Checklist! แค่รอบคอบ เช็กเพราะกลัวพลาด หรือ เป็นโรคย้ำคิดย้ำทำ (OCD) อ่านต่อได้ที่ https://www.wongnai.com/articles/obsessive-compulsive-disorder?ref=ct
ล้างมือบ่อย ๆ จนมือแห้ง ฉีดสเปรย์แอลกอฮอล์ทุก 5 นาทีเพราะต้องออกไปอยู่ในที่แออัด และกลัวเชื้อ COVID-19 มาก ๆ แบบนี้ถือว่าเป็นโรคย้ำคิดย้ำทำไหม แล้วการเสพติดความเพอร์เฟ็กต์ งานต้องออกมาเป๊ะ! รีเช็กหลาย ๆ รอบ แบบนี้ถือว่าผิดปกติหรือเปล่า ลองมาเช็กลิสต์กันดีกว่าค่ะ ว่าเราเสี่ยงที่จะเป็นโรคย้ำคิดย้ำทำ (OCD) ไหม
Checklist! แค่รอบคอบ เช็กหลายรอบเพราะกลัวพลาด หรือ เป็นโรคย้ำคิดย้ำทำ (OCD)
โรคย้ำคิดย้ำทำ (ODC) คือ?
โรคย้ำคิดย้ำทำ (OCD) หรือ Obsessive-compulsive disorder เป็นโรคทางจิตเวชอย่างหนึ่ง อยู่ในประเภทวิตกกังวล หรือ Anxious ผู้ป่วยจะมีความคิดและความกลัวที่จู่ ๆ ก็เกิดขึ้นมาซ้ำ ๆ ย้ำคิดอยู่แบบนั้น และนำไปสู่การย้ำทำ จนรบกวนกิจวัตรประจำวันและสร้างความทุกข์ทรมานให้แก่ผู้ป่วย ยิ่งถ้าพยายามหยุดความย้ำคิด ก็จะยิ่งทำให้ผู้ป่วยรู้สึกทุกข์ใจและกังวลมากเท่านั้น ในที่สุดก็นำไปสู่การ “ย้ำทำ” เพื่อบรรเทาความรู้สึกเครียดจากอาการย้ำคิดที่อยู่ภายในจิตใจ เป็นวงจรของโรคซ้ำ ๆ เช่น คิดว่าที่มือสกปรก มีเชื้อโรค ต้องล้างมือบ่อย ๆ หรือคิดว่าตัวเองลืมล็อคกุญแจบ้าน ต้องรีเช็กหลายครั้งซ้ำ ๆ ก่อนจะออกจากบ้าน หรือแม้แต่กระทั่ง คิดว่าตัวเองลืมปิดแก๊ส กลัวไฟไหม้บ้าน จนต้องกลับจากที่ทำงานมาเช็กที่บ้านหลาย ๆ รอบ สามารถเกิดในเด็กหรือผู้ใหญ่ก็ได้ เช่น ในเด็กที่เป็นโรคแพนด้าส์ หรือมีการติดเชื้อแบคทีเรียชนิดสเตปโตคอคคัส จะมีปัจจัยเสี่ยงทำให้เป็น โรคย้ำคิดย้ำทำ (OCD) ได้ โรคนี้จะประกอบไปด้วย 4 อาการหลัก ๆ คือ หมกมุ่น ย้ำทำ ระแวง และกักตุน
สัญญาณของโรค OCD
สัญญาณของโรคย้ำคิดย้ำทำที่สังเกตด้วยตัวเองได้ คือ
- หมกมุ่นอยู่กับเรื่องใดเรื่องหนึ่งมาก ๆ เช่น กลัวความสกปรกจนต้องล้างมือตลอดเวลาจนมือแห้ง ล็อคกุญแจบ้าน แล้วก็ปลดล็อค และล็อคใหม่อยู่แบบนั้นซ้ำ ๆ หรือสวดมนต์บทเดิมซ้ำ ๆ อย่างเงียบ ๆ คนเดียว
- รู้สึกกังวลตลอดเวลา หรือรู้สึกไม่สบายใจ เกิดความรู้สึกที่ทำให้เราต้องป้องกันตัวล่วงหน้า อย่างเช่น กลัวเชื้อโรค เลยต้องล้างมือบ่อย ๆ กลัวลืมของ เลยเช็กบ่อย ๆ หรือกลัวไฟไหม้บ้าน เลยต้องเช็กว่าปิดเตาแก๊สหรือยังซ้ำ ๆ
- ระแวงในเรื่องที่ไม่ดี เช่น ระแวงว่าจะมีคนมาทำร้าย ข่มขืน หรือ ระแวงว่าน้ำจะท่วม ไฟจะไหม้บ้าน
- คิดและจินตนาเกี่ยวกับฉากฆาตรกรรม หรือหมกมุ่นกับเรื่องทางเพศ แบบที่ควบคุมไม่ได้ อย่างเช่น ตอนที่รถติดไฟแดงอยู่แล้วเห็นคนข้ามถนน เกิดความคิดว่าถ้าขับเข้าไปชนคนที่ข้ามทางม้าลายเยอะ ๆ จะเป็นยังไง คิดถึงเรื่องทางเพศที่ไม่เหมาะสม หรือคิดถึงการกระโดดลงไปจากที่สูง ๆ รวมไปถึงการฆ่าตัวตาย
