สหรัฐ คงสถานะไทย WL เหมือนเดิม ด้านคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญา
สหรัฐ ประกาศสถานะการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาของประเทศคู่ค้า ตามมาตรา 301 พิเศษ ประจำปี 2566 โดยประเทศไทย ยังคงจัดอยู่ในบัญชี WL ที่ต้องถูกจับตาเหมือนเดิม
วันที่ 4 พฤษภาคม 2566 สำนักงานผู้แทนการค้าสหรัฐอเมริกา (USTR) ได้เปิดเผยรายงานสถานะการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาของประเทศคู่ค้ารายสำคัญ ภายใต้กฎหมายการค้าสหรัฐ มาตรา 301 พิเศษ (Special 301) ประจำปี 2566 เมื่อวันที่ 26 เมษายน 2566 ที่ผ่านมา ว่า ประเทศไทยยังคง รักษาสถานะอยู่ในบัญชี ประเทศที่ต้องจับตามอง (Watch List : WL) ต่อ
โดยการพิจารณาประเทศคู่ค้ากับสหรัฐในปี 2566 นี้ ประเทศไทย ยังคงได้รับการจัดอันดับให้อยู่กลุ่มประเทศที่ถูกจับตามอง (Watch List) หรือ WL หลังจากที่ถูกปลดออกจากรายชื่อ PWL ไปเมื่อปีที่แล้ว แต่ทั้งนี้ สหรัฐยังได้เห็นถึงความคืบหน้าในการแก้ไขกฎหมายของไทย เช่น การแก้ไขกฎหมายลิขสิทธิ์ การบังคับใช้กฎหมายปกป้องสิทธิทรัพย์สินทางปัญญาซึ่งได้ชื่นชมประเทศไทย
ส่วนประเทศที่ถูกจัดอยู่ในกลุ่ม WL ในปี 2566 นี้ ได้แก่ บาร์บาโดส โบลิเวีย บราซิล คอสตาริกา โดมินิกัน เอกวาดอร์ อียิปต์ กรีซ กัวเตมาลา จาไมกา เลบานอน เม็กซิโก ปากีสถาน เปรู โรมาเนีย ซาอุดีอาระเบีย สวิตเซอร์แลนด์ ทาจิกิสถาน ไทย ตุรกี เติร์กเมนิสถาน สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ อุซเบกิสถาน และเวียดนาม
ส่วนประเทศที่ถูกจัดอยู่ในกลุ่ม PWL ในปี 2566 ได้แก่ แอลจีเรีย อาร์เจนตินา แคนาดา ชิลี จีน โคลอมเบีย อินเดีย อินโดนีเซีย คูเวต รัสเซีย ยูเครน และเวเนซุเอลา ซึ่งในปีหน้าจะมีการติดตามและให้ความสำคัญมากขึ้น
ขณะที่ ประเทศจีน ในรายงานยังพบว่า ยังเป็นประเทศที่ต้องจับตามองเป็นพิเศษ (Priority Watch List) หรือ PWL เป็นปีที่ 14 ติดต่อกัน
สำหรับรายงาน “Special 301” เป็นรายงานประจำปีที่สำนักงานผู้แทนการค้าสหรัฐ หรือ USTR ติดตามประเทศคู่ค้า ในการตรวจสอบสถานะการป้องกันและการบังคับใช้ทรัพย์สินทางปัญญา ซึ่งจะมีการประกาศอยู่ทุกปีในช่วงปลายเดือนเมษายน
เปิดเหตุผลสหรัฐ คงสถานะไทย
สำหรับเหตุผลที่สหรัฐ ยังคงสถานะให้ประเทศไทยอยู่ใน Watch List ในปี 2566 โดยที่ประเทศไทยยังคงมีความก้าวหน้าอย่างมากในการปรับปรุงการคุ้มครองและการบังคับใช้ทรัพย์สินทางปัญญา โดยการแก้ไขกฎหมายลิขสิทธิ์มีผลใช้บังคับในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2565 ซึ่งรวมถึงข้อกำหนดการแจ้งและลบเนื้อหาที่มีจุดประสงค์เพื่อจัดการกับการละเมิดทางออนไลน์และข้อห้ามในการหลีกเลี่ยงมาตรการป้องกันทางเทคโนโลยี
การแก้ไขดังกล่าวทำให้ไทยได้รับอนุญาตให้เข้าเป็นภาคีสนธิสัญญาลิขสิทธิ์ขององค์การทรัพย์สินทางปัญญาโลก (WIPO) (WCT) ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2565 ซึ่งต่อมามีผลใช้บังคับกับประเทศไทยในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2565 สหรัฐอเมริกายังคงเรียกร้องให้ประเทศไทยดำเนินการแก้ไขเพิ่มเติมให้เสร็จสิ้น เพื่อเข้าร่วมสนธิสัญญา WIPO Performances and Phonograms (WPPT) ในเดือนกันยายน พ.ศ. 2565 ประเทศไทยได้จัดตั้ง “ระบบบันทึกทรัพย์สินทางปัญญาของศุลกากรไทย” ซึ่งเป็นฐานข้อมูลออนไลน์ใหม่ที่อนุญาตให้ผู้ถือสิทธิยื่นข้อมูลที่เป็นความลับกับศุลกากร ซึ่งจะทำให้เจ้าหน้าที่ศุลกากรตรวจสอบความถูกต้องของสินค้าที่มีลิขสิทธิ์หรือเครื่องหมายการค้าที่นำเข้า ส่งออก หรือระหว่างทาง
