10 สูตรอาหารนอกตำรา กับภูมิปัญญาการเลี้ยงปลาดุกลดต้นทุน

ปลาดุกเป็นปลาที่มีตลาดรองรับตลอดปี เลี้ยงง่าย โตเร็ว ใช้เวลาเลี้ยงประมาณ 4 - 6 เดือน ก็สามารถจับขายได้ตามมาตรฐานขนาดที่ตลาดนิยม แต่มักมีปัญหาเรื่องต้นทุนค่าอาหารสูง เพราะเป็นปลาที่กินเก่ง ทำให้เกษตรกรหลายรายไม่ประสบความสำเร็จในการเลี้ยงปลาดุกจำหน่าย

ตามธรรมชาติของปลาดุกนั้นเป็นปลากินเนื้อและซาก กินได้ทั้งเศษเนื้อสัตว์ เศษพืช เลือด ขนมปัง และ เศษอาหารจากก้นครัว หรืออาจกล่าวได้ว่าเป็นปลาที่มีนิสัยการกินที่หลากหลายแบบกินไม่เลือก หากผู้เลี้ยงเข้าใจธรรมชาติของปลาดุกในข้อนี้ ก็จะนำมาซึ่งวิธีการลดต้นทุนค่าอาหารอันเป็นหัวใจหลักในการเลี้ยงปลาดุกลงไปได้มาก ทำให้การจับปลาขายในแต่ละครั้งเหลือกำไรที่ตั้งเนื้อตัวได้สบายและไม่ประสบกับปัญหาขาดทุน ไม่ว่าราคาปลาดุกจะผันผวนสักแค่ไหนก็ตาม โดยสูตรอาหารเลี้ยงปลาดุกต่อไปนี้เป็นภูมิปัญญาจากเกษตรกรไทย ที่นำมาใช้แทนหัวอาหารอย่างได้ดี ชนิดที่ไม่เคยมีการตีพิมพ์ในตำราวิชาการที่ไหนมาก่อนด้วย
 

10 สูตรอาหารนอกตำรา กับภูมิปัญญาการเลี้ยงปลาดุกลดต้นทุน

สูตรที่ 1 : มันสำปะหลังกับใบกระถินสูตรเด็ดจากคุณไพรัตน์ ชื่นศรี เกษตรกรสำนึกรักบ้านเกิด ปี พ.ศ. 2552 จากบ้านแสงจันทร์ 99 หมู่ 7 ต.สนามชัย อ.สตึก จ.บุรีรัมย์ แนะนำให้ใช้หัวมันสำปะหลังผสมใบกระถิน ให้ปลาดุกอายุ 1 - 4 เดือน กินเช้า - เย็น จากนั้นจึงขุนด้วยหัวอาหารตามปกติอีก 1 เดือน ก่อนจะจับจำหน่าย
สูตรที่ 2 : โปรตีนจากสัตว์เล็กสัตว์น้อย สูตรนี้ คุณสมคิด ก่ำมะเริง เกษตรกรจากบ้านหนองเสว 99 หมู่ 14 ต.โบสถ์ อ.พิมาย จ.นครราชสีมา ได้แนะนำให้ใช้กุ้งฝอย 10 กิโลกรัม + หอยเชอร์รี่บด 10 กิโลกรัม เศษปลา 10 กิโลกรัม + หัวอาหารสำเร็จรูป 10 กิโลกรัม บดส่วนผสมทั้งหมดให้ละเอียดเข้ากัน แล้วนำไปปั้นเป็นก้อนกลมๆ นำไปใช้เลี้ยงปลาดุกทุกวันเช้า-เย็น ไปจนกว่าจะจับขาย ช่วยทำให้ปลาดุกแข็งแรง โตเร็ว ได้น้ำหนักดี และประหยัดค่าอาหารไปได้มาก
สูตรที่ 3 : ซี่โครงไก่และรำอ่อน เป็นสุดยอดสูตรลดต้นทุนอาหารที่สามารถหาวัตถุดิบได้ไม่ยากจากคุณชัยวัฒน์ อดทน เกษตรกรประจำตำบลสุรนารี อ.เมือง จ.นครราชสีมา ที่แนะนำให้ใช้โครงไก่สด 100 กก.(10 ส่วน) + รำอ่อน 2 กิโลกรัม(2 ส่วน)+ หัวอาหารสำเร็จรูป 5 กิโลกรัม(5 ส่วน) บดผสมให้เข้ากัน นำไปใช้เลี้ยงปลาดุกและปลานิลเช้า-เย็น สามารถปรับลดสูตรได้ตามจำนวนปลาที่เลี้ยง

