พลิกโฉม”โคขุนชาร์โรเลส์” ใช้ TMR ผสมวัตถุดิบท้องถิ่น เพิ่มกำไร 20-35%
“อุตสาหกรรมโคเนื้อไทย”กำลังเผชิญโจทย์สำคัญทั้งด้านต้นทุนการผลิตและการแข่งขันด้านคุณภาพเนื้อ โดยเฉพาะต้นทุนอาหารสัตว์ซึ่งเป็นปัจจัยหลักที่ส่งผลต่อกำไรของเกษตรกร การพึ่งพาอาหารสำเร็จรูปเพียงอย่างเดียวจึงอาจไม่ใช่ทางเลือกที่เหมาะสมในระยะยาว ขณะที่การนำวัตถุดิบอาหารสัตว์และผลพลอยได้ทางการเกษตรที่มีอยู่ในท้องถิ่นมาใช้ให้เกิดประโยชน์สูงสุด กำลังกลายเป็นแนวทางสำคัญในการเพิ่มขีดความสามารถของผู้เลี้ยงโคขุน
มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนครจึงได้วิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีการผลิตอาหารโคขุนจากวัตถุดิบอาหารสัตว์ในท้องถิ่นตามฤดูกาล เพื่อนำมาใช้กับโคลูกผสมสายพันธุ์ชาร์โรเลส์ โดยประยุกต์ใช้ระบบอาหาร TMR (Total Mixed Ration) หรืออาหารผสมสำเร็จรูปที่รวมวัตถุดิบอาหารหยาบและอาหารข้นไว้ในสูตรเดียวกัน พร้อมจัดการให้อาหารตามน้ำหนักตัวและพัฒนาการของโค
ผลการวิจัยพบว่า การจัดการอาหารด้วยระบบ TMR ร่วมกับการให้อาหารตามน้ำหนักตัว สามารถเพิ่มน้ำหนักโคขุนเมื่อจำหน่ายที่อายุ 18 เดือน เฉลี่ยได้ถึง 812 กิโลกรัมต่อตัว จากเดิม 758 กิโลกรัมต่อตัว หรือเพิ่มขึ้น 54 กิโลกรัมต่อตัว พร้อมช่วยลดต้นทุนค่าอาหารและเพิ่มกำไรให้เกษตรกรประมาณ 20-35% สะท้อนให้เห็นถึงศักยภาพของเทคโนโลยีการจัดการอาหารที่สามารถเปลี่ยนต้นทุนให้กลายเป็นโอกาสทางธุรกิจได้
หัวใจสำคัญของการเลี้ยงโคขุนให้ได้ผลผลิตสูงไม่ได้อยู่ที่สูตรอาหารเพียงอย่างเดียว แต่เริ่มตั้งแต่การคัดเลือกพันธุ์ โดยเทคโนโลยีดังกล่าวมุ่งใช้โคลูกผสมสายพันธุ์ชาร์โรเลส์ที่มีสัดส่วนสายเลือดชาร์โรเลส์ประมาณ 50-62.5% มีน้ำหนักเริ่มต้นไม่น้อยกว่า 380 กิโลกรัม และมีอายุประมาณ 2-4 ปี เพื่อเข้าสู่กระบวนการขุน
การคัดเลือกโคยังต้องพิจารณาความเหมาะสมของระดับสายเลือดต่อสภาพอากาศและสภาพแวดล้อม ตลอดจนความสามารถในการเปลี่ยนอาหารเป็นเนื้อ หรือ Feed Conversion Ratio (FCR) และศักยภาพในการสะสมไขมันแทรกในกล้ามเนื้อ (Marbling) ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญต่อคุณภาพเนื้อและราคาจำหน่าย “โคสายพันธุ์ชาร์โรเลส์”มีจุดเด่นด้านการเจริญเติบโตและการสร้างกล้ามเนื้อ การนำมาพัฒนาร่วมกับระบบการให้อาหารที่เหมาะสมจึงช่วยเพิ่มโอกาสในการผลิตเนื้อโคคุณภาพสูง
ความโดดเด่นของเทคโนโลยีที่ขยายผล คือ การพัฒนาสูตรอาหาร TMR จากวัตถุดิบอาหารสัตว์ที่หาได้ในพื้นที่ โดยใช้วัตถุดิบรวม 12 ชนิดในอาหาร 100 กิโลกรัม ประกอบด้วย กากมันสำปะหลังสด 33.30 กิโลกรัม หญ้าเนเปียร์หมัก 20 กิโลกรัม ฟางข้าว 18 กิโลกรัม กากตะกอนปาล์ม 11.30 กิโลกรัม มันเส้น 5.30 กิโลกรัม กากถั่วเหลือง 4.65 กิโลกรัม กากมันเนื้อใน 3 กิโลกรัม รำผสม 2.50 กิโลกรัม กากถั่ว 1.10 กิโลกรัม ปุ๋ยยูเรีย 0.50 กิโลกรัม พรีมิกซ์ 0.25 กิโลกรัม กำมะถันผง 0.10 กิโลกรัม
การนำวัตถุดิบเหล่านี้มาผสมเป็นอาหารสูตรเดียว ช่วยให้โคได้รับสารอาหารจากแหล่งต่าง ๆ อย่างสมดุลมากขึ้น และสามารถปรับสูตรให้เหมาะสมกับช่วงการเจริญเติบโตและความต้องการของสัตว์ จุดสำคัญอีกประการคือการใช้ผลพลอยได้ทางการเกษตรในท้องถิ่น ซึ่งนอกจากจะช่วยลดต้นทุนการจัดหาอาหารแล้ว ยังเป็นการเพิ่มมูลค่าให้กับวัตถุดิบที่อาจมีราคาต่ำหรือมีข้อจำกัดด้านตลาด โดยนำกลับมาใช้ประโยชน์ในระบบปศุสัตว์
ในระบบการเลี้ยงแบบเดิม เกษตรกรใช้อาหารสำเร็จรูปจากสหกรณ์โคเนื้อกำแพงแสน ซึ่งเป็นสูตรโคเนื้อที่มีโปรตีน 12% ร่วมกับอาหารหยาบ และปรับสูตรอาหารตามระยะการขุน เพื่อส่งเสริมการเจริญเติบโตของกล้ามเนื้อและการสะสมไขมันแทรก ขณะที่เทคโนโลยีที่ขยายผลยังคงใช้อาหารสำเร็จรูปสูตรเดิมเป็นส่วนหนึ่งของระบบ แต่เพิ่มเติมอาหารผสม TMR ในปริมาณ 100 กิโลกรัมต่อสูตร เพื่อให้โคได้รับสารอาหารจากวัตถุดิบหลายชนิดอย่างเหมาะสม
ผลที่ได้คือโคสามารถเพิ่มน้ำหนักเฉลี่ยจาก 758 กิโลกรัม เป็น 812 กิโลกรัมต่อตัว เมื่อจำหน่ายที่อายุ 18 เดือน ขณะเดียวกันยังช่วยลดต้นทุนอาหารและเพิ่มผลตอบแทนจากการเลี้ยงประมาณ 20-35%
กรณีศึกษานี้สะท้อนให้เห็นว่า การพัฒนาอุตสาหกรรมโคเนื้อไม่จำเป็นต้องพึ่งพาเทคโนโลยีราคาแพงหรือวัตถุดิบนำเข้าเสมอไป แต่สามารถเริ่มต้นจากทรัพยากรที่มีอยู่ในชุมชน โดยนำองค์ความรู้ด้านโภชนาการสัตว์เข้ามาช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการใช้วัตถุดิบให้เกิดประโยชน์สูงสุด