พบแหล่งก่อมลพิษรุนแรงในสระบุรี มาจากต้นคลองสาธารณะ เชื่อมต่อกับทางน้ำของโรงงานกำจัดขยะ

วันนี้ (15 กรกฎาคม 2569) ที่โรงแรมมิราเคิล แกรนด์ คอนเวนชั่น กรุงเทพฯ บนเวทีแถลงผลการตรวจสารปนเปื้อน วิเคราะห์สาเหตุ และข้อเสนอแก้ปัญหาน้ำเสีย จังหวัดสระบุรี มูลนิธิบูรณะนิเวศเปิดเผยผลการนำตัวอย่างตะกอนดินที่เก็บจากแหล่งน้ำสาธารณะในจังหวัดสระบุรี ซึ่งประชาชนร้องเรียนว่า น้ำมีสีไม่ปกติ คล้ายปนเปื้อนสารเคมี และมีกลิ่นเหม็น โดยพบว่า ตะกอนดิน 7 จาก 9 จุดที่เก็บตัวอย่าง มีการปนเปื้อนของโลหะหนักเกินเกณฑ์มาตรฐาน

มูลนิธิบูรณะนิเวศระบุว่า มีการเก็บตัวอย่างตะกอนดินจำนวน 9 ตัวอย่าง และน้ำผิวดินจำนวน 10 ตัวอย่าง รวมทั้งหมด 10 จุด ระหว่างวันที่ 5-6 มิถุนายน 2569 โดยส่งไปยังห้องปฏิบัติการเอกชนที่ได้รับการรับรองมาตรฐาน เพื่อตรวจวิเคราะห์การปนเปื้อน โดยพบว่า

- จุดที่ 1 บริเวณคลองหนองน้ำเขียว (1) ซึ่งเป็นจุดที่อยู่ใกล้กับที่ตั้งของบริษัท เบตเตอร์ เวิลด์ กรีน จำกัด (มหาชน) ผลการวิเคราะห์ตะกอนดินพบการปนเปื้อนของสารหนู ไตรวาเลนต์โครเมียม ปรอท แคดเมียม ทองแดง ตะกั่ว นิกเกิล และสังกะสีเกินเกณฑ์มาตรฐาน/ ผลการวิเคราะห์น้ำผิวดินพบการปนเปื้อนของทองแดง ตะกั่ว สารหนู แบคทีเรียกลุ่มโคลิฟอร์มทั้งหมด และแบคทีเรียกลุ่มฟีคัลโคลิฟอร์มเกินเกณฑ์มาตรฐาน

- จุดที่ 2 คลองหนองน้ำเขียว (2) ซึ่งอยู่ใกล้กับที่ตั้งของบริษัท ที.เอ็น.ซี. รีไซเคิล จำกัด ผลการวิเคราะห์ตะกอนดินพบการปนเปื้อนของไตรวาเลนต์โครเมียม ปรอท แคดเมียม ทองแดง ตะกั่ว นิกเกิล และสังกะสีเกินเกณฑ์มาตรฐาน/ ผลการวิเคราะห์น้ำผิวดินพบการปนเปื้อนของตะกั่ว แมงกานีส สารหนู แบคทีเรียกลุ่มโคลิฟอร์มทั้งหมด และแบคทีเรียกลุ่มฟีคัลโคลิฟอร์มเกินเกณฑ์มาตรฐาน

- จุดที่ 3 ต้นคลองเกตุ ซึ่งใกล้กับที่ตั้งของบริษัท เบตเตอร์ เวิลด์ กรีน จำกัด (มหาชน) ผลการตรวจวิเคราะห์ตะกอนดินพบการปนเปื้อนของปรอท แคดเมียม ทองแดง ตะกั่ว และสังกะสีเกินเกณฑ์มาตรฐาน/ ผลการวิเคราะห์น้ำผิวดินทุกพารามิเตอร์ที่ตรวจวิเคราะห์อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน

- จุดที่ 4 คลองเกตุใกล้ถนนหมายเลข 6 ผลการตรวจวิเคราะห์ตะกอนดินทุกพารามิเตอร์อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน/ ผลการวิเคราะห์น้ำผิวดินทุกพารามิเตอร์ที่ตรวจวิเคราะห์อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน

- จุดที่ 5 ฝายตาคำ ผลการตรวจวิเคราะห์ตะกอนดินพบการปนเปื้อนของไตรวาเลนต์โครเมียม ปรอท แคดเมียม ทองแดง ตะกั่ว นิกเกิล และสังกะสีเกินเกณฑ์มาตรฐาน/ ผลการวิเคราะห์น้ำผิวดินทุกพารามิเตอร์ที่ตรวจวิเคราะห์อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน

