ไทม์ไลน์ประวัติศาสตร์จีน 4,000 ปี ฉบับจบในโพสต์เดียว
• เนื้อหาของโพสต์ จะนำเสนอในรูปแบบของไทม์ไลน์เวลา ดังนั้นอาจมีบางหตุการณ์ ที่ไม่ได้ถูกกล่าวถึงในโพสต์นี้
ประมาณ 2,100 ปีก่อนคริสตกาล: ราชวงศ์เซี่ย (Xia) อารยธรรมแรกเริ่มสุดของจีนบริเวณลุ่มแม่น้ำฮวงโห (แม่น้ำเหลือง)
-----
ประมาณ 1,766 ปีก่อนคริสตกาล: ราชวงศ์เซี่ยถูกแทนที่ด้วยราชวงศ์ซาง (Shang) การใช้สำริด และวิวัฒนาการของระบบตัวอักษรภาพที่จะพัฒนาเป็นตัวอักษรจีน
-----
ประมาณ 1,046 ปีก่อนคริสตกาล: ผู้นำรัฐโจว (Zhou) ล้มล้างราชวงศ์ซาง จุดเริ่มต้นของราชวงศ์โจวที่มีอายุยาวนานเกือบ 800 ปี (เป็นราชวงศ์ที่ดำรงยาวนานที่สุดในประวัติศาสตร์จีน) การปกครองแบบศักดินา กษัตริย์ราชวงศ์โจวถูกเรียกว่าหวาง (หรืออ๋อง)
-----
ประมาณ 771 ปีก่อนคริสตกาล: การย้ายเมืองหลวงและความอ่อนแอของราชวงศ์โจว นำไปสู่ยุคแห่งความแตกแยกในจีน เกิดสงครามระหว่างรัฐและเจ้าผู้ครองแคว้น (ยุคชุนชิว) ราชวงศ์โจวมีอำนาจเพียงพื้นที่รอบเมืองหลวง ในบางแคว้นผู้นำยกสถานะตนเองเป็นกษัตริย์เหมือนอย่างราชวงศ์โจว ยุคปราชญ์เมธี ขงจื๊อ เล่าจื๊อ (ลัทธิเต๋า)
ประมาณ 485 ปีก่อนคริสตกาล: ยุครัฐสงคราม (จั้นกว๋อ) สงครามระหว่างเจ็ดรัฐ (ฉิน ฉู่ ฉี หาน เว่ย จ้าว เยียน) ราชวงศ์โจวล่มสลายในปี 256 ก่อนคริสตกาล
-----
221 ปีก่อนคริสตกาล: รัฐฉินเอาชนะอีกหกรัฐ รวมแผ่นดินจีนเป็นหนึ่งเดียว ก่อตั้งราชวงศ์ฉิน (ตั้งแต่ยุคที่เป็นรัฐฉิน ชื่อฉินก็คือเป็นที่มาของคำว่า "จีน" และ "China")
กษัตริย์แห่งฉินสถาปนาเป็นจักรพรรดิ (ฮ่องเต้) พระองค์แรกของจีน รู้จักกันในนามฉินสื่อหวงตี้หรือจิ๋นซีฮ่องเต้ การปกครองแบบรวมศูนย์ ระบบตัวอักษร ระบบชั่งตวง เป็นมาตรฐานหนึ่งเดียว ก่อสร้างกำแพงเมืองจีนเพื่อป้องกันการรุกรานจากชนเผ่าทางเหนือ (กำแพงส่วนหนึ่งปรับปรุงจากกำแพงเดิมของรัฐทางเหนือในยุคก่อนหน้า)
-----
207-206 ปีก่อนคริสตกาล: ราชวงศ์ฉินล่มสลายอย่างรวดเร็วหลังการสวรรคตของจิ๋นซี๋ฮ่องเต้ หลังจากนั้นเกิดการต่อสู้ระหว่างกลุ่มที่ต่อต้านราชวงศ์ฉิน ท้ายที่สุดชัยชนะเป็นของหลิวปังหรือฮั่นเกาจู่ ก่อตั้งราชวงศ์ฮั่น (Han)
-----
206 ปีก่อนคริสตกาล- ค.ศ. 220: ยุคราชวงศ์ฮั่น สมัยอันเรืองรองของจีน (ความยิ่งใหญ่ทำให้ชาวจีนเรียกตนเองว่าชาวฮั่น) ศิลปะวัฒนธรรม วิทยาศาสตร์ นวัตกรรม ชนชั้นปกครองยึดมั่นในคำสอนของปราชญ์ผู้ยิ่งใหญ่อย่างขงจื๊อ (มีชีวิตประมาณ 551-479 ปีก่อนคริสตกาล) บุกเบิกเส้นทางสายไหม
