7 ปัญหาสิ่งแวดล้อม ในทะเลไทยตอนนี้
7 ปัญหาสิ่งแวดล้อม ในทะเลไทยตอนนี้
1. การคุมเข้ม IUU Fishing
เมื่อเมษายน 2558 สหภาพยุโรปออก "ใบเหลือง" ให้ไทย เพราะมีปัญหาการทำประมงผิดกฎหมาย (IUU Fishing) เช่น พบการลากอวนผิดฤดูกาล ไม่มีใบอนุญาตถูกต้อง ขาดระบบติดตามเรือปัญหาแรงงานผิดกฎหมายในภาคประมง ซึ่งการออกใบเหลืองส่งผลกระทบต่อการส่งออกสัตว์น้ำไปตลาดยุโรปและสหรัฐฯ
แม้จะพ้นใบเหลืองในปี 2562 แต่ปัจจุบัน ไทยยังต้องรักษามาตรฐานการจัดการประมง ตามที่ให้คำมั่นกับ EU ไว้ เพื่อไม่ให้ถูกตรวจสอบหรือลงโทษซ้ำอีก
ปี 2568 มีความท้าทายสูง เพราะต้องเร่งพัฒนาระบบ traceability (การตรวจสอบย้อนกลับ) และรักษาความเข้มงวดการบังคับใช้กฎหมายตลอดห่วงโซ่อุปทานสินค้าประมง เพื่อไม่ให้ได้ใบเหลืองอีกรอบ
2. ข้อขัดแย้ง การแก้ไขมาตรา 69 พ.ร.ก.การประมง
ร่าง พ.ร.บ. แก้ไขเพิ่มเติมพระราชกำหนดการประมง พ.ศ.2558 พ.ศ. … ฉบับนี้โดยรวมแล้วต้องการผ่อนปรนมาตรการต่าง ๆ ที่เคยบังคับใช้อย่างเข้มงวด หลังจากที่ประเทศไทยได้ปรับปรุงหลักเกณฑ์ให้สอดคล้องกับหลักการการทําประมงที่ผิดกฎหมาย (Illegal Unreported and Unregulated fishing หรือ IUU Fishing) จนส่งผลกระทบต่อพี่น้องชาวประมงและอุตสาหกรรมประมงของไทย อย่างไรก็ตาม #มาตราเดิม 69 เดิม กำหนดว่า “มาตรา 69 ห้ามมิให้ผู้ใดใช้เครื่องมืออวนล้อมจับที่มีช่องตาอวนเล็กกว่า 2.5 เซนติเมตร ทำการประมงในเวลากลางคืน” ซึ่งถือเป็นการห้ามในทุกพื้นที่
แต่ในร่างพ.ร.บ. #ฉบับใหม่ ที่เขาค้านกันนี้ มาตรานี้ยังคงกำหนดไว้ว่า ห้ามอวนตาถี่ในเขต 12 ไมล์ทะเล จากชายฝั่ง แต่ เปิดช่อง ให้นอกเขต 12 ไมล์ทะเล ใช้อวนตาถี่ได้ ตามหลักเกณฑ์ที่รัฐมนตรีประกาศกำหนด
นักวิชาการและชาวประมงพื้นบ้านเห็นว่า หากปล่อยให้อวนตาถี่ล้อมจับได้แม้นอก 12 ไมล์ ก็ยังเสี่ยงทำลายเส้นทางอพยพของลูกปลา และสัตว์น้ำวัยอ่อน ส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศและประมงชายฝั่งในระยะยาว
ขณะนี้ร่างกฎหมายยังอยู่ในกระบวนการพิจารณาของรัฐสภา ต้องมีการตั้งกรรมาธิการร่วม เพื่อพิจารณาร่างพระราชบัญญัติฉบับนี้ จำนวน 22 คน แบ่งเป็นสภาผู้แทนราษฎร 11 คน และวุฒิสภา 11 คน
3. การคุ้มครองพะยูนและแหล่งหญ้าทะเล
ปี 2568 กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง (ทช.) เดินหน้าโครงการ "ฟื้นฟูหญ้าทะเล" ซึ่งเป็นแหล่งอาหารสำคัญของพะยูน วางเป้าหมายฟื้นฟูหญ้าทะเลในพื้นที่เสื่อมโทรม เช่น ตรัง กระบี่ พังงา และชุมพร รวมถึงการทำแนวเขตอนุรักษ์แบบชุมชนมีส่วนร่วม
การฟื้นฟูแหล่งหญ้าทะเลถือเป็นการช่วยเพิ่มแหล่งอาหารและที่อยู่อาศัยของพะยูน อย่างไรก็ตาม พะยูนยังคงเผชิญกับภัยคุกคามจากการติดเครื่องมือประมง และการทำลายแหล่งที่อยู่อาศัยจากกิจกรรมมนุษย์ ซึ่งทำให้ความพยายามในการฟื้นฟูยังคงต้องเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิด
4. โครงการแลนด์บริดจ์ไทย: เชื่อมอ่าวไทย-อันดามัน
โครงการ แลนด์บริดจ์ (Landbridge) เป็นโครงการพัฒนาเส้นทางขนส่งทางบกและท่าเรือฝั่งทะเลทั้งสองด้านของภาคใต้ คือ ฝั่งอ่าวไทย (ชุมพร) และ ฝั่งอันดามัน (ระนอง) โดยไม่ต้องผ่านช่องแคบมะละกา ซึ่งมีความแออัดและเสี่ยงด้านความมั่นคงทางทะเล
รัฐบาลผลักดันโครงการนี้ภายใต้ยุทธศาสตร์ชาติ เพื่อลดระยะเวลาการขนส่งสินค้าระหว่างเอเชียตะวันออกกับตะวันตก สร้างจุดเปลี่ยนด้านโลจิสติกส์ของไทยให้กลายเป็นศูนย์กลางการค้าโลก เพิ่มรายได้และการจ้างงานในพื้นที่ภาคใต้
