มรดกที่พระองค์ทิ้งไว้ให้โลก

"ข้อกำหนดกรุงเทพ" หลายคนเพิ่งเคยได้ยินคำนี้ในวันที่พระองค์จากไป แต่สำหรับผู้ต้องขังหญิงหลายแสนชีวิตทั่วโลก คำนี้คือสิ่งที่เปลี่ยนชีวิตพวกเธอมาแล้ว 15 ปี

จุดเริ่มต้น : เรือนจำที่ไม่ได้สร้างมาเพื่อผู้หญิง

เรือนจำทั่วโลกถูกออกแบบจากมุมมองของผู้ชายมาตลอด กฎระเบียบ การตรวจค้น การดูแลสุขภาพ ทุกอย่างไม่ได้คิดเผื่อผู้หญิงเลย ทั้งที่ผู้ต้องขังหญิงจำนวนมากตั้งครรภ์ มีลูกเล็กติดมาด้วย หรือเคยผ่านความรุนแรงมาก่อนเข้าเรือนจำ

ปี 2549 สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภาฯ ทรงริเริ่ม "โครงการกำลังใจในพระดำริ" เสด็จเข้าเรือนจำด้วยพระองค์เอง ทอดพระเนตรชีวิตจริงของแม่และเด็กหลังกำแพง แล้วทรงพบความจริงข้อหนึ่ง ปัญหานี้ไม่ได้มีแค่ในไทย แต่มีทั่วโลก

จากเรือนจำไทย สู่เวทีสหประชาชาติ

ความสำเร็จของโครงการกำลังใจฯ นำไปสู่โครงการ ELFI (Enhancing Lives of Female Inmates) ที่ทรงผลักดันร่วมกับกระทรวงยุติธรรม นำประสบการณ์จริงจากเรือนจำไทยไปเสนอต่อประชาคมโลก

ปี 2553 ที่ประชุมสมัชชาใหญ่สหประชาชาติให้การรับรอง "ข้อกำหนดสหประชาชาติว่าด้วยการปฏิบัติต่อผู้ต้องขังหญิง" อย่างเป็นทางการ และให้เกียรติประเทศต้นเรื่องด้วยการเรียกว่า "ข้อกำหนดกรุงเทพ" (Bangkok Rules)

ครั้งแรกในประวัติศาสตร์ที่มาตรฐานสากลของสหประชาชาติมีชื่อเมืองหลวงของไทยอยู่ในนั้น

ข้อกำหนดกรุงเทพเปลี่ยนอะไรบ้าง

หัวใจของข้อกำหนดทั้ง 70 ข้อ คือการยอมรับว่าผู้หญิงมีความต้องการต่างจากผู้ชาย การดูแลสุขภาพเฉพาะเพศ การปฏิบัติต่อผู้ต้องขังตั้งครรภ์และแม่ลูกอ่อนอย่างมีมนุษยธรรม การคัดกรองประวัติความรุนแรงที่เคยเผชิญ การตรวจค้นที่เคารพศักดิ์ศรี และการใช้มาตรการอื่นแทนการคุมขังในคดีที่เหมาะสม

แปลเป็นภาษาง่ายๆ คือ การลงโทษคนทำผิดไม่จำเป็นต้องพรากความเป็นมนุษย์ไปด้วย

มรดกที่ยังมีลมหายใจ

วันนี้ข้อกำหนดกรุงเทพถูกใช้เป็นมาตรฐานในเรือนจำทั่วโลก และยังเป็นรากฐานให้งานยุติธรรมเชิงมนุษยธรรมของไทยเดินหน้าต่อ

47 พรรษาของพระชนม์ชีพอาจสิ้นสุดลง แต่ทุกครั้งที่ผู้ต้องขังหญิงคนหนึ่งได้รับการปฏิบัติอย่างมีศักดิ์ศรี ณ มุมใดมุมหนึ่งของโลก มรดกของพระองค์ยังทำงานอยู่เสมอ

(ขอบคุณเรื่องราวจากทีมงานเพจ The Publisher).