อยู่ๆ ที่เคยมีความสุข ก็ไม่รู้สึกอะไรแล้ว… รู้จัก Anhedonia ภาวะสิ้นยินดีที่ทำให้รู้สึกว่างเปล่า เฉยชา ไม่สามารถสัมผัสความสุขได้ ซึ่งอาจเป็นสัญญาณของอาการป่วยทางใจ

เคยไหมที่บางครั้งรู้สึกหน่วงๆ ติดขัดกับความรู้สึก สิ่งที่เคยชอบทำ ทำแล้วรู้สึกดีมีความสุข อยู่ๆ ก็เหมือนว่ามันไม่ทำให้รู้สึกอะไรอีกต่อไป กิจกรรมที่เคยทำได้ง่ายๆ สบายๆ กลับต้องใช้ความพยายามและพลังงานมากขึ้นกว่าจะลากตัวเองขึ้นมาอย่างยากเย็นเพื่อทำให้สำเร็จ และบางครั้งความสามารถที่จะรู้สึกจอยกับสิ่งต่างๆ รอบตัวที่เคยทำให้เป็นสุขหรือทำให้อยากมีชีวิตอยู่เพื่อสิ่งนั้นหายไปไหนก็ไม่รู้

หากลองสำรวจตัวเองแล้วพบว่ากำลังเจอกับประสบการณ์ที่ว่ามาเหล่านี้ อาจเป็นไปได้ว่ามาจากภาวะ Anhedonia หรือ ‘ภาวะสิ้นยินดี’ ที่ทำให้เกิดความรู้สึกว่างเปล่า เฉยชา เบื่อหน่าย ไม่ยินดียินร้ายกับอะไรเลย และไม่สามารถสัมผัสความสุข แม้สิ่งนั้นจะเป็นเรื่องที่เคยทำให้รู้สึกมีความสุขมากแค่ไหนก็ตาม ซึ่งเป็นภาวะที่สามารถเกิดขึ้นได้ในทุกช่วงเวลาของชีวิต โดยอาจไม่ได้จำเป็นต้องมีเหตุการณ์ หรือสิ่งหนึ่งสิ่งใดผิดปกติ

ภาวะ Anhedonia มีอยู่ 2 ประเภทด้วยกัน คือ Social Anhedonia ที่ทำให้รู้สึกไม่จอยเวลาอยู่ร่วมกับคนอื่นหรือเข้าสังคม และ Physical Anhedonia คือการไม่รู้สึกดีเมื่อมีสิ่งเร้า อย่างการสัมผัสทางกาย การได้กลิ่น ได้ยินเสียง เช่น เพลงที่เคยชอบฟัง หนังที่ชอบดู อาหารที่ชอบกิน หรือแม้แต่การสัมผัสทางกายที่เคยมีความสุขอย่างเซ็กซ์ เป็นต้น

ความเห็นของ ดร. Judith F. Joseph ผู้ช่วยศาสตราจารย์คลินิก ผู้เชี่ยวชาญด้านจิตวิทยาเด็กและวัยรุ่น คณะเเพทย์ศาสตร์ มหาวิทยาลัย NYU Grossman มองว่าภาวะ Anhedonia แม้ไม่ถูกวินิจฉัยว่าตัวมันเองเป็น ‘โรค’ แต่ก็เป็นภาวะหนึ่งที่อาจเกิดได้จากอาการป่วยทางใจ เช่น โรคซึมเศร้า ไบโพลาร์ โรคจิตเภท โรคพาร์กินสัน โรคติดสารเสพติด การได้รับบาดเจ็บทางสมอง หรือความผิดปกติที่เกิดหลังความเครียดที่สะเทือนใจ (PTSD)

ในปัจจุบันยังคงมีการศึกษากันอย่างต่อเนื่องว่าจริงๆ แล้วภาวะ Anhedonia เกิดจากสาเหตุอะไรได้บ้าง มีงานวิจัยที่บอกว่ามันอาจเกิดจากการความผิดปกติในการทำงานของระบบ Ventral striatum หรือสมองส่วนที่มีหน้าที่ให้รางวัลต่อสิ่งเร้าที่เผชิญอยู่ ยิ่งสมองส่วนนี้ถูกกระตุ้นด้วยผลตอบแทนหรือสิ่งเร้าอะไรก็ตามที่ยั่วยวนใจหรือทำให้รู้สึกมีความสุขมากเท่าไร ยิ่งทำให้เกิดภาวะเสพติดมากขึ้นเท่านั้น รวมไปถึงอาจเป็นความผิดปกติของฮอร์โมนความสุขที่เรียกว่าโดปามีน (Dopamine) ก็ได้เช่นกัน

ในทางการเแพทย์ยังระบุว่า Anhedonia ไม่เพียงเป็นภาวะที่ทำให้สัมผัสความสุขไม่ได้ แต่ยังทำให้ขาดแรงจูงใจที่จะ ‘พยายามมีความสุข’ ด้วย ไม่ใช่แค่กับกิจกรรมต่างๆ เท่านั้น ยังรวมถึงกิจวัตรประจำวันอย่างปกติเช่นแค่ตื่นนอนแล้วลุกจากเตียง หรือแม้แต่การอาบน้ำ สระผม กินข้าว ฯลฯ ก็ยังกลายเป็นเรื่องหนักหนาเกินไปเมื่อเกิดภาวะ Anhedonia