คณะอนุกรรมการบังคับใช้กฎหมายต่อต้านการละเมิดทรัพย์สินทางปัญญา นำโดยรองนายกรัฐมนตรี มีการประชุมเป็นประจำ และหน่วยงานต่าง ๆ ได้ลงนามในแผนปฏิบัติการเพื่อระบุตลาดที่จับต้องได้และพื้นที่อื่น ๆ สำหรับการดำเนินการบังคับใช้ที่มีลำดับความสำคัญสูงต่อสินค้าลอกเลียนแบบและสินค้าละเมิดลิขสิทธิ์ ผู้ถือสิทธิยังคงใช้บันทึกความเข้าใจ (MOU) ของประเทศไทยปี 2564 กับแพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซเพื่อรายงานรายการออนไลน์ของผลิตภัณฑ์ลอกเลียนแบบ ในปี พ.ศ. 2565 ประเทศไทยได้จัดทำ MOU ฉบับใหม่ระหว่างผู้ถือสิทธิและผู้โฆษณาออนไลน์ เพื่อต่อต้านการขายสินค้าลอกเลียนแบบทางออนไลน์และการละเมิดลิขสิทธิ์ทางออนไลน์
ประเทศไทยประสบความสำเร็จในการดำเนินการบังคับใช้กับการละเมิดลิขสิทธิ์ออนไลน์โดยเฉพาะอย่างยิ่งผ่านการประสานงานภายในหน่วยงานที่ได้รับการปรับปรุง แม้ว่าผู้มีส่วนได้ส่วนเสียยังคงกังวลเกี่ยวกับความล่าช้าในการติดตามดำเนินคดีทางอาญา
ประเทศไทยยังคงอยู่ในกระบวนการแก้ไขพระราชบัญญัติสิทธิบัตรเพื่อปรับปรุงกระบวนการจดทะเบียนสิทธิบัตร เพื่อลดสิทธิบัตรค้างและรอการค้างอยู่ และเพื่อช่วยเตรียมความพร้อมสำหรับการภาคยานุวัติความตกลงกรุงเฮกเกี่ยวกับการจดทะเบียนการออกแบบอุตสาหกรรมระหว่างประเทศ
อย่างไรก็ตาม ขณะที่ประเทศไทยกำลังก้าวหน้าในด้านเหล่านี้ สินค้าลอกเลียนแบบและสินค้าละเมิดลิขสิทธิ์ยังคงมีจำหน่ายโดยเฉพาะอย่างยิ่งทางออนไลน์
ข้อเรียกร้องสหรัฐ
โดยในรายงานดังกล่าว สหรัฐเรียกร้องให้ไทยปรับปรุงบทบัญญัติของมาตรการบังคับใช้ที่มีประสิทธิภาพต่อไป โดยเฉพาะอย่างยิ่งต่อซัพพลายเออร์ต้นน้ำ
นอกจากนี้ สหรัฐอเมริกาเรียกร้องให้ประเทศไทยพิจารณาการแก้ไขเพิ่มเติมในพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์เพื่อแก้ไขข้อกังวลที่แสดงโดยสหรัฐอเมริกาและรัฐบาลประเทศอื่น ๆ และผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย รวมถึงเกี่ยวกับอุปสรรคของขั้นตอนในการบังคับใช้กับการบันทึกที่ไม่ได้รับอนุญาต องค์กรการจัดการแบบรวมที่ไม่ได้รับอนุญาต และกระบวนการที่จัดตั้งขึ้น โดยการแก้ไขพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ปี 2022 ที่อาจนำไปสู่การยกเว้นที่กว้างเกินไป สำหรับการหลีกเลี่ยงมาตรการป้องกันทางเทคโนโลยี
โดยสหรัฐอเมริกายังสนับสนุนให้ไทยพยายามแก้ไขปัญหาการละเมิดลิขสิทธิ์ออนไลน์โดยอุปกรณ์และแอปพลิเคชั่นที่อนุญาตให้ผู้ใช้สตรีมและดาวน์โหลดเนื้อหาที่ไม่ได้รับอนุญาต และไทยควรจัดการกับงานค้างในการตรวจสอบสิทธิบัตรที่รอดำเนินการในบางภาคส่วนด้วย
ข้อกังวลรวมถึงการใช้ซอฟต์แวร์ที่ไม่มีลิขสิทธิ์อย่างต่อเนื่องในภาคเอกชน กระบวนการบังคับใช้กฎหมายทรัพย์สินทางปัญญาที่ยืดเยื้อ และความเสียหายทางแพ่งในระดับต่ำ ผู้ถือสิทธิยังได้แสดงความกังวลเกี่ยวกับกฎหมายที่อนุญาตให้มีการจำกัดโควตาเนื้อหาสำหรับภาพยนตร์ ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียยังคงสนับสนุนให้ประเทศไทยจัดให้มีระบบที่มีประสิทธิภาพเพื่อป้องกันการใช้งานเชิงพาณิชย์ที่ไม่เป็นธรรม ตลอดจนการเปิดเผยโดยไม่ได้รับอนุญาต การทดสอบที่ไม่เปิดเผยหรือข้อมูลอื่น ๆ ที่สร้างขึ้นเพื่อให้ได้รับการอนุมัติด้านการตลาดสำหรับผลิตภัณฑ์ยาและเคมีเกษตร สหรัฐอเมริกาตั้งตารอที่จะทำงานร่วมกับไทยต่อไปเพื่อแก้ไขปัญหาเหล่านี้และปัญหาอื่น ๆ ผ่านกรอบความตกลงการค้าและการลงทุนระหว่างไทย-สหรัฐ และข้อตกลงทวิภาคีอื่น ๆ