‘ปลดล็อก’ ทำเหมืองพื้นที่ ส.ป.ก. ขอมติ ครม.อนุญาตประทานบัตรใหม่

สมาคมสินแร่และวัสดุก่อสร้าง ได้ทำหนังสือถึงนายประเสริฐ จันทรรวงทอง รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม ในฐานะที่เป็นประธานคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ เพื่อติดตามความคืบหน้าใน ร่าง พ.ร.บ.การปฏิรูปที่ดินและคุ้มครองพื้นที่เกษตรกรรม พ.ศ. …. หลังจากที่ร่าง พ.ร.บ.ฉบับดังกล่าว ได้รับการ “ยืนยัน” ให้ความเห็นชอบใน “หลักการ” จากคณะกรรมการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม มาตั้งแต่เดือนมกราคม 2568 (มติคณะกรรมการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรมเห็นชอบในหลักการในเดือนมีนาคม 2566)

การติดตามความคืบหน้าของสมาคมสินแร่ฯในครั้งนี้ มีสาเหตุมาจากสมาชิกสมาคมส่วนหนึ่งที่ได้รับอนุญาตทำเหมืองแร่ในพื้นที่ ส.ป.ก. ปรากฏประทานบัตรกำลังหมดอายุ เริ่มตั้งแต่ปี 2568 เป็นต้นไป รวมไปถึงผู้ประกอบการรายใหม่ก็ต้องการที่จะสำรวจและทำเหมืองแร่ในพื้นที่ ส.ป.ก.ด้วย

ส.สินแร่ร้องประทานบัตรหมดอายุ

ดร.วิจักษ์ พงษ์เภตรา ประธานกรรมการบริหาร บริษัท เซ้าเทิร์นกรุ๊ป (Southern Group) ผู้ประกอบการทำเหมืองแร่ยิปซัมในฐานะนายกสมาคมสินแร่และวัสดุก่อสร้าง กล่าวว่า สมาชิกบางส่วนได้รับประทานบัตรในการทำเหมืองแร่ในพื้นที่ ส.ป.ก.มาแต่เดิม โดยได้รับอนุญาตให้ดำเนินการทำเหมืองได้จาก คณะกรรมการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม แต่ก็มีการร้องไปยัง ศาลปกครองสูงสุด ตัดสินออกมาว่า ทำเหมืองในพื้นที่ ส.ป.ก.ไม่ได้ เพราะเป็นการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม จะต้องมีการแก้ไขนิยามก่อน ผู้ประกอบการทำเหมืองเดิมที่ได้รับประทานบัตรให้ทำเหมืองก็เดือดร้อน

จนกระทรวงเกษตรฯต้องออกกฎกระทรวงกำหนดหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไข ในการขอและยินยอมหรืออนุญาตให้ใช้ที่ดินในเขตปฏิรูปที่ดินให้เกิดประโยชน์สูงสุดแก่เกษตรกรและประโยชน์สาธารณะของประเทศ ด้วยการอาศัยอำนาจตามคำสั่ง หน.คสช. ที่ 31/2560

เนื่องจากใน พ.ร.บ.การปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม พ.ศ. 2518 กำหนดนิยามการปฏิรูปที่ดิน เขตปฏิรูปที่ดิน ที่ดินของรัฐ เพื่อเกษตรกรรม เกษตรกร และสถาบันการเกษตรเท่านั้น ไม่ได้รวมไปถึงกิจการนอกภาคเกษตรกรรม ไม่ว่าจะเป็น พลังงาน หรืออุตสาหกรรมนอกภาคการเกษตร จึงต้องอาศัยคำสั่ง หน.คสช.ออกกฎกระทรวงเพื่อขออนุญาตใช้ที่ดิน ส.ป.ก. เพื่อดำเนินการทำเหมืองต่อไป ในเมื่อมีกฎกติกาอยู่แล้วสำหรับการใช้พื้นที่รัฐอยู่แล้ว เมื่อมีการหารือกันแล้วจึงนำมาสู่การตกลงให้ใช้พื้นที่ ส.ป.ก.สำหรับการทำกิจการเหมืองแร่ได้เฉพาะ ผู้ที่ได้รับประทานบัตรอยู่เดิม ไม่อนุญาตให้กับผู้ขอประทานบัตรรายใหม่

