“พัดดำรงธรรม” พัดที่กรมดำรงทรงสั่งถวาย “ครูบาศรีวิชัย” โดยเฉพาะ

ครูบาศรีวิชัย กับศิษย์ ที่วัดสิงห์ อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่

ปกติแล้ว “ครูบาศรีวิชัย”ตนบุญแห่งล้านนา มักจะถือพัดใบตาลหรือพัดขนนกยูงเป็นส่วนมาก น้อยนักที่จะถือพัดรูปแบบอื่น แต่มีพัดอยู่เล่มหนึ่งที่ครูบาศรีวิชัยเคยถือนอกเหนือจากใบตาลและขนนกยูง นั่นคือ “พัดดำรงธรรม” ที่สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงสั่งทำถวายโดยเฉพาะ

การถวายพัด ตามธรรมเนียมแล้วจะไม่นิยมทำเผื่อหรือทำเกินมากมาย โดยเฉพาะพัดรองในสกุลพัดฝีพระหัตถ์ของสมเด็จครู (สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์) ที่มีความละเอียด ซับซ้อน สวยงาม และปราณีต จึงทำให้เมื่อจะทำถวายพระก็ต้องเป็นการตั้งใจแบบเจาะจงว่าจะถวายให้พระรูปใดบ้าง

“พัดดำรงธรรม”ก็เป็นหนึ่งในพัดที่ทำขึ้นอย่างเจาะจงและตั้งใจ พัดนี้มีความพิเศษอย่างมาก เพราะสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ทรงออกแบบถวาย สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ เพื่อถวายพระภิกษุในงานฉลองพระชันษา 5 รอบ 60 ปี

พัดนี้ สมเด็จฯ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ทรงเลือกใช้พื้นหลังสีดำ เนื่องจากเป็นสีประจำวันเสาร์ อันเป็นวันประสูติของสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ นมพัดเป็นรูปเทพยดานั่งประนมมือภายในซุ้มเรือนแก้ว ขัดพระขรรค์ไว้ที่บั้นพระองค์ (เอว) ซึ่งดัดแปลงมาจากตรา“ดำรงธรรม” ตราประจำพระองค์

นอกจากนี้ ในพัดยังมีเทพยดาประทับบนฐานกลีบบัว ซึ่งมีอักษร “จอ” อันเป็นปีนักษัตรที่ประสูติ และมีปีประสูติและปีที่พระชันษาครบ 5 รอบ คือ พ.ศ. 2405 และ พ.ศ. 2465 ซึ่งด้านบนตัวเลขก็ผูกลายคล้ายขนนกยูงหรือคล้ายบังแทรก (เครื่องสูงชนิดหนึ่ง) ซึ่งมีตราประจำพระองค์ น. เทียนสินซ่อนอยู่

เหตุที่สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงสั่งทำถวายครูบาศรีวิชัย เป็นเพราะเมื่อ พ.ศ. 2464 พระองค์ทรงเคยพบกับครูบาศรีวิชัย ที่พระธาตุดอยเกิ้ง ซึ่งครูบาศรีวิชัยได้มอบพระรอดพร้อมพระพุทธรูปอินเดียหนึ่งองค์ให้สมเด็จในกรม (น่าจะขุดพบได้แถววัดร้างเมืองฮอด)

เมื่อผ่านเหตุการณ์นั้นมา สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงประทับพระทัยเป็นอย่างมาก พ.ศ. 2465 พระองค์จึงทรงมีความตั้งพระทัยถวายพัดให้ครูบาศรีวิชัย เมื่อพระองค์ทรงบำเพ็ญพระกุศลพระชันษา 60 ปี

บนพัดมีคาถา เนื้อความแปลออกมาได้ว่าดังนี้

“การไม่ทำบาป คือความชั่วทั้งปวง

การทำกุศล คือความดีให้พร้อมสรรพ

การทำจิต ให้ผ่องแผ้ว

เหล่านี้เป็นคำสอนของพระพุทธเจ้า”

อ่านเพิ่มเติม :

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง :

https://www.matichon.co.th/local/arts-culture/news_186104

https://www.facebook.com/photo.php?fbid=1370002463139853&id=636743463132427&set=a.1369981333141966

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 11 มีนาคม 2568

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : “พัดดำรงธรรม” พัดที่กรมดำรงทรงสั่งถวาย “ครูบาศรีวิชัย” โดยเฉพาะ