- จุดที่ 6 ห้วยตะเข้ ก่อนเชื่อมคลองเกตุ ไม่สามารถเก็บตัวอย่างตะกอนดินได้/ ผลการวิเคราะห์น้ำผิวดินพบการปนเปื้อนของแมงกานีสเกินเกณฑ์มาตรฐาน

- จุดที่ 7 จุดน้ำดำใกล้โรงเรียนสวนกุหลาบ ผลการตรวจวิเคราะห์ตะกอนดินทุกพารามิเตอร์อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน/ ผลการวิเคราะห์น้ำผิวดินพบการปนเปื้อนของแมงกานีสเกินเกณฑ์มาตรฐาน

- จุดที่ 8 คลองเพรียว ซึ่งอยู่ใกล้กับบริษัท เวสท์ รีโคเวอรี่ จำกัด ในพื้นที่ตำบลตลิ่งชัน จังหวัดสระบุรี ผลการตรวจวิเคราะห์ตะกอนดินพบการปนเปื้อนของแคดเมียมเกินเกณฑ์มาตรฐาน/ ผลการวิเคราะห์น้ำผิวดินพบการปนเปื้อนของแมงกานีสเกินเกณฑ์มาตรฐาน

- จุดที่ 9 คลองเพรียว ในพื้นที่ตำบลปากเพรียว ผลการตรวจวิเคราะห์ตะกอนดินพบการปนเปื้อนของแคดเมียมเกินเกณฑ์มาตรฐาน/ ผลการวิเคราะห์น้ำผิวดินพบแบคทีเรียกลุ่มฟีคัลโคลิฟอร์มเกินเกณฑ์มาตรฐาน

- จุดที่ 10 หน้าวัดบ้านไร่ ตำบลห้วยแห้ง ซึ่งเป็นพื้นที่อ้างอิง ผลการตรวจวิเคราะห์ตะกอนดินพบการปนเปื้อนของแคดเมียมเกินเกณฑ์มาตรฐาน/ ผลการวิเคราะห์น้ำผิวดินทุกพารามิเตอร์ที่ตรวจวิเคราะห์อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน

ในส่วนของหลักฐานที่ชี้ไปยังบริษัทผู้ประกอบกิจการอุตสาหกรรมซึ่งอาจเป็นผู้ก่อมลพิษ มนัสวี เฮงสุวรรณ นักธรณีวิทยาชำนาญการพิเศษ สำนักอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรน้ำบาดาล กรมทรัพยากรน้ำบาดาล ระบุว่า ต้องใช้ร่องรอยการปนเปื้อนจากการประกอบกิจการอุตสาหกรรมที่ทิ้งไว้ในสิ่งแวดล้อม เช่น ดินและน้ำ ซึ่งเป็นกระบวนการนิติอุทกธรณีวิทยาในการหาตัวผู้ก่อมลพิษ

สำหรับหลักฐานแรกที่มนัสวีเปิดเผยคือ การตรวจวิเคราะห์ปริมาณของแร่ธาตุละลายน้ำทั้งหมด (Total Dissolved Solids: TDS) เพื่อวินิจฉัยความผิดปกติของน้ำ ซึ่งหากน้ำมีแร่ธาตุหรือสารละลายอยู่ในปริมาณสูงผิดปกติ อาจสะท้อนว่า น้ำในพื้นที่นั้นมีความผิดปกติ โดยพบว่า ในพื้นที่ต้นคลองหนองน้ำเขียว ซึ่งอยู่ใกล้กับบริษัท เบตเตอร์ เวิลด์ กรีน จำกัด (มหาชน) มีค่า TDS สูงถึง 1,600 มิลลิกรัมต่อลิตร ซึ่งสูงกว่าค่าที่พบในต้นคลองสายอื่นๆ กว่าเท่าตัว ถือเป็นความผิดปกติ โดยค่า TDS จะลดลงเมื่อจุดตรวจอยู่ห่างจากต้นคลองหนองน้ำเขียว เนื่องจากมีคลองอื่นๆ ไหลมาบรรจบ

“เราเจอว่าในน้ำบริเวณต้นคลองหนองน้ำเขียวมีคลอไรด์อยู่จำนวนมาก ถือเป็นองค์ประกอบหลักเลยของน้ำนี้ มีอยู่ประมาณ 50-75% ซึ่งผิดจากธรรมชาติของน้ำผิวดินทั่วๆ ไป หากเปรียบเทียบแม่น้ำสายอื่นๆ บริเวณต้นคลองจะพบว่า คลอไรด์มีอยู่ไม่ถึง 10% มันจึงเป็นอะไรที่น่าเอ๊ะอยู่หน่อยหนึ่ง เพราะตรงพื้นที่นี้ไม่ใช่พื้นที่น้ำเค็ม มันจึงไม่น่าจะมีน้ำเค็มจากที่ไหนไหลเข้ามา” นักธรณีวิทยาชำนาญการพิเศษ สำนักอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรน้ำบาดาลกล่าว