“สมาชิกสมาคมก็ทำเหมืองในพื้นที่ ส.ป.ก.ต่อมา มีทั้งเหมืองหินอุตสาหกรรมชนิดหินปูนเพื่อการก่อสร้างและเหมืองแร่ยิปซัม จนขณะนี้ประทานบัตรใกล้หมดอายุและไม่สามารถขอต่อประทานบัตรได้ จำเป็นต้องขอประทานบัตรใหม่ในพื้นที่ทำเหมืองเดิม แต่ก็มาติดคำสั่งศาลปกครองห้ามใช้พื้นที่ ส.ป.ก.ในกิจการนอกเหนือภาคการเกษตร มีความจำเป็นที่จะต้องแก้ไข พร.บ.การปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรมในส่วนของคำนิยาม ซึ่งสมาคมผลักดันมาโดยตลอด หรือหาวิธีการอื่นให้สามารถดำเนินการทำเหมืองแร่ในพื้นที่ ส.ป.ก.ต่อไปได้” ดร.วิจักษ์กล่าว

ทั้งนี้ การทำเหมืองแร่ในพื้นที่ ส.ป.ก.ที่ผ่านมา นอกเหนือจากที่ผู้ประกอบการทำเหมืองต้องจ่าย “ค่าภาคหลวง” ให้กับกรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ (กพร.) แล้ว ผู้ประกอบการยังต้องจ่าย “ค่าเช่าพิเศษ” ในอัตราเดียวกันกับการจ่ายค่าภาคหลวงให้กับ สำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (ส.ป.ก.) ด้วย

ปัญหาเกิดขึ้นเมื่อมีคำสั่งศาลปกครองเห็นว่า หากต้องการนำที่ ส.ป.ก.ไปใช้ในกิจการอื่น ต้องทำให้ถูกกฎหมายเสียก่อน จึงนำมาสู่การแก้กฎหมาย ไม่ให้นำพื้นที่ ส.ป.ก. ไปใช้ทำกิจการอื่น จนกว่าจะมีการแก้กฎหมาย ช่วงปี 2557-2558 ในยุค คสช. ก็ใช้อำนาจให้ทำเหมืองในพื้นที่ ส.ป.ก.ได้ ก็คือมีการเยียวยา ให้ผู้ประกอบการที่มีคำขอผ่านแล้วสามารถทำเหมืองต่อไปได้จนกว่าจะหมดอายุประทานบัตร แต่สำหรับรายใหม่ที่อยู่ระหว่างรอยื่นคำขอประทานบัตรทำเหมืองแร่ ไม่สามารถทำได้

ปัญหาสำคัญคือ การที่ประทานบัตรหมดอายุ ไม่ได้หมายความว่า แร่จะหมดอายุตามไปด้วย แต่จะส่งผลให้ผู้ประกอบการไม่สามารถต่อประทานบัตรได้ เกิดผู้เดือดร้อนหลายประเภท อาทิ 1) คำขอประทานบัตรที่อยู่ระหว่างการอนุมัติ มีประมาณ 10 ราย กระทบต่อเงินที่ได้ลงทุนไปเรียบร้อยแล้ว กับ 2) คำขอสำรวจทางธรณีวิทยา

ใช้ มติ ครม.เปิดทางทำเหมือง

ด้าน นายอดิทัต วะสีนนท์ อธิบดีกรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ (กพร.) กล่าวว่า ในอดีตที่ดิน ส.ป.ก.ได้ถูกนำไปใช้ประโยชน์อย่างอื่นที่ไม่เกี่ยวเนื่องกับการทำเกษตรกรรม จนมีการยื่นฟ้อง ศาลปกครอง ส่งผลให้ ส.ป.ก. ต้องกลับมาทบทวน พ.ร.บ.การปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรมใหม่ ทำให้กิจการเหมืองแร่ ที่เคยได้รับอาชญาบัตรสำรวจและประทานบัตรขุดแร่ในพื้นที่ ส.ป.ก. “ต้องหยุดชะงักลง” แต่มี คำสั่ง คสช. ให้ผู้ประกอบการรายเดิมที่ได้รับประทานบัตรไปแล้ว สามารถดำเนินการต่อไปได้จนกว่าใบอนุญาตจะหมดอายุ (อายุ 30 ปี)

แต่ต้องลงทะเบียนแก่หน่วยงานรัฐและไม่อนุญาตให้ออกใบอนุญาตให้กับผู้ประกอบการรายใหม่ทำเหมืองในพื้นที่ ส.ป.ก.อีก ส่งผลทำให้มีจำนวนอาชญาบัตรที่ค้างไม่สามารถดำเนินการต่ออายุได้ และมีประทานบัตรที่กำลังจะหมดอายุอีกเป็นจำนวนมาก

