“เราปฏิบัติกับคนอื่นเช่นเดียวกับการเขียนจดหมายรัก แต่กับผู้มีพระคุณกลับปฏิบัติราวกับเขียนบนเศษกระดาษ” Displacement ทฤษฎีทางจิตวิทยาที่ว่าด้วย ทำไมคนเราจึงมักพูดไม่ดีกับคนใกล้ตัว? | Mirror Thailand

ภาพไฮไลต์

“เราปฏิบัติกับคนอื่นเช่นเดียวกับการเขียนจดหมายรัก เอาใจใส่และทุ่มเทกับคำพูดทุกถ้อยคำ เพียงแค่คนอื่นทำดีกับเราครั้งเดียว เขาจะกลายเป็นผู้มีพระคุณที่หาจากไหนไม่ได้อีก แต่กับผู้มีพระคุณที่ขอบคุณเท่าไรก็ไม่พอนั้น กลับปฏิบัติราวกับเขียนบนเศษกระดาษ พ่นโดยไม่เลือกสรรคำพูดและความรู้สึกใดๆ”

ซีรีส์เรื่อง ‘When Life Gives You Tangerines ยิ้มไว้ในวันที่ส้มไม่หวาน’ นำเสนอเรื่องราวชีวิตของครอบครัวหนึ่งบนเกาะเชจูที่ไม่ได้มีฐานะร่ำรวย พ่อแม่จึงจำเป็นต้องดิ้นรนหาเงินเพื่อความอยู่รอด รวมถึงเพื่ออนาคตของลูกสาวอย่าง ‘กึมมยอง’ (รับบทโดย ไอยู) ที่กำลังเติบโตเข้าสู่ช่วงวัยมหาวิทยาลัย

ข้อความข้างต้นนั้นเป็นบทพูดของตัวละคร ‘กึมมยอง’ ที่แสดงทัศนะเรื่องการพูดจาไม่ดีกับครอบครัว ซึ่งถือเป็นหนึ่งในประเด็นที่น่าสนใจของซีรีส์ ทำให้ผู้ชมจำนวนมากชื่นชอบและเสียน้ำตาให้กับซีนนี้ เพราะเป็นแง่มุมที่เชื่อมโยงถึงชีวิตจริงของใครหลายคน

นั่นเพราะคนเรามักทำดีกับคนไกลตัว ทั้งสื่อสารอย่างระมัดระวัง อ่อนน้อม เกรงใจ หรือยอมอดทนอดกลั้นต่อปัญหาความไม่พอใจที่เกิดขึ้น เพื่อรักษาภาพลักษณ์ของตัวเอง และสร้างความสัมพันธ์อันดีระหว่างกัน ทั้งยังรู้สึกซาบซึ้งใจเมื่อได้รับการปฏิบัติที่ดีจากผู้อื่น แต่กลับมองข้ามหลายสิ่งหลายอย่างที่ครอบครัวมอบให้ รวมถึงสาดถ้อยคำร้ายๆ ใส่คนที่บ้านอย่างไร้เหตุผลทั้งโดยรู้ตัวและไม่รู้ตัว ทั้งที่พวกเขาอาจเป็นคนที่รัก หวังดี หรือเป็นพื้นที่ปลอดภัยให้เราได้มากที่สุดแล้วก็ตาม

ทำไมคนเราจึงมักพูดไม่ดีกับคนใกล้ตัว?

‘Displacement’ ทฤษฎีทางจิตวิทยาของ ‘Sigmund Freud’ ได้อธิบายไว้ว่า พฤติกรรมดังกล่าวคือกลไกการป้องกันจิตใจ โดยการย้ายหรือถ่ายโอนความรู้สึกแง่ลบที่มีต่อคนหรือสิ่งของหนึ่ง ไปยังบุคคลหรือสิ่งของอื่นซึ่งอันตรายน้อยกว่าแทน เพื่อระบายความโกรธ ความคับข้องใจ ความเศร้า หรืออารมณ์แง่ลบด้านอื่นๆ ออกไป ทำให้ตนเองรู้สึกดีขึ้น เพราะไม่ต้องเก็บกดอารมณ์เหล่านั้นไว้ภายใน

เช่น สามีที่เป็นพนักงานบริษัทโดนเจ้านายตำหนิ แต่ไม่สามารถโต้ตอบกลับได้ เพราะมีอำนาจน้อยกว่า เมื่อกลับถึงบ้านจึงถ่ายโอนความโกรธนี้ไปยัง ‘ภรรยา’ ซึ่งเปรียบเสมือนตัวเลือกที่ไม่อันตราย เพราะสามีมองว่า ถึงแม้เขาจะต่อว่าหรือใช้อารมณ์กับภรรยา เธอก็ยังคงคบหากับเขาต่อไป ต่างจากการมีปัญหากับเจ้านาย ที่อาจส่งผลให้เขาโดนไล่ออก