การทำอาหารเลี้ยงปลาดุก

สูตรที่ 4 : หญ้าเนเปียร์และมันเส้น เป็นสูตรที่ ดร.คณิศร ฉิมพลี ผู้อำนวยการโรงเรียนแก้หนี้ แก้จน ต.ไทยสามัคคี อ.วังน้ำเขียว จ.นครราชสีมา ได้แนะนำให้ใช้หญ้าเนเปียร์ อายุ 45 วันขึ้นไป 2 กิโลกรัม + มันเส้น 2 กิโลกรัม + รำอ่อน 2 กิโลกรัม + หัวอาหารปลาดุก 1 กิโลกรัม + น้ำ 2 ลิตร
วิธีการทำ : เริ่มจากนำหัวอาหารปลาดุกไปแช่น้ำทิ้งไว้ประมาณ 30 นาที ให้เกิดการพองตัวและอ่อนนิ่ม จากนั้นนำหญ้าเนและมันเส้นไปบดให้ละเอียด แล้วนำไปผสมกับรำอ่อน,น้ำเปล่า และ หัวอาหารที่พองตัว เมื่อคลุกเคล้าส่วนผสมทั้งหมดให้เข้ากันแล้ว จึงนำไปใช้เลี้ยงปลาดุกเช้า-เย็น ด้วยสูตรนี้จะช่วยลดต้นทุนค่าอาหารเลี้ยงปลาดุกได้สูงถึง 50% ทั้งยังเป็นการสร้างภูมิต้านทานโรค ทำให้ปลาดุกโตเร็ว แข็งแรง เจริญอาหาร เนื้อจะแน่น - ใส ไม่มีกลิ่นคาวปลาอีกด้วย
สูตรที่ 5 : มะละกอสุก สูตรนี้เป็นข่าวโด่งดังที่จะไม่เอ่ยถึงเป็นไม่ได้ โดยคุณสงวน มงคลศรีพันธ์ เกษตกรสำนึกรักบ้านเกิด ปี พ.ศ. 2551 จากบ้านเขากลม 63 ม.7 ต.หนองทะเล อ.เมือง จ.กระบี่ ได้ทดลองใช้เลี้ยงปลาดุก ตามบ่อซีเมนต์ข้างบ้านและถังน้ำ จนได้ข้อสรุปว่า หลังปล่อยลูกปลาลงบ่อแล้ว ให้อดอาหาร 4 วัน เพื่อให้ปลาได้ปรับสภาพ ในวันที่ 5 จึงนำมะละกอสุกงอม(บด-สับ)เต็มที่ ไปให้ลูกปลาดุกกินในปริมาณที่ไม่ต้องมาก ลูกปลาจะค่อยๆ เจริญเติบโต เมื่อเลี้ยงปลาดุกด้วยมะละกอสุกไปจนอายุได้ประมาณ 2 เดือน ให้หยุดให้อาหาร 7 วัน จะทำให้ปลาดุกผอมและยืดตัวออก แล้วจึงให้กินมะละกอต่อไป วิธีนี้จะได้ปลาดุกตัวโตและยาว เนื้ออร่อยกว่าการเลี้ยงด้วยวิธีอื่น ที่สำคัญช่วยลดต้นทุนค่าอาหารไปได้มาก เหลือต้นทุนแค่เพียง 17 บาทต่อกิโลกรัม(คำนวณไว้ในปี 2557)เท่านั้น