“ที่ผ่านมาได้มีการหารือกับ ส.ป.ก. ถ้าพูดกันตรง ๆ เมื่อประทานบัตรหมดอายุไปแล้วมันก็ทำเหมืองไม่ได้ แต่ในภาพใหญ่โครงการทำเหมืองในพื้นที่ ส.ป.ก. ก็เป็นของผู้ประกอบการรายเดิม ทำเหมืองในพื้นที่ประทานบัตรเดิม ไม่ได้ขยายพื้นที่ทำเหมืองออกมาให้ ส.ป.ก.พิจารณามันก็มีทางออกที่จะสามารถทำให้เหมืองในพื้นที่นี้ดำเนินการได้ต่อ หลังจากหารือกับทาง ส.ป.ก. ปรากฏ คณะกรรมการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (คปก.) มีอำนาจที่จะให้ทำเหมืองแร่ต่อไปได้ ด้วยการอาศัยคำสั่ง คสช. (ที่ 31/2560) แต่ต้องนำเรื่องเข้า ครม. ให้ความเห็นชอบก่อน

แต่จะไม่เปิดให้ทำเหมืองแร่เป็นการทั่วไป จะเปิดเป็นบางชนิดแร่ที่มีความคุ้มค่า มีมูลค่าเพิ่มสูง รวมไปถึงการเปิดพื้นที่ใหม่ที่ยังไม่เคยมีการทำเหมืองมาก่อนด้วย โดยแร่ที่มีมูลค่าสูงที่จะอนุญาตให้ทำเหมืองต่อ ได้แก่ แร่ยิปซัม แร่โลหะ แร่ลิเทียม แร่โพแทช ผมคาดว่าหลังนำเรื่องเข้า ครม. จะทำให้ผู้ประกอบการเหมืองรายเดิมและรายใหม่สามารถทำเหมืองได้” นายอดิทัตกล่าว

อย่างไรก็ตาม ประเทศไทยมีพื้นที่ 321 ล้านไร่ จัดเป็นเขตแหล่งแร่เพื่อการทำเหมือง 3 ล้านไร่ หรือ 1% ของพื้นที่ทั้งหมดของประเทศไทย และมีพื้นที่ ส.ป.ก.ประมาณ 40 ล้านไร่ ในขณะที่พื้นที่ประทานบัตรทั้งประเทศอยู่ที่ประมาณ 200,000 ไร่ ในจำนวนนี้เป็นพื้นที่ประทานบัตรที่ “ทับซ้อน” พื้นที่ ส.ป.ก.เพียง 20,000 ไร่ หรือคิดเป็น 0.06% เท่านั้น “ซึ่งเทียบแล้วมันน้อยมาก” โดยเหมืองแร่เป็นต้นทางของอุตสาหกรรมต่าง ๆ สาธารณูปโภค บ้านเรือน อาคาร ที่อยู่อาศัย ถ้าไม่มีการทำเหมืองก็ไม่เกิดอุตสาหกรรมเหล่านี้

โดยมูลค่าของอุตสาหกรรมเหมืองแร่ในประเทศอยู่ที่ประมาณ 80,000 ล้านบาท หากสามารถนำแร่มาเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจ และนำเงินที่ได้ส่งเข้ากองทุนไปช่วยเหลือด้านเกษตรกรจะคุ้มค่าและได้ประโยชน์มากกว่าที่จะใช้พื้นที่ ส.ป.ก. ที่ไม่สามารถทำการเกษตรหรือให้ผลตอบแทนจากที่ดินน้อยกว่า “ไม่มีเหมืองไหนที่ไม่ส่งผลกระทบ แต่เราพยายามกำกับดูแลให้ส่งผลกระทบน้อยที่สุด และจัดสรรผลประโยชน์ไปช่วยเหลือชุมชนรอบเหมือง” นายอดิทัตกล่าว

สำหรับผู้ประกอบการเหมืองที่หมดอายุประทานบัตรตอนนี้ จะต้องเป็นอำนาจของ คปก. ที่จะต้องพิจารณาว่าจะให้ต่อหรือไม่ เพราะถือว่าเป็นโครงการเดิมหรือโครงการต่อเนื่อง ซึ่งตอนนี้กำลังจะมีผู้ประกอบการหลายรายที่จะหมดอายุ ส่วนใหญ่เป็นเหมืองแร่ยิปซัม ที่ทำในพื้นที่ ส.ป.ก.เป็นหลัก และมีหินอุตสาหกรรม-หินปูนบ้าง

“ทาง กพร.ยังไม่เห็นว่ามีรายใดบ้าง เพราะการจะต่ออายุต้องผ่าน คปก.ก่อน ในฐานะเจ้าของพื้นที่ที่ต้องให้การอนุญาตก่อน กพร.จะเป็นประตูสุดท้าย ถ้าเอกสารผ่านมาครบ (14 ใบ) เราก็อนุญาตออกประทานบัตรให้ทำเหมืองต่อได้”