“รู้สึกนอยด์” “เหมือนไม่เป็นตัวของตัวเอง” คือสิ่งที่ ดร. Judith F. Joseph บอกว่าคนที่กำลังเผชิญภาวะ Anhedonia มักจะใช้อธิบายความรู้สึกของตัวเอง ขณะที่อีกหลายคนมักรู้สึกว่าเฉยชากับทุกสิ่ง หรือหนักกว่านั้นคือรู้สึก ‘ว่างเปล่า’

ภาวะ Anhedonia แสดงออกมาในรูปแบบแตกต่างกันไปในแต่ละบุคคล บางคนอาจพบว่ามีความสุข ‘น้อยลง’ ในเรื่องที่เคยทำให้เป็นสุข ขณะที่บางคนอาจสัมผัสรับรู้ถึงความสุข ‘ไม่ได้เลย’ ซึ่งจริงๆ แล้วภาวะทั้งหมดนี้นอกจากมีสาเหตุมาจากอาการป่วยทางใจดังที่กล่าวมาข้างต้นแล้ว ยังสามารถเกิดขึ้นได้จากปัจจัยอื่นๆ ได้อีกหลายอย่างที่เกิดขึ้นในช่วงเวลานั้นๆ เช่น ความเครียด ความวิตกกังวล การพบเจอเหตุการณ์ที่กระทบกระเทือนจิตใจ ฯลฯ แต่อย่างไรก็ตาม หากความรู้สึกไม่สามารถมีความสุขเหล่านี้อยู่กับเรานานหลายวัน หรือนานเป็นสัปดาห์ จนเริ่มกระทบการใช้ชีวิต เช่น การกิน การนอนที่เริ่มผิดปกติ กระทบการทำงาน การใช้ชีวิต หรือกระทบความสัมพันธ์กับคนรอบข้าง ก็อาจเป็นสัญญาณของอะไรบางอย่างที่ไม่น่าไว้วางใจแล้ว และควรอย่างยิ่งที่จะปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ เพื่อที่จะไม่นำไปสู่ความเสี่ยงในทางสุขภาพจิตที่เลวร้ายกว่านั้น เช่น การทำร้ายตัวเอง หรือการฆ่าตัวตาย

ทุกวันนี้แม้ว่าจะยังไม่มียาที่ได้รับการรับรองจากองค์การอาหารและยาที่สามารถรักษาภาวะ Anhedonia นี้ได้โดยตรง แต่ในทางจิตวิทยา สามารถใช้วิธี Behavioural Activation (BA) หรือเทคนิคการกระตุ้นเชิงพฤติกรรม เพื่อช่วยให้คนที่กำลังเผชิญภาวะเหล่านี้ยังคงทำกิจกรรมอะไรที่เคยทำได้ต่อไป แม้ว่าจะไม่มีอารมณ์อยากทำ

เช่นเดียวกับวิธีเยียวยาที่สามารถทำได้ด้วยตัวเอง อย่างการค้นหากิจกรรมอะไรที่มีความหมายหรือมีความสำคัญกับตัวเรา กำหนดเป้าหมายในแต่ละวันให้ตัวเอง แม้จะเป็นเรื่องเล็กๆ น้อยๆ หรือลองมองหา Support System จากผู้คนรอบข้างที่รักและไว้ใจ ทั้งหมดนี้จะช่วยให้สมองจำจดว่าอะไรทำให้เรารู้สึกดี และเรามีความสุขอย่างไรเมื่อได้ทำ หรืออยู่กับสิ่งนั้น ก็อาจช่วยสร้างแรงจูงใจให้อยากกลับไปสัมผัสความรู้สึกเป็นสุขจากสิ่งเหล่านั้นอีกครั้งหนึ่ง

อ้างอิง

https://www.nytimes.com/2025/10/16/well/mind/psych101-anhedonia.html

https://my.clevelandclinic.org/health/symptoms/25155-anhedonia

https://neurobalanceasia.com/blog/%E0%B8%9A%E0%B8%97%E0%B8%97%E0%B8%94%E0%B8%AA%E0%B8%AD%E0%B8%9A-%E0%B8%97%E0%B8%A4%E0%B8%A9%E0%B8%8E%E0%B8%B5-marshmallow-%E0%B8%81%E0%B8%B1%E0%B8%9A%E0%B8%AA%E0%B8%A1%E0%B8%AD/

บทความต้นฉบับได้ที่ : อยู่ๆ ที่เคยมีความสุข ก็ไม่รู้สึกอะไรแล้ว… รู้จัก Anhedonia ภาวะสิ้นยินดีที่ทำให้รู้สึกว่างเปล่า เฉยชา ไม่สามารถสัมผัสความสุขได้ ซึ่งอาจเป็นสัญญาณของอาการป่วยทางใจ

บทความที่เกี่ยวข้อง

• Teyana Taylor หญิงแกร่งแห่งภาพยนตร์ One Battle After Another ที่ชีวิตจริงก็โหดหินไม่แพ้ในภาพยนตร์
• “The Breast I Love, and Want to Preserve” Motiva ชวนผู้หญิงสร้างความตระหนักรู้เรื่องมะเร็งเต้านม เพื่อสุขภาพเต้านมและคุณภาพชีวิตที่ยั่งยืน
• ‘Primaire Cleansing Balm’คลีนซิ่งบาล์มแบรนด์ไทยตอบโจทย์ผิวเป็น ‘สิว’ ที่ชูส่วนผสมจากพืชผัก มอบผิวหน้าสะอาดไม่อุดตัน อีกตัวเลือก ‘ถูกและดี’ ผิวบอบบางใช้ได้

ตามบทความก่อนใครได้ที่
- Website : Mirror Thailand.com