ปิดฉาก อาลี คาเมเนอี ย้อนเส้นทางอำนาจ 36 ปี ผู้นำอิหร่านที่ถูกสบประมาทสู่ทรราชเขย่าโลก
สิ้นสุดการรอคอยและการคาดเดา เมื่อรัฐบาลอิหร่านยืนยันอย่างเป็นทางการในเช้าวันอาทิตย์ที่ 1 มีนาคม 2569 ว่า อยาตอลเลาะห์ อาลี คาเมเนอี ผู้นำสูงสุดวัย 86 ปี เสียชีวิตแล้วจากการโจมตีทางอากาศโดยกองกำลังผสมสหรัฐฯ-อิสราเอล ปิดตำนานผู้นำผู้ทรงอิทธิพลที่สุดคนหนึ่งในประวัติศาสตร์สมัยใหม่ของตะวันออกกลางที่ครองอำนาจยาวนานกว่า 3 ทศวรรษ
เส้นทางสู่อำนาจจาก “ผู้นำที่อ่อนแอ” สู่จุดสูงสุด
คาเมเนอีขึ้นดำรงตำแหน่งผู้นำสูงสุดในปี 1989 หลังการเสียชีวิตของอยาตอลเลาะห์ รูฮอลลาห์ โคมินี ผู้ก่อตั้งสาธารณรัฐอิสลาม ในช่วงแรกเขาถูกมองว่าเป็น “ทางเลือกที่อ่อนแอ” และขาดบารมีรวมถึงคุณวุฒิทางศาสนาที่จะเทียบเท่าโคมินีได้ แต่คาเมเนอีใช้ความแยบยลในการสร้างเครือข่ายความมั่นคงที่ซื่อสัตย์ต่อเขาเพียงผู้เดียว โดยเฉพาะกองกำลังพิทักษ์ปฏิวัติอิสลาม (IRGC) จนสามารถกุมอำนาจเบ็ดเสร็จเด็ดขาดได้ในที่สุด
ตลอด 36 ปีใต้การปกครอง คาเมเนอีบริหารประเทศด้วยนโยบายที่แข็งกร้าวต่อตะวันตก โดยเฉพาะสหรัฐฯ และอิสราเอล แต่ในขณะเดียวกันเขาก็แสดงให้เห็นถึง “ความยืดหยุ่นที่กล้าหาญ” เมื่อต้องเผชิญกับวิกฤตที่อาจส่งผลต่อความอยู่รอดของระบอบ เช่น การยอมตกลงในดีลนิวเคลียร์ปี 2015 เพื่อแลกกับการผ่อนคลายมาตรการคว่ำบาตร
อย่างไรก็ตาม ในด้านการเมืองภายใน คาเมเนอีถูกจดจำในฐานะผู้นำที่สั่งปราบปรามกลุ่มผู้เห็นต่างอย่างรุนแรง ไม่ว่าจะเป็นการประท้วงผลเลือกตั้งในปี 2009 หรือการประท้วงครั้งใหญ่ในปี 2022 จากการเสียชีวิตของ “มาห์ซา อามินี” และล่าสุดในเดือนมกราคมที่ผ่านมา ซึ่งมีการสั่งใช้กำลังขั้นเด็ดขาดจนมีผู้เสียชีวิตเป็นจำนวนมาก
ผู้นำสูงสุดอิหร่านคนนี้ยังเป็นสัญลักษณ์ของการต่อต้านตะวันตก โดยเฉพาะสหรัฐฯ ที่เขาเรียกว่า “มหาปีศาจ” (The Great Satan) และอิสราเอลที่เขาเปรียบเป็น “เนื้อร้าย” เขาเป็นผู้อยู่เบื้องหลังการผลักดันโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่าน โดยอ้างว่าเป็นไปเพื่อสันติภาพและศักดิ์ศรีของชาติ แม้จะยอมตกลงในดีลนิวเคลียร์ปี 2015 แต่เขาก็กลับมามีท่าทีแข็งกร้าวอีกครั้งหลังจากที่สหรัฐฯ ภายใต้รัฐบาลทรัมป์ถอนตัวในปี 2018
จุดจบของทรราช ปิดตำนานท่ามกลางเปลวเพลิง
การเสียชีวิตของคาเมเนอีในครั้งนี้เกิดขึ้นท่ามกลางวิกฤตการณ์ที่รุนแรงที่สุดในชีวิตทางการเมืองของเขา ปฏิบัติการ “Epic Fury” ของสหรัฐฯ และอิสราเอล มุ่งเป้าโจมตีศูนย์กลางอำนาจในเตหะรานอย่างแม่นยำจนอาคารที่พักและที่ทำงานของเขาพังพินาศ ภาพถ่ายดาวเทียมยืนยันความเสียหายหนักหน่วง ซึ่งนับเป็นความพ่ายแพ้ครั้งยิ่งใหญ่ของระบอบที่เขาพยายามสร้างมาตลอดชีวิต
การจากไปของคาเมเนอีทิ้งสุญญากาศทางอำนาจครั้งใหญ่ไว้ในอิหร่าน เนื่องจากเขาไม่ได้วางตัวทายาททางการเมืองที่ชัดเจนไว้ แม้ว่าลูกชายของเขา โมจทาบา คาเมเนอี จะถูกวางตัวให้มีบทบาทสำคัญในกำลังบาซิจ (Basij) แต่อนาคตของระบอบการปกครองนี้กำลังเผชิญกับแรงบีบทั้งจากปฏิบัติการทางทหารภายนอกและแรงกดดันจากประชาชนภายในที่โหยหาการเปลี่ยนแปลง
แม้รัฐธรรมนูญระบุให้สภาผู้เชี่ยวชาญเป็นผู้คัดเลือกผู้นำคนใหม่ แต่ในทางปฏิบัติ กองกำลังไออาร์จีซี (IRGC) อาจเข้ามามีบทบาทสำคัญในการรักษาความมั่นคงและกุมทิศทางของประเทศในช่วงเปลี่ยนผ่านที่เต็มไปด้วยขวากหนามนี้.
อ่านข่าวเพิ่มเติม