รอแก้ พ.ร.บ.ส.ป.ก.ไม่ทัน

นายปรีชา ลิ้มถวิล รองเลขาธิการสำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (ส.ป.ก.) กล่าวว่า ที่ผ่านมาทางสมาคมสินแร่และวัสดุก่อสร้าง ได้เคยทำหนังสือมาร้องเรียนถึงปัญหาการทำเหมืองแร่ในพื้นที่ ส.ป.ก.มาแล้ว ทาง ส.ป.ก.เองก็ได้พิจารณาปัญหาของผู้ประกอบการเหมืองแร่ เห็นว่าทางออกก็คือ ต้องทำเรื่องเสนอคณะรัฐมนตรีให้มีมติผ่อนผันเรื่องดังกล่าวไปก่อน

เพราะหากรอร่างพระราชบัญญัติการปฏิรูปที่ดินและคุ้มครองพื้นที่เกษตรกรรมฉบับใหม่ เพื่อแก้ไขนิยามการปฏิรูปที่ดินออกมา “ยังต้องใช้เวลาอีกนาน” เนื่องจากที่ผ่านมา แต่ละพรรคการเมืองมีการยกร่าง พ.ร.บ.ขึ้นมาเช่นเดียวกับร่างของ ส.ป.ก. ทำให้ปัจจุบันมีร่าง พ.ร.บ.ส.ป.ก. รวมถึง 6 ฉบับ ที่จะต้องไปเปิดรับฟังความคิดเห็น และดำเนินการตามขั้นตอนต่าง ๆ

“ตอนนี้กฎหมาย ส.ป.ก.ล็อกไว้ ก็ต้องหาข้อมูลมาสนับสนุนเพื่อมาปลดล็อก ดังนั้น ทาง ส.ป.ก.ต้องนัดหารือกับกรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ เพื่อหาข้อมูลปัจจุบันว่ามีพื้นที่ ส.ป.ก.ที่ใดสามารถทำเหมืองได้ โดยใช้แผนที่ประกาศเขตแหล่งแร่ของกรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ (กพร.) มาทาบกับแผนที่ ส.ป.ก. ดูพิกัดแหล่งแร่ที่ปรากฏในพื้นที่ ส.ป.ก. เพื่อนำไปสู่การปลดล็อก เพื่อให้ประเทศชาติไม่ต้องไปซื้อแร่จากต่างประเทศ เพื่อลดต้นทุนจากการนำเข้าสินค้าจากต่างประเทศ

การทำเหมืองแร่ถือเป็นรายได้ของประเทศ เกิดการจ้างงาน ซึ่งถ้าหากว่าการทำเหมืองสามารถช่วยเหลือเกษตรกรได้ ผมคิดว่าก็คุ้มค่ากว่าให้ทำเหมืองโดยที่ไม่ได้อะไรเลย” นายปรีชากล่าว

จะต้องมีข้อมูลว่า การทำเหมืองชนิดใดมีความจำเป็นต่อการพัฒนาประเทศ เพื่อใช้เป็นเหตุผลในการตั้งเรื่องไปขอ “มติ ครม.” โดยต้องชี้ให้เห็นว่า พื้นที่ที่ผู้ประกอบการต้องการทำเหมืองนั้น เป็นพื้นที่ที่ไม่เหมาะแก่การทำเกษตร สมควรที่จะนำมาทำเหมือง จะส่งผลให้ประเทศชาติได้ประโยชน์มากกว่า ทั้งนี้ พื้นที่สำหรับทำเหมืองในประเทศไทยมีเพียง 0.5% จากพื้นที่ ส.ป.ก.ทั่วประเทศทั้งหมด 36 ล้านไร่ แต่อาจมีการเพิ่มเงื่อนไขว่า ผู้ประกอบการเหมืองต้องดูแลเกษตรกรด้วย เช่น เวลาที่สินค้าเกษตรกรราคาตกต่ำ ต้องมาช่วยรับซื้อ เป็นต้น

“คาดว่าจะต้องใช้เวลาประมาณ 6 เดือน เพื่อนำเสนอเรื่องให้กระทรวงเกษตรฯพิจารณา และนำเสนอเรื่องไปยัง ครม.ต่อไป ทั้งนี้ ขึ้นอยู่กับรัฐบาลว่าจะยอมเปิดพื้นที่ให้ทำเหมืองแร่ต่อในพื้นที่ ส.ป.ก.หรือไม่ด้วย” นายปรีชากล่าว

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : ‘ปลดล็อก’ ทำเหมืองพื้นที่ ส.ป.ก. ขอมติ ครม.อนุญาตประทานบัตรใหม่

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.prachachat.net