จริงไหมที่พระนางมารี อ็องตัวเน็ตต์ พูดประโยค 'ไม่มีขนมปังก็ไปกินเค้กแทน'?
“ให้พวกเขากินเค้กแทนสิ” (Let them eat cake)
เชื่อเลยว่าประโยคดังกล่าว หลายคนน่าจะเคยได้ยินจากเรื่องเล่าที่ว่า พระนางมารี อ็องตัวแน็ต (Marie Antoinette) ผู้เป็นมเหสีของพระเจ้าหลุยส์ที่ 16 แห่งฝรั่งเศส ได้เคยพูดประโยคนี้กับชาวฝรั่งเศสที่อดอยากและไม่มีขนมปังกิน
ประโยคนี้ได้ทำให้ชาวฝรั่งเศสเกิดความไม่พอใจ เพราะมันแสดงให้เห็นถึงการดูถูกเหยียดหยาม และมองไม่เห็นหัวประชาชนของพระนาง นำไปสู่ชนวนสำคัญที่ทำให้เกิดการปฏิวัติฝรั่งเศสในปี 1789
แต่เคยทราบหรือไม่ว่า ในความเป็นจริงแล้ว พระนางมารี อ็องตัวแน็ต กลับไม่เคยพูดประโยคที่ว่านี้เลย แล้วเรื่องราวนี้มีที่มาจากอะไร?
สำหรับประโยค “ให้พวกเขากินเค้กแทนสิ” ปรากฏครั้งแรกในผลงานหนังสือที่ชื่อ 'คำสารภาพ' (Confessions) ที่เขียนโดยนักปรัชญาชื่อดังชาวฝรั่งเศส ฌอง ฌาค รุสโซ่ (Jean Jacques Rousseau) ที่เขียนขึ้นในช่วงปี 1767 (ตีพิมพ์ครั้งแรกในปี 1782)
โดยที่มาของประโยคดังกล่าว รุสโซ่ได้เขียนไว้ในหนังสือว่า วันหนึ่งเขาอยากจะกินขนมปังคู่กับไวน์ที่เขาขโมยมา แต่เขาแต่งตัวหรูหราเกินไปที่จะไปร้านขนมปังธรรมดา ๆ
ด้วยเหตุนี้ ทำให้รุสโซ่นึกถึงคำพูดของ 'เจ้าหญิงผู้ยิ่งใหญ่' (Great Princess) ที่เคยพูดกับชาวนาที่ไม่มีขนมปังกินว่า “ให้พวกเขากินบริออชแทนสิ” (Let them eat brioches หรือภาษาฝรั่งเศส Qu’ils mangent de la brioche) โดยบริออชเป็นขนมปังแบบหนึ่งของฝรั่งเศส ที่มีส่วนผสมของไข่และเนย ซึ่งเนื้อขนมปังบริออชจะมีลักษณะฟูนุ่มเหมือนกับเนื้อเค้ก
ส่วนเจ้าหญิงผู้ยิ่งใหญ่ที่รุสโซ่อ้างคำพูดมานั้น รุสโซ่ก็ไม่ได้เขียนอธิบายอย่างชัดเจนว่า เจ้าหญิงคนนี้คือใคร แต่สัณนิษฐานว่าเจ้าหญิงคนนี้ก็คือ เจ้าหญิงมาริอา เตเรซ่าแห่งสเปน (Maria Theresa of Spain) มเหสีของพระเจ้าหลุยส์ที่ 14
สิ่งที่ยืนยันได้ว่า พระนางมารี อ็องตัวแน็ต ไม่ได้เป็นคนพูดประโยคนี้ ก็มาจากตอนที่รุสโซ่เขียนหนังสือคำสารภาพ ในตอนนั้นพระนางมารี อ็องตัวแน็ต อาศัยอยู่ในออสเตรีย และพระนางก็มีอายุเพียงแค่ 10 ชันษาเท่านั้น
ยังมีอีกหนึ่งสิ่งที่น่าสนใจก็คือ ในช่วงก่อนที่จะเกิดการปฏิวัติฝรั่งเศส รวมถึงช่วงที่เกิดการปฏิวัติฝรั่งเศสแล้ว นักประวัติศาสตร์กลับไม่พบหลักฐานใด ๆ เลย เกี่ยวกับความเชื่อมโยงระหว่างพระนางมารี อ็องตัวแน็ต กับประโยค “ให้พวกเขากินเค้กแทนสิ”
แต่นักประวัติศาสตร์พบว่า เรื่องที่ว่าพระนางมารี อ็องตัวแน็ตเป็นคนที่พูดประโยค “ให้พวกเขากินเค้กแทนสิ” ปรากฏครั้งแรกในวารสาร เล แก๊ป (Les Guêpes) ที่เขียนโดย ฌอง-แบปติสต์ อัลฟองเซ่ คาร์ (Jean-Baptiste Alphonse Karr) ในปี 1843 หรือราว 50 กว่าปี หลังการปฏิวัติ ซึ่งในวารสารนี้ คาร์ก็ยืนยันว่า พระนางมารี อ็องตัวแน็ตไม่เคยพูดประโยคนี้
จากทั้งหมดนี้ เราจึงพอสรุปได้ว่า เรื่องที่ว่าพระนางมารี อ็องตัวแน็ต เป็นคนพูดประโยค “ให้พวกเขากินเค้กแทนสิ” ไม่ได้เป็นความจริงแต่อย่างใด และบางทีเรื่องราวนี้ อาจจะพึ่งมีหลังจากที่เกิดการปฏิวัติฝรั่งเศสในปี 1789 ไปแล้วกว่าหลายสิบปีก็เป็นได้
-----
*** Reference
• https://www.history.com/news/did-marie-antoinette-really-say-let-them-eat-cake
• https://www.britannica.com/story/did-marie-antoinette-really-say-let-them-eat-cake
• https://www.livescience.com/let-the-eat-cake.html
#HistofunDeluxe