สวธ. แจงปมกัมพูชาชง ‘มหาสงกรานต์’ ยื่นยูเนสโก ยันไม่กระทบสงกรานต์ไทยชี้วัฒนธรรมเป็นเรื่องสากล ไม่ใช่การช่วงชิงความเป็นเจ้าของ

วันนี้ (14 กุมภาพันธ์) ยุถิกา อิศรางกูร ณ อยุธยา อธิบดีกรมส่งเสริมวัฒนธรรม (สวธ.) เปิดเผยถึงกรณีที่มีกระแสข่าวในสื่อสังคมออนไลน์ เกี่ยวกับการที่ประเทศกัมพูชาเสนอรายการ Mohasangkran chnam thmey, the traditional Khmer New Year in Cambodia เข้าสู่กระบวนการพิจารณาเป็นรายการตัวแทนมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติต่อองค์การยูเนสโก (UNESCO) ว่า จากการตรวจสอบข้อมูลผ่านเว็บไซต์ทางการของ UNESCO พบว่าเป็นข้อมูลจริงที่ปรากฏในระบบฐานข้อมูล

อธิบดีกรมส่งเสริมวัฒนธรรม ชี้แจงรายละเอียดว่า ตามข้อมูลในเว็บไซต์ระบุว่า ประเทศกัมพูชามีรายการที่รอการพิจารณาในรอบปี พ.ศ. 2569 คือ Traditional Khmer wedding (ประเพณีแต่งงานเขมร) ส่วนรายการ Mohasangkran chnam thmey นั้นอยู่ในขั้นตอนเตรียมเข้าสู่กระบวนการพิจารณาในปีถัดไปตามลำดับ

ยุถิกา เน้นย้ำว่า สำหรับประเทศไทย กระทรวงวัฒนธรรมได้ยื่นเสนอ สงกรานต์ในประเทศไทย (Songkran in Thailand, traditional Thai New Year festival) และได้รับการประกาศขึ้นทะเบียนเป็นรายการตัวแทนมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ เมื่อปี พ.ศ. 2566 เรียบร้อยแล้ว ซึ่งสถานะดังกล่าวถือว่ามีผลสมบูรณ์ และจะไม่ได้รับผลกระทบจากการเสนอชื่อของประเทศอื่นแต่อย่างใด

อธิบดี สวธ. อธิบายเพิ่มเติมถึงหลักการของ อนุสัญญาว่าด้วยการสงวนรักษามรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ ค.ศ. 2003 (2003 Convention) ว่า มีวัตถุประสงค์เพื่อคุ้มครอง อนุรักษ์ และส่งเสริมการสืบทอดมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมมิให้สูญหาย สร้างความตระหนักรู้ทั้งระดับท้องถิ่นและสากล โดยอนุสัญญาฯ มิได้มีเจตนาเพื่อรับรองความเป็นเจ้าของแต่เพียงผู้เดียวของประเทศใดประเทศหนึ่ง เนื่องจากมรดกทางวัฒนธรรมหลายรายการเป็นสิ่งที่ร่วมกัน (Shared Heritage) และปรากฏอยู่ในหลายประเทศได้

“ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือ กรณีของสาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมา ที่เสนอรายการ Myanmar traditional New Year Atā Thingyan festival และได้รับการขึ้นทะเบียนเมื่อปี พ.ศ. 2567 ซึ่งก็เป็นประเพณีปีใหม่ตามสุริยคติในช่วงเดือนเมษายนเช่นเดียวกับประเทศอื่นๆ ในภูมิภาค ดังนั้น การที่กัมพูชาจะเสนอรายการของตน ถือเป็นสิทธิของรัฐภาคีสมาชิก โดยยูเนสโกจะพิจารณาจากการปฏิบัติจริง การมีส่วนร่วมของชุมชน และแผนการคุ้มครองในประเทศนั้นๆ” ยุถิกา กล่าว

สำหรับประเทศไทย ได้เข้าร่วมเป็นภาคีอนุสัญญาฯ ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2559 ปัจจุบันมีรายการมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ที่ได้รับการประกาศขึ้นทะเบียนระดับโลกแล้ว 6 รายการ ได้แก่

• โขน (ปี 2561)
• นวดไทย (ปี 2562)
• โนรา (ปี 2564)
• สงกรานต์ (ปี 2566)
• ต้มยำกุ้ง (ปี 2567)
• เคบายา (ปี 2567 – เสนอร่วมหลายประเทศ)

นอกจากนี้ ยังมีรายการที่อยู่ระหว่างเตรียมเข้าสู่การพิจารณาอีก 4 รายการ ได้แก่ ชุดไทย, มวยไทย, ผ้าขาวม้า และลอยกระทง โดยรายการชุดไทย มีกำหนดเข้าสู่การพิจารณาในปี พ.ศ. 2569

ยุถิกา กล่าวทิ้งท้ายว่า กรมส่งเสริมวัฒนธรรมได้ติดตามความเคลื่อนไหวและประสานความร่วมมือกับประเทศเพื่อนบ้านมาโดยตลอด เพื่อสร้างความเข้าใจอันดี โดยยืนยันว่าการขึ้นทะเบียนมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ เป็นกระบวนการเพื่อการคุ้มครองและสืบทอด มิใช่การแข่งขันหรือการช่วงชิงความเป็นเจ้าของ วัฒนธรรมคือมรดกร่วมของมนุษยชาติ