- ยิ่งห้ามความคิดตัวเองเท่าไหร่ ก็ยิ่งรู้สึกเครียดมากกว่าเดิม จนต้องไปทำอะไรซักอย่างซ้ำ ๆ เพื่อระบายความอึดอัด จากความคิดของตัวเอง เช่น กลัวเชื้อโรค เลยต้องล้างมือบ่อย ๆ
- หงุดหงิดเวลาเห็นอะไรที่ไม่เป็นระเบียบ และไม่สมมาตร ต้องเข้าไปจัดให้เป็นระเบียบ
- กลัวความผิดพลาด ต้องเช็ก นับ หรือตรวจสอบอะไรซักอย่างบ่อย ๆ เช่น เช็กว่าล็อคบ้านหรือปิดแก๊สหรือยัง ในการทำงาน อาจจะตรวจสอบเอกสารซ้ำ ๆ จนกินเวลา และไม่ได้ทำงานอื่น
- ต้องการความมั่นใจจากคนรอบข้าง เช่น จากครอบครัว เลยต้องทำอะไรซ้ำ ๆ เพื่อไม่ให้รู้สึกผิดพลาด
- ไม่กล้าทิ้งของ เพราะรู้สึกว่าอาจจะใช้ประโยชน์ได้ในอนาคต สะสมของอะไรซักอย่าง หรือสะสมขยะจนไม่มีที่วางในบ้าน
- ความคิดและความรู้สึกทั้งหมด กระทบต่อความสัมพันธ์กับคนรอบข้าง หรือกระทบต่อกิจวัตรประจำวัน
สาเหตุของโรคย้ำคิดย้ำทำ (ODC)
- สารเคมีในสมองบางชนิด เช่น serotonin และ norepinephrine อาจจะทำงานผิดปกติ
- อาการป่วยตอนเด็ก ๆ ที่ส่งผลต่อสมอง เช่นโรคแพนด้าส์
- การบาดเจ็บ การล่วงละเมิด หรือเหตุการณ์ตึงเครียด ที่ทำให้กระตุ้นการเกิดโรคจิตเวช
- อาการป่วยแทรกซ้อน จากการเป็นโรควิตกกังวล โรคซึมเศร้า
วิธีการรักษาโรคย้ำคิดย้ำทำ (ODC)
- ถ้าหากรู้สึกว่าอาการที่เป็น หนักมากจนกระทบกับการใช้ชีวิตประจำวัน หรือกระทบกับความสัมพันธ์ของคนรอบข้าง ควรพบจิตแพทย์ หรือพบหมอแผนกจิตเวช ให้หมอวินิจฉัยและซักประวัติอย่างละเอียด และจ่ายยาปรับสารเคมีในสมอง หรือถ้าเกิดอาการเริ่มต้น หรือสงสัยว่าจะเป็น ก็ลองไปปรึกษาจิตแพทย์ดู เพื่อหาวิธีการรักษาและรู้เกี่ยวกับการดูแลตัวเองที่ถูกต้อง
ปัจจัยเสี่ยงโรคย้ำคิดย้ำทำ (ODC)
- ประวัติครอบครัว พ่อแม่หรือสมาชิกในครอบครัวอื่น ๆ เคยมีประวัติความผิดปกติ หรือเป็นโรคย้ำคิดย้ำทำ
- เจอกับเหตุการณ์ตึงเครียดในชีวิต จนกระทบกระเทือนจิตใจ เช่น เคยเกือบทำไฟไหม้บ้านเพราะลืมปิดแก๊ส หรือทำงานพลาดบ่อย ๆ แล้วเกิดความเสียหายหนัก
- มีอาการป่วยทางจิตอื่น ๆ เช่น โรควิตกกังวล โรคซึมเศร้า
- การใช้สารเสพติด ดื่มแอลกอฮอล์ หรือมีอาการชัก
การป้องกันโรคย้ำคิดย้ำทำ (ODC)
ยังไม่มีแนวทางแน่นอนที่จะป้องกันโรคนี้ เพราะอาจจะเกิดขึ้นจากความผิดปกติของสารเคมีในสมองเมื่อไหร่ก็ได้
แต่การไม่ใช้สารเสพติด หรือการรักษาให้เร็วที่สุดเมื่อรู้ตัวว่ามีอาการ อาจจะช่วยป้องกันไม่ให้อาการของโรคย้ำคิดย้ำทำแย่ลงจะกระทบกับคนรอบข้าง และกระทบกับกิจวัตรประจำวันได้
ความแตกต่างระหว่าง โรคย้ำคิดย้ำทำ (OCD) กับ บุคลิกภาพย้ำคิดย้ำทำ (OCDP)
หลาย ๆ คนอาจจะสับสนกับโรคย้ำคิดย้ำทำ (OCD) กับ บุคลิกภาพย้ำคิดย้ำทำ (OCPD) ที่หมกหมุ่นในความเป๊ะ