มนัสวียังเปิดเผยผลการวิเคราะห์คาร์บอนอินทรีย์ทั้งหมด (Total Organic Carbon: TOC) โดยพบว่าค่า TOC สูงบริเวณต้นคลองหนองน้ำเขียว ซึ่งอยู่ใกล้กับบริษัท เบตเตอร์ เวิลด์ กรีน จำกัด (มหาชน) ในขณะที่แทบไม่พบในต้นคลองอื่นๆ ขณะเดียวกัน ผลการตรวจไนโตรเจน ซึ่งสามารถใช้วิเคราะห์เบาะแสเกี่ยวกับแหล่งกำเนิดมลพิษได้ค่อนข้างดี พบว่า น้ำในพื้นที่ตรวจวิเคราะห์มีออกซิเจนน้อย ซึ่งลักษณะเช่นนี้มักพบในน้ำชะขยะที่หมักหมมเป็นเวลานาน

นอกจากนี้ยังพบว่า ค่าไนโตรเจนทั้งหมดในรูปทีเคเอ็น (Total Kjeldahl Nitrogen: TKN) สูงบริเวณต้นคลองหนองน้ำเขียว ใกล้กับบริษัท เบตเตอร์ เวิลด์ กรีน จำกัด (มหาชน) และมีค่าแอมโมเนียเกินมาตรฐานคุณภาพน้ำผิวดินตลอดคลองหนองน้ำเขียว

นักธรณีวิทยาชำนาญการพิเศษ สำนักอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรน้ำบาดาล กรมทรัพยากรน้ำบาดาล กล่าวว่า ยังมีการนำตัวอย่างน้ำไปตรวจวิเคราะห์ค่าความต้องการออกซิเจนทางชีวเคมี (Biochemical Oxygen Demand: BOD) และค่าความต้องการออกซิเจนทางเคมี (Chemical Oxygen Demand: COD) ซึ่งหากค่า COD สูง ขณะที่ค่า BOD ต่ำ อาจเป็นหลักฐานที่ชี้ว่า ในน้ำมีสารที่ย่อยสลายยากหรือสารที่เป็นพิษต่อจุลินทรีย์ ซึ่งพบน้ำลักษณะนี้ได้ในน้ำเสียจากอุตสาหกรรม โดยพบว่า บริเวณต้นคลองหนองน้ำเขียวมีค่า COD สูงถึง 230 มิลลิกรัมต่อลิตร ขณะที่มาตรฐานควบคุมการระบายน้ำทิ้งจากโรงงานโดยทั่วไปกำหนดให้ค่า COD ไม่เกิน 120 มิลลิกรัมต่อลิตร ขณะเดียวกัน ยังพบค่า COD สูงในคลองเกตุ ซึ่งอยู่ใกล้กับบริษัท เบตเตอร์ เวิลด์ กรีน จำกัด (มหาชน) เช่นเดียวกัน

ขณะเดียวกัน ยังตรวจพบสารอินทรีย์ระเหยง่ายและฟีนอลบริเวณต้นคลองหนองน้ำเขียว

สิ่งสำคัญคือทิศทางการไหลของน้ำที่พาสารเคมีปนเปื้อนไหลไปด้วย ดร.มนัสวีเปิดเผยแผนที่ทิศทางการไหลของน้ำว่า จุดที่เป็นแหล่งกำเนิดมลพิษหลักคือบริเวณต้นคลองหนองน้ำเขียว ซึ่งอยู่ใกล้กับบริษัท เบตเตอร์ เวิลด์ กรีน จำกัด (มหาชน) และน้ำยังไหลผ่านบริเวณบริษัท ที.เอ็น.ซี. รีไซเคิล จำกัด

ทั้งนี้ เมื่อวันที่ 3 กรกฎาคม 2569 มีการเปิดเผยในที่ประชุมของคณะกรรมาธิการการป้องกันและบรรเทาผลกระทบจากภัยธรรมชาติและสาธารณภัย ร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ณ ห้องประชุมสำนักงานโครงการชลประทานสระบุรี ตำบลปากเพรียว จังหวัดสระบุรี ว่า ภายในพื้นที่ของบริษัท เบตเตอร์ เวิลด์ กรีน จำกัด (มหาชน) มีลำรางสาธารณะที่เชื่อมต่อกับคลองหนองน้ำเขียว ซึ่งเป็นคลองที่พบการปนเปื้อนของโลหะหนักเกินเกณฑ์มาตรฐาน