วังหน้ารัชกาลที่ 5 ไม่ต้องทรงออกรบ แล้วทรงมีพระกรณียกิจใด?

หน้าที่วังหน้ารัชกาลที่ 5 ยุคนั้นไม่ต้องทรงออกรบ แล้วทรงมีพระกรณียกิจใด?

กรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเป็น “กรมพระราชวังบวรสถานมงคล” (วังหน้าหรือพระมหาอุปราช) ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) และทรงเป็นวังหน้าพระองค์สุดท้ายแห่งกรุงรัตนโกสินทร์

ตามโบราณราชประเพณี พระมหากษัตริย์จะทรงแต่งตั้งวังหน้า โดยมักจะทรงเลือกจากพระราชอนุชาร่วมพระราชมารดา แต่วังหน้าในรัชกาลที่ 5 ผู้คัดเลือกกลับเป็น “ขุนนาง” คือ สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) ทั้งกรมพระราชวังบวรวิไชยชาญก็ไม่ใช่พระราชอนุชาในรัชกาลที่ 5 แต่ทรงมีศักดิ์เป็นลูกพี่ลูกน้อง โดยมีพระชนมายุมากกว่ารัชกาลที่ 5 ประมาณ 15 ปี

อย่างไรก็ดี กรมพระราชวังบวรวิไชยชาญมีพระอุปนิสัยถ่อมพระองค์ ทรงพยายามประพฤติตามเยี่ยงอย่างพระราชบิดา คือ พระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่ทรงเป็นวังหน้าในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4) ทั้งยังเป็นสมเด็จพระอนุชาธิราชในรัชกาลที่ 4 อีกด้วย

ตัวอย่างที่แสดงให้เห็นว่า กรมพระราชวังบวรวิไชยชาญไม่ทรงโอ้อวดพระองค์ว่าทรงเป็นวังหน้า ตำแหน่งว่าที่พระมหากษัตริย์ ก็เช่น เสด็จลงมาเฝ้าพระเจ้าแผ่นดินในเวลาเสด็จออกขุนนางและในงานพระราชพิธีเสมอเป็นนิจ แต่ไม่ทรงเข้าเกี่ยวข้องกับราชการบ้านเมือง

เวลาเสด็จประทับอยู่ในพระราชวังบวรสถานมงคล ซึ่งเป็นที่ประทับของวังหน้า ก็ไม่โปรดเสด็จออกขุนนางในท้องพระโรง คงออกขุนนางที่โรงรถเหมือนพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว แต่ทรงเลิกการเล่นกีฬา และไม่เสด็จไปเที่ยวเยี่ยมเยือนเจ้านาย แม้การฝึกหัดทหารก็เพียงจะรักษาแบบแผนให้คงอยู่

นับตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาเรื่อยมาถึงกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้น บ้านเมืองยังมีศึกสงคราม บทบาทหน้าที่ของวังหน้าจึงต้องนำทัพออกรบ แต่สมัยรัชกาลที่ 5 บริบทบ้านเมืองเปลี่ยนไป เกิดการปฏิรูปและพัฒนาประเทศให้ทันสมัย

แล้วหน้าที่วังหน้ารัชกาลที่ 5 คืออะไร?

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงเล่าเรื่องหน้าที่วังหน้ารัชกาลที่ 5 ไว้ในพระนิพนธ์“พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 5” ว่า

เมื่อรัชกาลที่ 5 ทรงสถาปนากรมหมื่นบวรวิไชยชาญขึ้นเป็น “กรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ” คราวนั้นเป็นเวลาว่างการทัพศึก แต่ผู้สำเร็จราชการแผ่นดิน คือ สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ ประสงค์จะรักษาหน้าที่ของพระมหาอุปราชตามประเพณีเดิมไว้

ด้วยเหตุนี้ จึงจัดให้กรมพระราชวังบวรวิไชยชาญเสด็จไปตรวจตราป้อมที่เมืองสมุทรปราการและเมืองจันทบุรี และต่อมาให้ทรงบัญชาการซ่อมแซมป้อมเสือซ่อนเล็บที่เมืองสมุทรปราการด้วย

