‘พรรคแมลงสาบ’ VS ‘พรรคผึ้ง’ เมื่อ Gen Z อินเดีย ใช้สัตว์พูดเรื่องการเมือง

ไม่กี่วันที่ผ่านมา มีความเคลื่อนไหวน่าสนใจในโลกออนไลน์อินเดีย

อยู่ดีๆ ก็มีชื่อพรรคการเมืองใหม่โผล่ขึ้นมา และชื่อของมันก็ชวนให้หลายคนต้องหยุดอ่าน ‘Cockroach Janata Party’ หรือ CJP ที่แปลตรงตัวได้ว่า ‘พรรคประชาชนแมลงสาบ’

และไม่นานหลังจากนั้น อีกชื่อหนึ่งก็เริ่มถูกพูดถึงตามมาติดๆ คือ ‘Bee Party of India’ หรือ BPI หรือที่อาจเรียกแบบตรงตัวได้ว่า ‘พรรคผึ้งแห่งอินเดีย’

ฟังเผินๆ ทั้งสองอาจดูเหมือนพรรคการเมืองหน้าใหม่ แต่จริงๆ แล้ว ‘พรรคแมลงสาบ’ และ ‘พรรคผึ้ง’ ไม่ได้ลงเลือกตั้งหรือมีสถานะแบบพรรคการเมืองทั่วไป

เพราะสิ่งที่กำลังเกิดขึ้นคือ ขบวนการเสียดสีทางการเมืองบนโลกออนไลน์ (digital satire movement) ที่กำลังได้รับความสนใจในหมู่คนรุ่นใหม่อินเดีย

คำถามคือ ทำไมการเมืองของ Gen Z ถึงเริ่มพูดผ่าน ‘สัตว์’ และ ‘มีม’ มากขึ้น

TODAY Explainer ชวนดูเบื้องหลัง ‘แมลงสาบ’ และ ‘ผึ้ง’ ที่อาจไม่ใช่แค่เรื่องล้อหรือเรื่องตลกบนอินเทอร์เน็ต แต่กำลังสะท้อนว่า คนรุ่นใหม่อาจกำลังหาวิธี ‘พูดเรื่องการเมือง’ ในแบบของตัวเอง

เรื่องทั้งหมดเริ่มต้นจากคำพูดในศาล

1) เมื่อวันที่ 15 พฤษภาคมที่ผ่านมา ชื่อของ สุริยะ กานต์ ประธานศาลฎีกาอินเดีย ถูกพูดถึงอย่างกว้างขวาง หลังความเห็นส่วนหนึ่งระหว่างการพิจารณาคดี ถูกหยิบขึ้นมาแชร์ต่อบนโลกออนไลน์

2) ประเด็นที่ถูกพูดถึง คือการตีความว่าเขาเปรียบคนหนุ่มสาวว่างงานและนักกิจกรรมบางส่วนว่าเป็น ‘cockroaches’ หรือ ‘แมลงสาบ’ รวมถึง ‘parasites of society’ หรือ ‘ปรสิตของสังคม’

3) แม้ในเวลาต่อมา สุริยะ กานต์ จะออกมาชี้แจงว่า คำพูดของเขาถูกนำเสนอผิดบริบท และสิ่งที่ต้องการวิจารณ์คือผู้ใช้วุฒิการศึกษาปลอม ไม่ใช่เยาวชนหรือคนว่างงานทั้งประเทศ

4) แต่สำหรับคนรุ่นใหม่อินเดียบางส่วนในโลกออนไลน์ คำว่า ‘cockroach’ ได้เริ่มมีความหมายใหม่ของมันเองไปแล้ว

5) และไม่กี่วันถัดมา คำว่า ‘cockroach’ ก็ไม่ได้เป็นแค่คำที่ถูกถกเถียงบนโลกออนไลน์อีกต่อไป

6) เมื่อ อภิจีต ดิปเก (Abhijeet Dipke) นักยุทธศาสตร์การสื่อสารทางการเมืองวัย 30 ปี เปิดตัว ‘Cockroach Janata Party’ หรือ CJP พร้อมประกาศว่า นี่คือพื้นที่สำหรับเหล่า ‘แมลงสาบ’ ทั้งหลาย

7) สิ่งที่คนสังเกตเห็นเป็นอันดับแรกคือ ชื่อของ CJP ดูเหมือนจะเล่นคำกับ Bharatiya Janata Party หรือ BJP ซึ่งเป็นพรรครัฐบาลอยู่ตอนนี้

จากคำถูก สู่สัญลักษณ์ความอยู่รอด

8 ) สิ่งที่ทำให้ CJP ถูกพูดถึงมากกว่าแค่ชื่อพรรค คือการหยิบคำที่หลายคนมองว่าเป็น ‘คำดูถูก’ มาพลิกความหมายใหม่

9) สำหรับ CJP ‘แมลงสาบ’ ไม่ใช่ภาพของความอ่อนแอหรือความน่ารังเกียจ แต่คือภาพของการ ‘อยู่รอด’ ของคนที่ถูกเมิน ถูกล้อ หรือถูกมองว่าไม่มีที่ยืนในระบบ

10) ในความหมายนี้ แมลงสาบจึงกลายเป็นสัญลักษณ์ของคนรุ่นใหม่ที่แม้เผชิญปัญหาว่างงาน ความกดดันทางการศึกษา หรือความไม่พอใจต่อระบบ ก็ยังไม่ยอมเงียบ และยังพร้อมส่งเสียงกลับไปยังสังคม

11) และสิ่งที่ทำให้ CJP ไม่ได้หยุดอยู่แค่มีมหรือเรื่องล้อบนอินเทอร์เน็ต ก็คือกระแสตอบรับที่โตเร็วเกินคาด