- โรคย้ำคิดย้ำทำ (OCD) จะหมกหมุ่นอยู่กับอะไรซักอย่าง เกิดจากความผิดปกติมาจากสารเคมีในสมอง โดยที่บังคับตัวเองไม่ได้ ทั้งมีความกลัว มีความวิตกกังวล เพราะอยากป้องกันเหตุที่จะเกิดขึ้น ทำให้ย้ำคิด และเกิดการย้ำทำ ในเรื่องเดิมซ้ำ ๆ ผู้ป่วยต้องการความมั่นใจจากคนรอบข้าง จนถึงจุดหนึ่ง อาจจะคิดว่าอาการที่ตัวเองเป็น สร้างความเดือดร้อนให้ตัวเองและคนรอบข้าง ทำให้มีความรู้สึกอยากฆ่าตัวตาย สูญเสียความเป็นตัวเอง รู้สึกระแวง ก้าวร้าว และทำร้ายคนอื่นได้
- บุคลิกภาพย้ำคิดย้ำทำ (OCDP) จะเป็นความผิดปกติทางบุคลิกภาพ ที่ทุกอย่างจะต้องเป็นระเบียบแบบแผน ทำให้เป็นคนเจ้าระเบียบ ขาดความยืดหยุ่น ทุกอย่างต้องเป๊ะ เป็นคนที่ใส่ใจรายละเอียดต่าง ๆ มากเกินไป จนข้ามจุดสำคัญไปหมด บางครั้งก็รบกวนชีวิตประจำวัน ทำให้ขาดปฏิสัมพันธ์ที่ดีกับคนอื่น ทุกอย่างต้องเป็นทางการ จริงจัง ไม่มีอารมณ์ขัน ขาดการประนีประนอม ต้องอยู่ในการควบคุมของตัวเองทั้งหมด เพราะกลัวความผิดพลาด จนทำให้กลายเป็นคนที่ต้องคอยควบคุมคนอื่นตลอดเวลา วิตกกังวล คิดซ้ำไปซ้ำมา ถ้าต้องตัดสินใจเรื่องอะไรซักอย่าง มักจะโกรธเวลาที่ไม่ได้ดั่งใจ
Reference :
Mayo Clinic. "Obsessive-compulsive disorder (OCD)" [Online] เข้าถึงได้จาก : https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/obsessive-compulsive-disorder/symptoms-causes/syc-20354432 สืบค้นเมื่อวันที่ 26 พฤศจิกายน 2564
Owen Kelly, PhD.2020. "The Types of Obsessive-Compulsive Disorder" [Online] เข้าถึงได้จาก : https://www.verywellmind.com/what-are-the-different-types-of-ocd-2510663 สืบค้นเมื่อวันที่ 26 พฤศจิกายน 2564
ADDitude. 2020. "[Self-Test] Obsessive-Compulsive Disorder in Adults: OCD Symptoms Test" [Online] เข้าถึงได้จาก : https://www.additudemag.com/screener-obsessive-compulsive-disorder-symptoms-test-adults/ สืบค้นเมื่อวันที่ 26 พฤศจิกายน 2564
Michelle Brooten-Brooks. 2021. "OCD vs. OCPD: What Are the Differences?" [Online] เข้าถึงได้จาก : https://www.verywellhealth.com/ocd-vs-ocpd-5197998 สืบค้นเมื่อวันที่ 26 พฤศจิกายน 2564
บางคนที่ฝึกฝนอะไรซ้ำ ๆ เพราะอยากเก่งกว่าเดิม หรือการทำงานด้วยความรอบคอบ รีเช็กหลาย ๆ รอบเพื่อความมั่นใจ หรือการที่เราฉีดสเปรย์แอลกอฮอล์ทุกครั้งที่นึกได้ เวลาออกไปข้างนอกในที่ ๆ มีคนแออัด แบบนี้ไม่ถือว่าเป็น OCD ค่ะ เพราะว่าคนที่เป็น OCD จะไม่สามารถบังคับตัวเองให้หยุดคิดได้ และการกระทำซ้ำ ๆ ที่แสดงออกมา เกิดจากความคิด ความกังวลของตัวเองในจิตใจที่ควบคุมไม่ได้ ทำใหเกิดผลกระทบต่อกิจวัตรประจำวัน ถ้าเพื่อน ๆ คนไหนสงสัยว่าตัวเองเริ่มมีอาการ และกังวลว่าจะมีปัญหาในอนาคต ก็ลองไปปรึกษาจิตแพทย์ดูนะคะ ถ้าแพทย์วินิจฉัยออกมาแล้วว่าเป็นอาการเริ่มต้นของ OCD จริง ๆ จะได้รีบรักษาได้ทันค่ะ
บทความอื่น ๆ ที่น่าสนใจ