่อว่า แถมคนเxี้ยพวกนี้ยังไม่รู้ตัวว่าตัวเองเป็นคนเฮงซวยจนกว่าจะมีคนบอกเขาตรงๆ

หลายครั้งเมื่อไม่มีใครกล้าพูด ‘ฟีดแบ็ก’ กับผู้มีอำนาจ จึงทำให้คนเหล่านี้หลงคิดว่าตัวเอง ‘ถูกเสมอ’

คำว่า Asshole หรือ ‘คนเxี้ย’ มีความหมายในทางวิชากรหลายระดับ ซัตตันจึงจำแนกคนประเภทนี้ไว้ใหญ่ๆ 2 แบบคือ 1. เxี้ยแบบชั่วคราว (Temporary Asshole) และ 2. โคตรเxี้ยแบบได้โล่ (Certified Asshole) หรือบุคคลที่มีพฤติกรรมเฮงซวยแบบสม่ำเสมอ

รอน คารุซซี (Ron Carucci) เขียนบทความ Giving Feedback to Someone Who Hasn’t Had It in Yearsใน Harvard Business Review ผ่านประสบการณ์ส่วนตัวของเขาในฐานะโค้ชผู้บริหารและที่ปรึกษาองค์กร โดยเขาพบว่า ผู้นำจำนวนมากใช้เวลาหลายปี บางคนเป็นสิบปี หรือบางคนไม่เคยได้รับฟีดแบ็กเลย ซึ่งเหล่านี้ทำให้พวกเขาไม่รู้ว่าพฤติกรรมของตัวเองกระทบกับคนรอบข้างอย่างไร และคารุซซียังอธิบายต่อว่า ยิ่งผู้บริหารอยู่นานก็ยิ่งเชื่อว่าตัวเองรู้ทุกอย่าง และส่งผลกลายเป็นพฤติกรรมเxี้ยๆ ที่ฝังรากลึกจนกลายเป็นนิสัย

ข้างต้นชี้ให้เห็นว่า หลายองค์กรยังมี ‘อำนาจนิยม’ หรือลำดับชนชั้น คนในทีมจึงมักเงียบเพราะกลัวว่าหากพูดไปจะเป็นการไม่ให้เกียรติ หรืออาจส่งผลกระทบต่ออาชีพ ซึ่งคารุซซียังยกผลงานวิจัยมาประกอบว่า เกือบ 2 ใน 3 ของคนทำงานไม่กล้าพูดความจริงกับผู้ที่มีอำนาจมากกว่า

อีกผลสำรวจที่น่าสนใจคือ ผลสำรวจของ พอล เค. พิฟฟ์ ( Paul K. Piff) ในบทความชื่อ Higher social class predicts increased unethical behavior ที่สังเกตบริเวณสี่แยกที่มีสัญญาณให้หยุด และบันทึกพฤติกรมของคนที่ชอบขับรถตัดหน้าคนอื่น โดยใช้รถเป็นตัวแทนของสถานะทางสังคม โดยพบว่า รถหรูหรือ Upper-class มีโอกาสขับรถตัดหน้ารถคันอื่นอย่างมีนัยสำคัญ และยังมีโอกาสที่จะไม่ ‘หยุดรถ’ และไม่จอดให้คนเดินข้ามสูงกว่าเมื่อเทียบกับรถคันอื่น

ผลสำรวจนี้จึงชี้ว่า คนที่อยู่ในสถานะที่สูงกว่า มีแนวโน้มที่จะแสดงพฤติกรรมที่ไม่เคารพผู้อื่นมากกว่า ซึ่งสิ่งนี้สอดคล้องกับแนวคิดที่อำนาจและสถานะทางสังคม สามารถลดความเห็นอกเห็นใจต่อผู้อื่น และเพิ่มพฤติกรรมที่สนใจเพียงแค่ตัวเองมากขึ้น

แล้วเราจะทำงานกับคนนิสัยแย่ แถมไม่รู้ว่าตัวเองเxี้ย และยิ่งไปกว่านั้นดันเป็นเจ้านายเราอีกได้อย่างไร

ซัตตันให้วิธีการอยู่รอดกับคนเxี้ยไว้ดังนี้

• หลีกเลี่ยง ถ้ารู้ตัวว่าต้องเผชิญหน้าหรือตกอยู่ในสถานการณ์นั้น ให้ถอยห่างและหนีออกมา อย่าปะทะทั้งทางกายและใจ
• รักษาระยะห่างกับคนเxี้ย โดยซัตตันแนะนำอย่างเป็นมาตรฐานว่า ต้องรักษาระยะห่างไว้ที่ 7.5 ฟุต หรือประมาณ 2.3 เมตร เพราะมีงานวิจัยระบุว่า ความเxี้ยสามารถติดต่อและส่งผ่านกันได้
• ลดการติดต่อ เนื่องจากคนเหล่านี้มักมีความสุข หรือชอบที่เห็นคนอื่นมีความทุกข์ หากไม่สามารถทำได้ก็ให้ทิ้งระยะห่าง เช่น ตอบกลับอีเมลช้าๆ
• ป้องกันตัวเอง โดยการบันทึกพฤติกรรมและสร้างขอบเขตที่ชัดเจน
• ต่อสู้กลับ ตั้งขอบเขตที่ชัดเจน เช่น ถ้าเขาทำแบบนี้อีกฉันจะทำ… แต่ทั้งนี้ทั้งนั้นอย่าเปลี่ยนตัวเองให้เป็นคนประเภทเดียวกับเขา หรืออย่าใช้วิธีเxี้ยตอบ เพราะการกระทำนี้อาจกลับมาทำร้ายตัวเราได้
• ตรวจสอบตัวเองว่าเรากลายเป็นคนเxี้ยหรือยัง ซัตตันระบุว่า “อย่ารีบในการรีบตัดสินหรือเรียกคนอื่นว่าเป็น ‘คนเxี้ย’ แต่ให้สำรวจตัวเองให้เร็วว่าบางทีเราเองก็อาจกำลังทำตัวแบบนั้นอยู่หรือเปล่า
• สร้างวัฒนธรรมองค์กรใหม่ เพื่อไม่ให้คนที่มีพฤติกรรมนี้อยู่รอดเช่น ระบบฟีดแบ็กและสร้างคู่มือให้ตัวเองอยู่รอด โดยการออกแบบชีวิตการทำงานของตัวเองให้ปลอดภัยจากคนเxี้ย

“คุณอาจกำจัดคนเxี้ยออกจากชีวิตไม่ได้ แต่คุณสามารถออกแบบแผนชีวิตเพื่อไม่ให้พวกเขามีอำนาจทำให้คุณทุกข์ได้แน่นอน” ซัตตันระบุ

ที่มา:

- https://www.harpercollins.com/products/the-asshole-survival-guide-robert-i-sutton

- https://hbr.org/2020/01/giving-feedback-to-someone-who-hasnt-had-it-in-years

- https://greatergood.berkeley.edu/article/item/power_paradox