หนอนขี้เค้ก

สูตรที่ 6 : หนอนจากขี้เค้กปาล์มน้ำมัน สูตรนี้เหมาะสำหรับพื้นที่ที่มีปาล์มน้ำมันหรือ*ขี้เค้กอยู่มาก เป็นสูตรของคุณวุฒิ เพ่งน้อย เกษตรกรผู้เลี้ยงปลาดุกในพื้นที่อำเภอเมือง จังหวัดระนอง ได้แนะนำให้นำ ขี้เค้ก มากองบนพื้นในที่ร่มหรือในโรงเรือนที่มีหลังคากันฝนได้ ประมาณ 2 วัน จะมีแมลงวันหัวแดง(ไม่ใช่แมลงวันทั่วไป ) มาวางไข่ ผ่านไป 5-6 วัน จะเกิดตัวหนอนขึ้นมาขนาดเท่าก้นบุหรี่ ให้นำตัวหนอนจากขี้เค้กนี้ไปใช้เลี้ยงปลาดุก ซึ่งขี้เค้กปาล์มน้ำมัน 1 ชุด น้ำหนัก 100 กิโลกรัม จะสามารถเพาะเลี้ยงหนอนได้ 1 - 2 เดือน เมื่อเลี้ยงไปได้ 1 - 2 เดือน ปริมาณหนอนจะลดลง **ให้นำผลปาล์มน้ำมันสุก 5 กิโลกรัม ใส่ภาชนะต้มกับน้ำให้เดือดนาน 30 นาที ทิ้งไว้จนเย็น แล้วนำไปรดผสมบนกองขี้เค้ก จะเพาะหนอนได้อีกรุ่นได้เรื่อยๆ วิธีการนี้จะลดต้นทุนค่าอาหารปลาดุกไปได้ครึ่งต่อครึ่ง
หมายเหตุ :
*ขี้เค้กเป็นส่วนหนึ่งของปาล์มน้ำมัน ที่ผ่านกระบวนการหีบน้ำมันออก ก่อนที่จะได้เป็นน้ำมันผ่านการกรองอีกครั้งหนึ่ง ด้วยเครื่องจักร จะได้เป็น 2 ส่วน ส่วนหนึ่งเป็นน้ำมัน อีกส่วนเป็นตะกอนที่เรียกว่าขี้เค้ก ซึ่งขี้เค้กจะมีโปรตีนอยู่ประมาณ 14%
**การเพิ่มปริมาณตัวหนอนจากกองขี้เค้กเดิมให้ทำแบบเดิมไปเรื่อยๆ
สูตรที่ 7 : มะเดื่อ (มะเดื่อชุมพร, มะเดื่ออุทุมพร,เดื่อน้ำ,เดื่อเกลี้ยง) สูตรนี้คุณมโน ชำนาญกิจ ศูนย์ถ่ายทอดเทคโนโลยีเกษตรกรรมธรรมชาติไทย(ศูนย์เครือข่ายปราชญ์ชาวบ้าน) ต.ทุ่งสง อ.นาบอน จ.นครศรีธรรมราช ได้แนะนำให้นำผลมะเดื่อสุก มาใส่ถุงพลาสติกไล่อากาศออกให้หมด แล้วมัดปากถุงทิ้งไว้ประมาณ 1 เดือน จะเกิดจุลินทรีย์ที่ไม่ต้องการอากาศขึ้นมาบนผลมะเดื่อ ให้นำไปใช้เลี้ยงปลาดุกที่อายุประมาณ 3 เดือนขึ้นไปหรือช่วงเร่งการเติบโต ตามปริมาณที่เหมาะสม วันละ 2 ครั้ง เช้า-เย็น สูตรนี้ใช้เลี้ยงปลาดุกในพื้นที่จำกัดได้โดยไม่ทำให้น้ำเน่าเสีย ไม่เกิดอาการท้องผูก มีความทนทานต่อโรค และยังสามารถเก็บไว้ใช้ได้นานปีอีกด้วย

