มารู้จักกับ ยาถ่าน (Activated Charcoal) กันเถอะ

Activated Charcoal หรือ ยาถ่าน หรือ ยาถ่านกัมมันต์ เป็นยาเม็ดดำ ๆ เราคงพอนึกภาพออก มันมักจะใช้กันเวลาท้องเสีย นอกจากที่ยานี้มีรูปแบบยาเม็ดแล้ว เรายังอาจเห็นเป็นรูปแบบยาผงด้วยก็มี โดยส่วนใหญ่การใช้ยานี้มักจะให้รับประทานทางปาก

การจะได้มาซึ่ง ยาถ่าน (Activated Charcoal) ก็ไม่ใช่เรื่องง่าย เพราะมันต้องผ่านกระบวนการเผาด้วยแก๊สเพื่อให้ลักษณะอนุภาคของยามีรูพรุนมาก ทำให้มีพื้นที่ผิวมาก มีความสามารถในการดูดซับสารพิษ หรือคอยดักจับสารเคมีได้ ดังนั้นเวลามีอาการท้องเสียจึงมักมีการใช้ยาถ่าน (Activated Charcoal) เพื่อไปดูดซับสารพิษที่มากับอาหารหรือแบคทีเรียในทางเดินอาหารและหวังว่าอาการท้องเสียจะดีขึ้น แต่จากการศึกษา พบว่า ยานี้ก็ไม่ได้ช่วยให้ปริมาณการถ่ายอุจจาระ ระยะเวลาและความถี่ของอาการท้องเสียลดลงแต่อย่างไร แต่การรับประทานยานี้จะทำให้อุจจาระเป็นก้อนมากขึ้น อีกนัยหนึ่งก็คือยานี้จะทำให้ลักษณะของอุจจาระมีความเป็นน้ำลดลงนั่นเอง ทางสมาคมกุมารเวชศาสตร์ทางเดินอาหารและตับ มีคำแนะนำระบุไว้ว่า ในเด็กที่มีอาการท้องร่วงเฉียบพลัน ยังไม่มีหลักฐานเพียงพอที่จะสนับสนุนให้ใช้ activated charcoal

สำหรับผู้ใหญ่แล้วขนาดยาที่แนะนำจะเพื่อการดูดซับสารพิษซะมากกว่า ในกรณีคนที่รับประทานยามากเกินขนาด หรือไม่ก็เป็นสารพิษที่รับประทานเข้าไปเอง โดยจะให้ยาถ่าน (Activated Charcoal) หลังทำการล้างท้อง หรือทำให้อาเจียน โดยถ้าเป็นการให้รับประทานยาในครั้งเดียวจะแนะนำที่ 50 ถึง 100 g แต่ถ้าเป็นการให้รับประทานยามากกว่า 2 ครั้งขึ้นไป (Multiple-dose) ครั้งแรกจะให้รับประทาน 25-100 g หลังจากนั้น 2-4 ชั่วโมง จะให้รับประทานยา 10-25 g โดยยานี้ (Activated Charcoal) เป็นยาที่มีความปลอดภัยสูง ผลข้างเคียงที่พบได้คือ ท้องผูก หรือไม่ก็อุจจาระมีสีเข้มขึ้น (สีดำ)

เนื่องจากลักษณะอนุภาคของยานี้จะมีรูพรุนมาก มีความสามารถในการดูดซับ จึงมีการนำยานี้มาใช้ในผู้ที่มีโคเลตสเตอรอลสูง อาการเมาค้างและผู้ที่มีอาการปวดท้อง แต่การใช้ยาในกรณีเหล่านี้ยังไม่มีหลักฐานทางวิชาการที่แข็งแรงพอที่จะยืนยันประสิทธิภาพ แต่มีสิ่งหนึ่งที่คนจะใช้ยานี้ควรทราบ นั้นคือ ยานี้มีการรับประทานอย่างไร

จากที่ได้กล่าวไว้ว่า Activated Charcoal มีความสามารถในการดูดซับ ดังนั้นเวลารับประทานยานี้จึงควรรับประทานห่างจากยาชนิดอื่น ๆ อย่างน้อย 2 ชั่วโมง หรือไม่ก็รับประทานยานี้ก่อนยาชนิดอื่นย่างน้อย 1 ชั่วโมง ที่แนะนำเช่นนี้เป็นเพราะว่า Activated Charcoal จะไปขัดขวางการดูดซึมของยา ซึ่งการรับประทานยานี้ไม่ถูกวิธีก็จะทำให้ประสิทธิภาพในการรักษาโรคน้อยลงไปได้