-----
220-581: ราชวงศ์ฮั่นล่มสลาย ยุคแห่งความแตกแยกของจีนที่ยาวนานกว่า 300 ปี ยุคสามก๊ก (220-280) สิ้นสุดเมื่อราชวงศ์จิ้น (Jin) รวมแผ่นดินได้ แต่แผ่นดินก็แตกแยกอีก
ช่วงระหว่างปี 304-581 ถูกเรียกว่ายุคห้าชนเผ่าสิบหกแคว้น ที่บรรดาชนเผ่าครองอำนาจทางภาคเหนือของจีน ตามด้วยยุคราชวงศ์เหนือใต้ สุดท้ายราชวงศ์สุย (Sui) ที่เป็นหนึ่งในราชวงศ์เหนือรวมแผ่นดินจีนได้อีกครั้ง
-----
618: ราชวงศ์สุยดำรงอยู่ได้ไม่นาน จากการลุกฮือต่อต้านจากประชาชน ที่เป็นผลจากการบังคับใช้แรงงานและสงครามกับอาณาจักรโคกูรยอในเกาหลี ราชวงศ์ถัง (Tang) จึงเข้าแทนที่
-----
618-907: สมัยเรืองรองของจีนอีกครั้งภายใต้ราชวงศ์ถัง เมืองหลวงคือนครฉางอาน (ปัจจุบันคือซีอาน) มีประชากรกว่าหนึ่งล้านคน ในช่วงปี 690-705 ถูกคั่นกลางโดยจักรพรรดินีหญิงคือบูเช็คเทียน (จักรพรรดินีหญิงคนแรกและคนเดียวของจีน)
-----
960-1279: หลังยุคแห่งความวุ่นวายหลังการล่มสลายของราชวงศ์ถัง ท้ายที่สุดราชวงศ์ซ่ง (Song) สามารถรวมแผ่นดินได้
ราชวงศ์ซ่งต้องเผชิญกับอาณาจักรของชนเผ่าทางตอนเหนือของจีน ไม่ว่าจะเป็นซีเซี่ย (Xi Xia 1038-1227) เหลียว (Liao 916-1125) และจิน (Jin 1115-1234) แต่สุดท้ายทั้งราชวงศ์ซ่ง และอาณาจักรเหล่านี้ก็ถูกทำลายโดยจักรวรรดิมองโกล ในปี 1279 กุบไลข่านหลานของเจงกีสข่านสถาปนาราชวงศ์หยวน (Yuan) ปกครองจีน
-----
1279-1368: หลังหมดยุคของกุบไลข่าน จักรพรรดิมองโกลที่ปกครองจีนมีแต่ความอ่อนแอและไร้เสถียรภาพ จนราชวงศ์ถูกกบฎของชาวจีนที่มีผู้นำคือจูหยวนจางล้มล้าง จูหยวนจางก่อตั้งราชวงศ์หมิง
-----
1405-1433: กองเรือราชวงศ์หมิงนำโดยขันทีเจิ้งเหอออกแล่นเรือสำรวจโลก โดยเดินทางไปไกลถึงชายฝั่งตะวันออกของแอฟริกา
-----
1644: ภัยพิบัติทางธรรมชาติ ภาวะการเงิน และการเกิดกบฎชาวนา นำพาให้ราชวงศ์หมิงถึงกาลล่มสลาย ชาวแมนจู (Manchu) ชนเผ่าทางตะวันออกเฉียงเหนือของจีน (ดินแดนแมนจูเรีย) เข้ายึดอำนาจ ราชวงศ์ชิง (Qing) ของชาวแมนจูปกครองจีน
-----
1680-1790: ยุคสันติสุขของจีนหรือ "Pax Sinica" ราชวงศ์ชิงกำราบกลุ่มต่อต้านและปกครองแผ่นดินจีนได้อย่างปึกแผ่น จักรพรรดิคังซี (ครองราชย์ 1661-1722) เป็นจักรพรรดิที่ครองราชย์ยาวนานที่สุดของจีน
-----