มะเดื่อ,มะเดื่อชุมพร,มะเดื่ออุทุมพร

สูตรที่ 8 : รำละเอียด,กากถั่วเหลือง และ ปลาป่น คุณประหยัด เนียมเกตุ จากบ้านสระไคร อ.เชียรใหญ่ จ.นครศรีธรรมราช แนะสูตรอาหารปลาลดต้นทุนลง ซึ่งเหมาะสำหรับพื้นที่ที่หากากถั่วเหลืองได้ง่าย โดยสูตรนี้เตรียมได้จากรำละเอียด 2 กระสอบ + กากถั่วเหลือง 10 กก. + ปลาป่น 10 กก. + EM 1 ลิตร + กากน้ำตาล 1 กก. + น้ำ 20 ลิตร
วิธีการทำ : ผสม EM กับกากน้ำตาลและน้ำ 20 ลิตร แล้วนำไปคลุกเคล้ากับกากถั่วเหลือง,ปลาป่นและรำละเอียด 1 กระสอบให้เข้ากัน หมักทิ้งไว้ 12 ชั่วโมง จากนั้นนำส่วนผสมที่ผ่านการหมักจนครบเวลาแล้ว
ไปผสมกับรำละเอียดอีก 1 กระสอบที่เหลือให้เข้ากัน ปั้นเป็นก้อน แล้วนำไปใช้เลี้ยงปลาดุกเช้า-เย็นได้ทุกวัน หากมีเครื่องอัดเม็ดให้นำเข้าเครื่องอัดแล้วตากแดด 2 วัน จะสามารถเก็บไว้ใช้ได้นาน 2 เดือน
สูตรที่ 9 : หนอนแมลงวันจากขี้หมู สูตรนี้คุณจำนง บุญเลิศ เกษตรกรสำนึกรักบ้านเกิด ปี พ.
ศ. 2551 จากป่ากว๋าว เลขที่ 732 ม.14 ต.เมืองพาน อ.พาน จ.เชียงราย ได้แนะนำให้เพาะหนอนแมลงวันขึ้นจากขี้หมู โดยใช้ถังน้ำขนาด 30 ลิตร 2 ถัง,ขี้หมู 40-60 กิโลกรัม ,ฟางแห้ง และ น้ำ
วิธีการทำ : ให้นำฟางแห้งใส่รองก้นถังน้ำให้มีความสูงขึ้นมาประมาณ 1 - 2 คืบ แล้วเทน้ำลงไปหล่อก้นถังให้เกิดความชื้นแฉะ แนะว่าอย่าให้น้ำท่วมฟางจากนั้นเทขี้หมูลงไปทับฟางในถัง ระวังอย่าให้ขี้หมูลงไปนอนก้นถัง เพราะถ้าขี้หมูลงไปนอนก้นถังแล้ว แมลงวันจะไม่สามารถมาไข่ได้ ตั้งถังไว้ในที่ร่มแบบไม่ต้องปิดฝาทิ้งไว้ประมาณ 7-10 วัน จะเกิดหนอนแมลงวันที่โตพอจะนำไปใช้เลี้ยงปลาดุกได้ โดยการนำไปเทให้ปลาดุกทั้งถัง ด้วยวิธีนี้ทำให้ไม่ต้องให้อาหารเม็ดปลาดุกอีก เพราะในหนอนแมลงวันมีโปรตีนมากพอและเศษฟาง และขี้หมูก็เป็นอาหารให้ปลาดุกได้เป็นอย่างดี

การเลี้ยงปลาดุก

สูตรที่ 10 : วัสดุที่หาได้ง่ายในทุกท้องถิ่น เป็นสูตรที่คุณจำเนียร ชูเวช เกษตรกรชาวตำบลปากน้ำ อำเภอแหลมสิงห์ จังหวัดจันทบุรี ได้แนะนำให้ใช้ ขี้วัว หรือ ขี้ควายแห้ง 2 กิโลกรัม + กากมะพร้าว หรือ กากถั่วเหลือง 2 กิโลกรัม + รำละเอียดหรือรำอ่อน 2 กิโลกรัม + ไส้ปลา หรือ ไส้ไก่ หรือ ปลาบด หรือ ไข่ไก่ ไข่เป็ด หรือ หอยเชอรี่ อย่างใดอย่างหนึ่ง 2 กิโลกรัม + ใบกระถิน หรือ ผักตบชวา หรือ ผักบุ้งหั่นละเอียด 1 กิโลกรัม + ข้าวจ้าว หรือ ปลายข้าวที่นึ่งสุกแล้ว 1 กิโลกรัม + น้ำหมักจุลินทรีย์สูตรขยายสูตรใดสูตรหนึ่ง 3-5 ลิตร
วิธีการทำ : นำส่วนผสมทั้งหมดมาผสมคลุกเคล้าให้เข้ากัน ใช้น้ำหมักจุลินทรีย์เทราดผสมจนได้ความชื้นเหมาะสมพอที่จะสามารถปั้นก้อนได้ โดยไม่มีน้ำไหลออกมาตามง่ามนิ้วมือ เมื่อได้ความชื้นเหมาะสมให้นำเข้าเครื่องบดเนื้อ เพื่อบดออกมาให้เป็นเส้นแล้วนำไปตากแห้งบนแผ่นสังกะสีซึ่งจะเก็บไว้ได้นาน 1 เดือน หรือ จะให้ปลากินสดๆ เลยก็ได้เช่นกัน
หมายเหตุ : การให้อาหาร
- ตั้งแต่เริ่มเลี้ยงจนปลามีอายุ 1 เดือน ควรให้อาหารสด
- เมื่อปลาอายุ 1 เดือนขึ้นไป จึงเปลี่ยนเป็นให้อาหารแห้ง
เขียน/เรียบเรียงโดย : มินยดา อนุกานนท์