อย่างไรก็ตาม แม้จะทรงปฏิบัติหน้าที่วังหน้ารัชกาลที่ 5 ในแง่มุมอื่น ๆ ที่ไม่เกี่ยวข้องกับการบริหารราชการบ้านเมือง แต่ก็ยังมีบางเรื่องที่ต่อมาจะกลายเป็นหนึ่งในชนวนเหตุความบาดหมางระหว่างฝ่ายวังหน้ากับฝ่ายวังหลวง

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงเล่าประเด็นนี้ไว้ในพระราชพงศาวดารว่า (ย่อหน้าใหม่โดยผู้เขียนบทความ)

“ถึงกระนั้นกรมพระราชวังบวรวิชัยชาญก็ผิดกับพระมหาอุปราชแต่ก่อน ๆ เป็นข้อสำคัญบางอย่าง เพราะเมื่อรัชกาลที่ ๔ พระบาทสมเด็จฯ พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดฯ ให้เพิ่มเครื่องราชูประโภค และตำแหน่งข้าราชการวังหน้าพระราชทานพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัวอีกมากจนเทียมกับพระเจ้าแผ่นดิน ที่เป็นข้อสำคัญยิ่งกว่าอย่างอื่นนั้น คือให้มีทหารบกทหารเรือขึ้นทางฝ่ายวังหน้า

เมื่อมาถึงสมัยกรมพระราชวังบวรวิชัยชาญ ที่ถูกควรจะลดเครื่องยศและบริวารฝ่ายวังหน้าลงเพียงเท่าพระมหาอุปราชในรัชกาลที่ ๓ (หรือจะลดลงกว่านั้นอีกก็สมควร เพราะกรมพระราชวังบวรวิชัยชาญเป็นพระองค์เจ้าวังหน้า ทรงศักดิ์ตํ่าลงไปกรมพระราชวังบรมมหาศักดิ์พลเสพพระมหาอุปราชในรัชกาลที่ ๓) แต่หาลดลงเช่นนั้นไม่

จะเป็นเพราะเหตุใดไม่ปรากฏ จึงให้กรมพระราชวังบวรวิชัยชาญมีเครื่องยศและบริวาร (ตลอดจนทหารบกทหารเรือ) เหมือนรับรัชทายาทของพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว ผิดกับพระมหาอุปราชแต่ก่อน ข้อนี้จึงเป็นมูลให้เกิดเหตุรายเมื่อภายหลัง ดังจะปรากฏในที่อื่นต่อไปข้างหน้า.”

ความขัดแย้งครั้งใหญ่ระหว่างฝ่ายวังหลวงกับฝ่ายวังหน้าที่เกิดขึ้นภายหลังคือ “วิกฤตการณ์วังหน้า” ใน พ.ศ. 2417 เมื่อกรมพระราชวังบวรวิไชยชาญทิวงคตใน พ.ศ. 2428 รัชกาลที่ 5 จึงทรงยกเลิกตำแหน่งวังหน้า และทรงสถาปนาตำแหน่ง “สยามมกุฎราชกุมาร” เพื่อความชัดเจนในการสืบราชสันตติวงศ์

อ่านเพิ่มเติม :

• พระโอรส “กรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ” วังหน้ารัชกาลที่ 5 ทรงเป็นต้นสกุลใดบ้าง
• “ความแผ่นดินตาก” สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) คิดก่อกบฏ?
• “สมเด็จช่วง” เรียน “ภาษาอังกฤษ” จากไหน ใครเป็นคนสอน?

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง :

ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยา. พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 5. พระเจ้าบรมวงศ์เธอพระองค์เจ้าอดิสัยสุริยาภา ทรงพิมพ์ในงานฉลองพระชันษาครบ 5 รอบ เมื่อ พ.ศ. 2493.

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรก 25 ธันวาคม 2568

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : วังหน้ารัชกาลที่ 5 ไม่ต้องทรงออกรบ แล้วทรงมีพระกรณียกิจใด?

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com