ปลายศตวรรษที่ 18: จีนมีอาณาเขตกว้างใหญ่ไพศาล ครอบคลุมหลายดินแดน ทั้งแมนจูเรีย มองโกเลีย ทิเบต เตอร์กิสถาน และเกาะไต้หวัน ประชากรจีนเพิ่มขึ้นจาก 100 ล้านคน เป็น 300 ล้านคน
-----
ต้นศตวรรษที่ 19: ราชวงศ์ชิงเข้าสู่ยุคเสื่อมอำนาจ ทั้งจากปัจจัยของประชากรที่มีมากเกินไป ภัยพิบัติธรรมชาติ การฉ้อฉลและทุจริตของทางการ กบฎภายใน รวมถึงการถูกแทรกแซงจากต่างชาติ สงครามฝิ่นทั้งสองครั้ง (1839-1842 และ 1856-1860) ทำให้จีนสูญเสียดินแดนและอธิปไตยบางส่วน
-----
1850-1864: ราชวงศ์ชิงเผชิญกับกบฎไท่ผิง กบฎแพร่ขยายไปกว่า 15 มณฑล กบฎสิ้นสุดลงโดยประชากรล้มตายกว่า 20 ล้านคน กลายเป็นสงครามกลางเมืองที่มีผู้เสียชีวิตมากที่สุดในประวัติศาสตร์
-----
1898-1901: อิทธิพลและการรุกล้ำของชาติตะวันตกในจีน ก่อให้เกิดกบฎนักมวย มีการทำลายเสาโทรเลข ทางรถไฟ และสังหารชาวตะวันตกรวมถึงชาวจีนที่นับถือคริสต์ กบฎนักมวยถูกปราบโดยกองกำลังนานาชาติ
-----
1911-1912: การปฏิวัติซินไฮ่ (Xinhai Revolution) นำไปสู่จุดสิ้นสุดของราชวงศ์ชิงและระบบราชาธิปไตยของจีน ก่อตั้งสาธารณรัฐจีน โดยมีรัฐบาลอยู่ที่กรุงปักกิ่ง
-----
1912-1928: ยุคขุนศึก เกิดความแตกแยกและสงครามภายในกลุ่มปฏิวัติ สุดท้ายพรรคชาตินิยมหรือก๊กมินตั๋ง (Kuomintang) ยุติสภาวะดังกล่าว และก่อตั้งรัฐบาลใหม่ที่เมืองหนานจิง
-----
1927-1937: สงครามกลางเมืองจีน ระหว่างก๊กมินตั๋งกับพรรคคอมมิวนิสต์จีน
-----
1937-1945: ก๊กมินตั๋งกับคอมมิวนิสต์ยุติสงครามชั่วคราวเพื่อต่อสู้กับญี่ปุ่นที่รุกรานจีน สงครามจบลงด้วยความพ่ายแพ้ของญี่ปุ่น
-----
1946-1949: สงครามกลางเมืองจีนเริ่มต้นอีกครั้ง ผลจบลงด้วยชัยชนะของฝ่ายคอมมิวนิสต์ ก๊กมินตั๋งลี้ภัยไปตั้งรัฐบาลอยู่ที่เกาะไต้หวันจนถึงปัจจุบัน พรรคคอมมิวนิสต์จีนสถาปนาสาธารณรัฐประชาชนจีนปกครองจีนแผ่นดินใหญ่
อ้างอิง
• หนังสือประวัติศาสตร์โลก ฉบับย่อ The History of the World In Bite-sized Chunks. เอ็มมา แมริออตต์ (เขียน) สินีนาถ เศรษฐพิศาล (แปล). สำนักพิมพ์ยิปซี (2025)
• Asia for Educator. CHINA—Timeline of Historical Periods. https://afe.easia.columbia.edu/timelines/china_timeline.htm
• HISTORY. China Timeline. https://www.history.com/articles/china-timeline
• Britannica. history of China. https://www.britannica.com/topic/history-of-China