ยกระดับ’ตุ๊กๆ’ปลอดภัย หยุดวงจรอุบัติเหตุซ้ำซาก

อุบัติเหตุรถตุ๊กๆ พลิกคว่ำหลังถูกเฉี่ยวชน ส่งผลให้นิสิตชั้นปีที่ 4 คณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยและสมาชิกวง CU Band อนาคตไกลเสียชีวิต ขณะที่เพื่อน 3 รายที่โดยสารมาด้วยกันบาดเจ็บ ทำให้สังคมไทยตั้งคำถามถึงมาตรฐานด้านความปลอดภัยของรถสามล้อ หรือคนไทยเรียกติดปาก ‘รถตุ๊กๆ' เพราะมีอุบัติเหตุเกิดขึ้นบ่อยครั้ง ถึงเวลาแล้วที่ต้องปรับปรุงโครงสร้างเพื่อลดความเสี่ยงและความสูญเสียที่จะเกิดขึ้น

คนส่วนใหญ่เคยนั่งรถตุ๊กๆ เพราะเป็นรถโดยสารที่อยู่คู่กับสังคมไทยมายาวนาน ขณะที่นักท่องเที่ยวชาวต่างประเทศมาเที่ยวเมืองไทยอยากนั่งรถตุ๊กๆ สัญลักษณ์ไทยยอดฮิต เพื่อเพิ่มความสนุกและสร้างประสบการณ์ใหม่ๆ ในการชมเมือง ข้อมูลกรมการขนส่งทางบก กระทรวงคมนาคม ระบุมีรถตุ๊กๆ กว่า 3,000 คัน จดทะเบียนในกรุงเทพฯ ในจำนวนนี้เป็นรถตุ๊กๆ ไฟฟ้า 500 คัน อย่างไรก็ตาม พบรถตุ๊กๆ จำนวนหนึ่งที่ขับขี่บนท้องถนนไม่ต่อภาษีและสมรรถนะรถยนต์ไม่ปลอดภัย แต่ยังนำมาให้บริการรับ-ส่งผู้โดยสาร ซึ่งรถตุ๊กๆ แบ่งเป็นรถสามล้อจดทะเบียนส่วนบุคคล (รย.4) และสามล้อรับจ้าง (รย.8)

ปฏิเสธไม่ได้ว่า โครงสร้างของรถตุ๊กๆ ส่วนใหญ่ผ่านการใช้งานมายาวนาน รถรุ่นเก่ามีเฉพาะเบรกหลัง ไม่รวมปัญหาเชิงโครงสร้างและความปลอดภัยที่ฝังรากลึก ทั้งการดัดแปลงตัวรถ, ไม่ตรวจสอบประวัติคนขับ, การหมุนเวียนป้ายเก่า, การกำหนดเพดานราคา ปัจจุบันมีนวัตกรรมและเทคโนโลยีเพื่อความปลอดภัยของผู้ขับขี่และผู้โดยสาร อีกทั้งพฤติกรรมของผู้โดยสารเปลี่ยนแปลงไป หันมาเลือกใช้บริการรถขนส่งรูปแบบอื่นๆ ประกอบกับมีการผลักดันรถตุ๊กๆ ไฟฟ้า

ถอดบทเรียนหนึ่งชีวิตสังเวยตุ๊กๆ ไร้เซฟตี้ นพ.ธนะพงศ์ จินวงษ์ผู้จัดการศูนย์วิชาการเพื่อความปลอดภัยทางถนน (ศวปถ.) วิเคราะห์ว่า เริ่มจากความเสี่ยงเชิงโครงสร้างตัวรถไม่ป้องกันการกระแทก ไม่มีระบบยึดเหนี่ยวผู้โดยสารหรือเข็ดขัดนิรภัย อีกทั้งรถตุ๊กๆ ไม่มีที่กั้นหรือประตูด้านข้างที่แข็งแรง เมื่อเทียบมาตรฐานความแข็งแรงก็ไม่เท่ากับรถยนต์ อีกทั้งพบว่า มีเสถียรภาพรถต่ำ ด้วยลักษณะเป็นรถสามล้อ ปัจจัยเรื่องคน พบว่าคนขับรถตุ๊กๆ ใบอนุญาตขับรถสาธารณะหมดอายุ ส่วนคู่กรณีเป็นคนต่างจังหวัดเดินทางมากรุงเทพฯ ไม่ชำนาญเส้นทาง ประกอบกับเส้นจราจรไม่ชัดเจน นำไปสู่อุบัติเหตุเฉี่ยวชน การแก้ปัญหาต้องแก้ทั้งกายภาพ โครงสร้าง และคน

“รัฐบาลแถลงนโยบายยกระดับความปลอดภัยและสร้างความมั่นใจให้กับนักท่องเที่ยว มีแต่การโปรโมตใช้รถตุ๊กๆ เป็นสัญลักษณ์ดึงดูดนักท่องเที่ยว แต่ไม่ได้มีการปรับปรุงและยกระดับมาตรการความปลอดภัยของรถตุ๊กๆ ผู้โดยสารเสี่ยงสูงเมื่อประสบอุบัติเหตุชนกับรถคันอื่น โจทย์ใหญ่ของตุ๊กๆ ต้องปรับปรุงระบบความปลอดภัย ทำอย่างไรให้เป็น Low Speed ไม่ขับรถด้วยความเร็ว นำตัวล็อกความเร็วมาใช้ บิดอย่างไร ขับเร่งอย่างไรก็ไม่เกิน ในเขตเมืองไม่เกิน 50 กิโลเมตรต่อชั่วโมง รวมถึงติดตั้งเข็มขัดนิรภัยป้องกันอุบัติเหตุรถตุ๊กๆ กำกับด้วยกฎหมายให้ผู้ขับขี่และผู้โดยสารคาดเข็มขัดนิรภัย รวมถึงการออกแบบรถรุ่นใหม่ให้มีที่กั้น ป้องกันไม่ให้ถูกเหวี่ยงหรือหลุดออกจากตัวรถเมื่อเกิดอุบัติเหตุ แต่การออกแบบต้องไม่เสียเอกลักษณ์ของตุ๊กๆ " นพ.ธนะพงศ์ กล่าว