12) ภายในเวลาไม่กี่วัน บัญชี Instagram ของ CJP มีผู้ติดตามเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว จนชื่อของ ‘พรรคแมลงสาบ’ กลายเป็นหนึ่งในเรื่องการเมืองออนไลน์ที่ถูกพูดถึงมากที่สุดในอินเดีย

13) แม้จะไม่มีสถานะเป็นพรรคการเมืองจริง แต่สำหรับผู้สนับสนุนจำนวนไม่น้อย CJP กลับไม่ใช่แค่พื้นที่เล่นมุกหรือเสียดสีการเมือง

14) เพราะเบื้องหลังอารมณ์ขันและมีมจำนวนมาก คือความไม่พอใจที่สะสมอยู่ในหมู่คนรุ่นใหม่ ทั้งปัญหาว่างงาน ความกดดันทางการศึกษา ความเหลื่อมล้ำ และความรู้สึกว่าพวกเขากำลังถูกมองข้ามจากระบบ

‘แมลงสาบ’ สัตว์ที่ฆ่าไม่ตาย

15) ไม่นานหลังเปิดตัว บัญชี X ของ CJP ก็ถูกระงับการเข้าถึงในอินเดีย ด้วยเหตุผลด้านกฎหมายและความมั่นคงของประเทศ ขณะที่เว็บไซต์และช่องทางออนไลน์บางส่วนของขบวนการก็เผชิญข้อจำกัดเช่นกัน

16) แต่การปิดกั้นดังกล่าวกลับไม่ได้ทำให้กระแสเงียบลง

17) เพราะไม่นานหลังจากนั้น บัญชีใหม่ในชื่อ ‘Cockroach is Back’ ก็ปรากฏขึ้น พร้อมข้อความสั้นๆ ที่ถูกแชร์ต่ออย่างรวดเร็ว ‘Cockroaches Don’t Die’ หรือ ‘แมลงสาบไม่ตายง่ายๆ’

18) สำหรับผู้สนับสนุนบางส่วน เหตุการณ์นี้ยิ่งตอกย้ำความหมายเดิมของ ‘แมลงสาบ’ ในฐานะสัญลักษณ์ของการอยู่รอด และการไม่ยอมเงียบหายไปจากพื้นที่สาธารณะ

19) และตรงนี้เอง ที่ CJP เริ่มถูกมองว่าไม่ได้เป็นแค่มีมเสียดสีหรือไวรัลบนอินเทอร์เน็ตอีกต่อไป แต่กำลังขยับเข้าใกล้สิ่งที่หลายคนเรียกว่า digital dissent หรือการแสดงออกทางการเมืองผ่านพื้นที่ดิจิทัล

จาก ‘พรรคแมลงสาบ’ สู่ ‘พรรคผึ้ง’

20) แต่ในช่วงที่ ‘พรรคแมลงสาบ’ กำลังถูกพูดถึงอย่างหนัก อีกชื่อหนึ่งก็เริ่มโผล่ขึ้นมาบนโลกออนไลน์อินเดียเช่นกัน

21) นั่นคือ Bee Party of India หรือ BPI หรือที่อาจเรียกแบบตรงตัวได้ว่า ‘พรรคผึ้งแห่งอินเดีย’

22) BPI เริ่มถูกพูดถึงในช่วงเวลาใกล้เคียงกับ CJP และถูกมองว่าเป็นอีกกระแสเสียดสีทางการเมืองของคนรุ่นใหม่ ที่เลือกใช้ ‘ผึ้ง’ เป็นสัญลักษณ์แทนการมองการเมืองอีกแบบหนึ่ง

23) แม้จะเกิดขึ้นในช่วงเวลาใกล้เคียงกัน แต่ BPI ไม่ได้ใช้ภาษาแบบเดียวกับ ‘พรรคแมลงสาบ’

24) เพราะสำหรับ BPI ‘ผึ้ง’ ไม่ได้ถูกเลือกมาเพราะความน่ารักหรือแปลกตา แต่เป็นสัญลักษณ์ของการร่วมมือ การมีส่วนร่วม และการช่วยกันสร้างบางอย่างที่ใหญ่กว่าตัวเอง

‘ภาษาการเมือง’ แบบใหม่ของ Gen Z

25) ทั้ง ‘พรรคแมลงสาบ’ และ ‘พรรคผึ้ง’ อาจไม่ได้เป็นแค่ชื่อที่ชวนสะดุดตา แต่กำลังสะท้อนบางอย่างเกี่ยวกับวิธีที่คนรุ่นใหม่พูดเรื่องการเมือง

26) เพราะสำหรับ Gen Z จำนวนไม่น้อย การเมืองอาจไม่ได้เริ่มจากเวทีปราศรัย พรรคการเมือง หรือแถลงการณ์แบบที่คนรุ่นก่อนคุ้นเคยเสมอไป

27) แต่อาจเริ่มจากสิ่งที่อยู่ใกล้ตัวกว่า เช่น มีม ภาพล้อเลียน หรือสัญลักษณ์ที่แชร์ต่อกันได้ในโลกออนไลน์

28) ในโลกแบบนี้ ‘สัตว์’ จึงไม่ได้เป็นแค่ตัวละครประกอบ แต่เริ่มกลายเป็น ‘ภาษาการเมือง’ แบบหนึ่ง

29) และบางที สิ่งที่เกิดขึ้นในอินเดียอาจไม่ได้เป็นแค่เรื่องของ ‘แมลงสาบ’ หรือ ‘ผึ้ง’ แต่กำลังสะท้อนว่า การเมืองอาจไม่ได้หมายถึงแค่ผู้นำหรือชื่อพรรค แต่คือ ‘ภาษา’ ที่ผู้คนใช้พูดถึงมันด้วย