แม้โครงการนี้จะเน้นด้านโลจิสติกส์และเศรษฐกิจ แต่ก็เกี่ยวโดยตรงกับทรัพยากรทางทะเลและระบบนิเวศชายฝั่ง การก่อสร้างท่าเรือน้ำลึกฝั่งอ่าวไทยและอันดามัน จะมีการขุดลอกทะเลบริเวณชุมพรและระนอง เพื่อรองรับเรือสินค้าขนาดใหญ่
นักอนุรักษ์กังวลว่าอาจ กระทบแนวปะการัง แหล่งหญ้าทะเล และพื้นที่อนุบาลสัตว์น้ำ และยังไม่มีการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA/EHIA) อย่างละเอียดในทุกพื้นที่ เสี่ยงต่อการกัดเซาะชายฝั่งและมลพิษทางทะเล การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่ เช่น ท่าเรือ ถนน และระบบขนส่ง อาจทำให้ชายฝั่งเปลี่ยนแปลงถาวร เสี่ยงเกิด น้ำมันรั่วไหล ขยะทะเล และการปล่อยน้ำเสียจากเรือ ที่เข้ามาใช้บริการท่าเรือ
ผลกระทบต่อวิถีชีวิตของชุมชนประมงพื้นบ้าน ชาวประมงพื้นบ้านจำนวนมากกังวลว่า เขตประมงชายฝั่งจะหายไป มีความไม่มั่นใจว่าแผนพัฒนาโครงการจะมีการมีส่วนร่วมของชุมชนอย่างแท้จริง
ท่าทีของภาคประชาชน ภาควิชาการ และองค์กรอนุรักษ์ ที่เรียกร้องให้มีการชะลอโครงการเพื่อศึกษาอย่างรอบด้าน
5. ความยั่งยืนในอุตสาหกรรมการท่องเที่ยว
แหล่งท่องเที่ยวที่เกี่ยวข้องกับทะเล เช่น หมู่เกาะอ่างทอง หรือเกาะหลีเป๊ะ กำลังได้รับความนิยมจากนักท่องเที่ยวทั้งในและต่างประเทศ แต่การท่องเที่ยวที่มีจำนวนนักท่องเที่ยวมากเกินไปสามารถสร้างผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมได้ เช่น การทำลายปะการังและการรบกวนสัตว์ทะเล การส่งเสริมการท่องเที่ยวที่ยั่งยืนและรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อมจะเป็นปัจจัยสำคัญในปี 2568
6. ปัญหาสิทธิของชุมชนชายฝั่ง
รัฐผลักดันโครงการพัฒนาใหญ่ๆ เช่น โรงงานก๊าซ ท่าเรือน้ำลึก และเขตอุตสาหกรรม แต่ชุมชนท้องถิ่นกลับมีโอกาสน้อยในการมีส่วนร่วมกำหนดอนาคตของทรัพยากรที่พวกเขาพึ่งพา
โครงสร้างอำนาจที่ไม่เป็นธรรมทำให้ชุมชนต้องรับผลกระทบซ้ำซากจากโครงการพัฒนา ในขณะที่คนในเมืองหรือหน่วยงานรัฐมีอำนาจต่อรองและเข้าถึงข้อมูลได้ ชาวประมงพื้นบ้านกลับไม่มีเครื่องมือใดๆ นอกจากเสียงและความสามัคคีของพวกเขา
กรณี “จะนะ” จังหวัดสงขลา คือภาพสะท้อนของความขัดแย้งระหว่าง นโยบายพัฒนาเชิงอุตสาหกรรม กับ สิทธิของชุมชนชายฝั่งดั้งเดิม ตั้งแต่ปี 2562 เป็นต้นมา รัฐบาลมีแผนผลักดัน “นิคมอุตสาหกรรมจะนะ” บนพื้นที่ชายฝั่งทะเล ที่ชาวบ้านใช้ประกอบอาชีพประมงและเกษตรแบบยั่งยืนมาช้านาน โดยไม่มีการทำรายงานผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA/EHIA) อย่างรอบด้าน
ชาวบ้านรวมตัวกันคัดค้าน ผ่านการชุมนุมอย่างสงบในกรุงเทพฯ และยื่นหนังสือต่อรัฐบาล แต่กลับถูกจับกุมและตั้งข้อหาหลายครั้ง ทำให้ประเด็นจะนะกลายเป็น สัญลักษณ์ของการปกป้องสิทธิในทรัพยากรทางทะเลและที่ดินของชุมชน
ในปี 2567 "บังนี รุ่งเรือง ระหมันยะ" ตัวแทนชุมชนจะนะ ได้ขึ้นเวทีประชุม CBD COP16 ที่โคลอมเบีย เรียกร้องสิทธิในการกำหนดอนาคตของทะเล ซึ่งควรอยู่ในมือของคนที่อยู่กับทะเล ไม่ใช่ทุนหรือนโยบายจากส่วนกลางเพียงอย่างเดียว
7. ความท้าทายจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศส่งผลกระทบต่อทะเลไทยในหลายด้าน เช่น อุณหภูมิที่สูงขึ้นที่ทำให้เกิดปัญหาปะการังฟอกขาวและการเปลี่ยนแปลงในแหล่งที่อยู่อาศัยของสัตว์ทะเล การพัฒนานโยบายที่ช่วยลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและส่งเสริมการฟื้นฟูธรรมชาติจะเป็นสิ่งที่สำคัญในปี 2568
ที่มา
https://www.bangkokbiznews.com/business/economic/1176947
https://www.tnnthailand.com/tnnexclusive/182051/