นอกจากประเด็นเรื่องความปลอดภัยแล้ว ผู้จัดการ ศวปถ.เสนอให้รัฐกำหนดโซนนิง ห้ามตุ๊กๆ วิ่งข้ามเขตหรือจังหวัด รวมถึงปรับเปลี่ยนมาใช้รถตุ๊กๆ ไฟฟ้าให้มากขึ้นแทนน้ำมัน ซึ่งปัจจุบันเกิดวิกฤตด้านพลังงาน ฝากถึงสังคมให้ความสนใจเรื่องความปลอดภัยทางถนน ทำอย่างไรจะเจาะลึกปัญหามากขึ้น เพิ่มเจ้าภาพ หาแนวร่วมในการจัดการความเสี่ยง ถามหาความรับผิดชอบ เพิ่มการสื่อสารเพื่อสร้างคอมมูนิตี้ ร่วมแบ่งปันประสบการณ์ กรณีการจากไปของนิสิตจุฬาฯ นำไปสู่การสื่อสารในระดับนโยบาย เพื่อสร้างการเปลี่ยนแปลงและยกระดับมาตรฐานด้านความปลอดภัยทางถนน หรือแม้กระทั่งกรณีโศกนาฏกรรมรถทัศนศึกษาเกิดไฟลุกไหม้ครูและเด็กนักเรียนเสียชีวิตจำนวนมาก ต้องมีการติดตามทวงถามแก้ไขปัญหาหรือยัง ไม่อยากให้เรื่องเงียบไป หรือเป็นเพียงไฟไหม้ฟาง

ประเด็นความปลอดภัยทางถนนภาพรวม ดร.สุเมธ องกิตติกุล ผู้อำนวยการวิจัยด้านนโยบายการขนส่งและโลจิสติกส์ ทีดีอาร์ไอ กล่าวว่า อุบัติเหตุทางถนนของไทยได้สร้างความสูญเสียต่อเศรษฐกิจของประเทศกว่า 5 แสนล้านบาทต่อปี หรือประมาณ 3% ของจีดีพี ในปี 2568 อัตราการเสียชีวิตจากอุบัติเหตุทางถนนยังเกินเป้าหมาย อยู่ที่ 8.39 คนต่อแสนประชากร โดยเฉพาะช่วงเทศกาลสำคัญของไทย เช่น ปีใหม่และสงกรานต์ ที่ประชาชนนิยมเดินทางไกล ทำให้มีจำนวนผู้เสียชีวิตจากอุบัติเหตุทางถนนสูงกว่าช่วงปกติอย่างมีนัยสำคัญ สะท้อนให้เห็นว่า มาตรการที่ใช้ได้ผลในช่วงเวลาปกติยังไม่สามารถลดความเสี่ยงในช่วงเทศกาลได้

แนวทางลดอุบัติเหตุ ดร.สุเมธระบุต้องใช้มาตรการที่เข้มข้นและครอบคลุมมากขึ้น โดยเฉพาะการบังคับใช้กฎหมายผ่านการขับเคลื่อนในระดับชุมชนเพื่อแก้ปัญหาใน 3 ปัจจัย คือ คน รถ ถนน ซึ่งเป็นวงจรการเกิดอุบัติเหตุซ้ำซาก ปัจจัยด้านคน พบการขาดทักษะในการคาดการณ์ความเสี่ยงและมีพฤติกรรมการขับขี่ที่ไม่ปลอดภัย จากสถิติพบผู้ที่ได้รับบาดเจ็บและเสียชีวิตจากการขับขี่รถจักรยานยนต์กว่า 89% ไม่มีใบอนุญาตขับขี่

ปัจจัยด้านรถ พบปัญหาการขาดต่อทะเบียนและการตรวจสภาพประจำปี ส่งผลให้มีความเสี่ยงจากสภาพรถที่ไม่ปลอดภัย และไม่ได้รับความคุ้มครองจาก พ.ร.บ. มีรถจักรยานยนต์ทะเบียนขาดกว่า 16 ล้านคัน ในจำนวนนี้กว่า 15 ล้านคันอยู่ในกลุ่มเสี่ยงสูง

ส่วนปัจจัยด้านถนน พบปัญหาการออกแบบที่ไม่สอดคล้องกับการใช้งาน ในประเทศไทยมีถนนเพียง 12% เท่านั้นที่ปลอดภัยสำหรับผู้ใช้ถนน นอกจากนี้ การบังคับใช้กฎหมายยังเป็นไปอย่างล่าช้า ไม่ครอบคลุม และไม่ต่อเนื่องเพียงพอที่จะปรับเปลี่ยนพฤติกรรมผู้ขับขี่ได้