หรือแม้กระทั่งกรณีพี่น้อง ซึ่งเติบโตมาในครอบครัวที่เข้มงวด เช่น พี่คนโตมักถูกคาดหวังมากกว่าน้องคนอื่นๆ ส่งผลให้เกิดความกดดันภายในใจ หากมีเหตุการณ์ทะเลาะกับพ่อแม่ คนเป็นพี่จึงมีโอกาสเบี่ยงเบน ‘เป้าหมายในการระบายอารมณ์’ จากผู้ที่มีอำนาจสูงสุดในครอบครัว มาเป็น ‘น้อง’ ที่อายุน้อยกว่า เพราะปฏิเสธไม่ได้ว่า โดยส่วนมากแล้ว ระดับอำนาจจะผูกโยงกับลำดับอายุ

นอกจากนี้ หากพิจารณาตามบริบทของซีรีส์ ‘When Life Gives You Tangerines ยิ้มไว้ในวันที่ส้มไม่หวาน’ ตัวละคร ‘กึมมยอง’ ต้องแบกรับความรู้สึกผิดมาโดยตลอด เพราะรู้ดีว่าพ่อแม่ยอมทำงานหนัก เพื่อหาเงินมาส่งเสียให้เธอได้เล่าเรียนในมหาวิทยาลัยที่ดี ทำให้เธอคิดว่าตัวเองคือภาระที่สร้างความลำบากให้แก่พ่อแม่

เมื่อกึมมยองได้สิทธิ์ไปเรียนแลกเปลี่ยนที่ต่างประเทศ ซึ่งมีค่าใช้จ่ายสูงเกินกำลังของครอบครัว แต่แม่กลับไม่พอใจที่คุณครูเสนอจะช่วยเหลือเรื่องค่าใช้จ่ายให้ก่อน เพราะต้องการสนับสนุนลูกด้วยตนเอง กึมมยองจึงระบายความอึดอัดใจทั้งหมดออกมา ผ่านการใช้คำพูดไม่ดีกับ ‘แม่’ ซึ่งคือเป้าหมายที่ปลอดภัยมากกว่าการเผชิญหน้ากับความรู้สึกผิดของตัวเองโดยตรง

อย่างไรก็ตาม ‘Displacement’ เป็นเพียงการบรรเทาความทุกข์ระยะสั้น เนื่องจากต้นเหตุของปัญหาไม่ได้รับการแก้ไขอย่างแท้จริง ในทางกลับกัน หากเราแสดงพฤติกรรมเช่นนี้เป็นประจำ อาจส่งผลเสียต่อสุขภาพจิตของตัวเอง ทำร้ายความรู้สึกของคนใกล้ตัว และกระทบต่อความสัมพันธ์ในระยะยาว

อย่ามองคนใกล้ตัวเป็นเพียงสนามอารมณ์

บ่อยครั้งที่ความรู้สึกสนิทใจและปลอดภัย ทำให้เราเผลอเอาเปรียบ ‘ความรัก’ ของคนใกล้ตัว ไม่ว่าจะเป็นครอบครัว พ่อแม่ พี่น้อง แฟน หรือเพื่อนสนิท ด้วยการระบายความรู้สึกแง่ลบ ผ่านการกระทำและคำพูดที่ไม่ดี เพราะคิดว่าผลกระทบที่เกิดขึ้นคงน้อยกว่าคนไกลตัว ทั้งที่จริงแล้ว คำพูดเหล่านั้นล้วนบั่นทอนความรู้สึก ทิ่มแทงจิตใจ และสร้างความเจ็บปวดซ้ำแล้วซ้ำเล่า จนอาจกลายเป็นบาดแผลที่ไม่มีวันจางหาย

แน่นอนว่า การปฏิบัติที่ดีต่อผู้อื่นนั้นเป็นสิ่งที่พึงกระทำ แต่คำว่า ‘ผู้อื่น’ ในที่นี้ควรหมายรวมไปถึงบุคคลใกล้ชิดด้วยเช่นกัน หาก ณ วันนี้ คุณยังมีใครบางคนที่รัก คอยช่วยเหลือ สนับสนุน และยอมให้อภัยคุณเสมอ จงรักษาและทะนุถนอมความรู้สึกของพวกเขาให้ดีที่สุด เพราะเราไม่มีทางรู้ว่า คนที่เคยอยู่เพื่อเรา เขาจะอยู่เคียงข้างเราไปจนถึงเมื่อไร

อ้างอิง

https://www.psychologytoday.com/us/basics/displacement

https://www.psy.chula.ac.th/th/feature-articles/defense-mechanisms/

http://journal.psy.kbu.ac.th/jour/20221201/10.pdf

https://www.netflix.com/th/title/81681535