หนึ่งในชื่อที่ถูกตามล่าหนักที่สุดในโลก ‘เอล เมนโช’ เจ้าพ่อค้ายาเม็กซิโก สหรัฐฯ ตั้งค่าหัว 465 ล้านบาท
บ่ายวันอาทิตย์ที่ 22 กุมภาพันธ์ หลายรัฐของเม็กซิโกปั่นป่วนพร้อมกันจากเหตุเผารถ ปิดถนน ควันดำลอยเหนือทางหลวงหลายสาย เมืองใหญ่อย่างกัวดาลาฮาราเงียบผิดปกติ ร้านค้าและธนาคารรีบปิดประตู บางรัฐประกาศยกเลิกการเรียน ขณะที่เจ้าหน้าที่ความมั่นคงระดมกำลังเข้าควบคุมสถานการณ์
ความรุนแรงปะทุขึ้นหลังรัฐบาลเม็กซิโกประกาศว่า เนเมซิโอ โอเซเกรา เซร์บันเตส หรือ ‘เอล เมนโช’ เสียชีวิตจากปฏิบัติการของกองทัพในรัฐฮาลิสโก เขาได้รับบาดเจ็บระหว่างการยิงปะทะ ก่อนเสียชีวิตระหว่างถูกลำเลียงตัวทางอากาศ
เหตุใดการเสียชีวิตของชายคนหนึ่ง จึงจุดชนวนความรุนแรงพร้อมกันในหลายรัฐของเม็กซิโก
‘เอล เมนโช’ คือใคร และการตายของเขากำลังเปลี่ยนสมการความมั่นคงของประเทศอย่างไร TODAY Explainer ไล่เรียงให้เห็นภาพตั้งแต่จุดเริ่มต้น จนถึงผลสะเทือนที่กำลังเกิดขึ้น
1) ‘เอล เมนโช’ คือฉายาของ เนเมซิโอ โอเซเกรา เซร์บันเตส หัวหน้าแก๊ง ฮาลิสโก นิว เจเนอเรชัน คาร์เทล (Jalisco New Generation Cartel – CJNG) หนึ่งในแก๊งค้ายาเสพติดที่ทรงอิทธิพลที่สุดของเม็กซิโกในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา
2) สหรัฐฯ เคยตั้งค่าหัวเขาสูงถึง 15 ล้านดอลลาร์ หรือราว 465 ล้านบาท ทำให้เขาเป็นหนึ่งในบุคคลที่ถูกไล่ล่ามากที่สุดในโลก
3) เอล เมนโช เกิดเมื่อปี 1966 ในรัฐมิโชอากัง ทางตะวันตกของเม็กซิโก เติบโตในครอบครัวชนบท และออกจากโรงเรียนตั้งแต่ยังเด็ก
4) ช่วงทศวรรษ 1980 เขาย้ายไปอยู่ที่สหรัฐฯ และมีประวัติเกี่ยวข้องคดียาเสพติด ก่อนถูกศาลสหรัฐฯ พิพากษาจำคุกในคดีเฮโรอีน และถูกส่งตัวกลับเม็กซิโกในช่วงต้นทศวรรษ 1990
5) หลังกลับประเทศ มีรายงานว่าเขาเคยทำงานในหน่วยตำรวจท้องถิ่นช่วงสั้น ๆ ซึ่งต่อมาถูกมองว่าเป็นประสบการณ์ที่มีส่วนต่อเส้นทางของเขา และทำให้เขาได้รู้จักเครือข่าย รวมถึงโครงสร้างการทำงานด้านความมั่นคง
6) ก่อนเข้าสู่วงจรแก๊งค้ายาเต็มตัว โดยเริ่มจากเครือข่ายที่เชื่อมโยงกับ มิลเลนิโอ คาร์เทล (Milenio Cartel) และค่อย ๆ ไต่ระดับอิทธิพลในโลกใต้ดินของเม็กซิโก
7) ราวปี 2009 เอล เมนโช มีบทบาทสำคัญในการก่อตั้ง CJNG ซึ่งต่อมาขยายอำนาจอย่างรวดเร็ว ทั้งการควบคุมเส้นทางลำเลียงยา การยึดพื้นที่ และการสร้างเครือข่ายพันธมิตรในหลายรัฐทั่วประเทศ
8) ภายใต้การนำของเขา CJNG ถูกมองว่าเป็นหนึ่งในกลุ่มที่ใช้ความรุนแรงสูง ทั้งการปะทะกับเจ้าหน้าที่รัฐ และการใช้อาวุธหนัก
9) เหตุการณ์ที่ถูกพูดถึงอย่างมาก คือ การยิงเฮลิคอปเตอร์ของกองทัพตกในปี 2015 และความพยายามลอบสังหาร โอมาร์ การ์เซีย ฮาร์ฟุช (Omar García Harfuch) ในปี 2020 ซึ่งแม้ฮาร์ฟุชจะรอดชีวิต แต่มีเจ้าหน้าที่และพลเรือนเสียชีวิตหลายคน
10) หน่วยงานสหรัฐฯ โดยเฉพาะสำนักงานปราบปรามยาเสพติด (DEA) ระบุว่า CJNG มีบทบาทสำคัญในการลำเลียงโคเคน เมทแอมเฟตามีน และเฟนทานิลเข้าสู่ตลาดสหรัฐฯ และมีเครือข่ายข้ามพรมแดนในหลายพื้นที่
11) นักวิเคราะห์ด้านความมั่นคงบางรายมองว่า CJNG ใช้โมเดลคล้าย ‘แฟรนไชส์’ โดยจับมือกับกลุ่มท้องถิ่น ให้ใช้ชื่อและอาวุธขององค์กร แลกกับส่วนแบ่งรายได้ วิธีนี้ทำให้องค์กรขยายอิทธิพลได้รวดเร็ว โดยไม่ต้องควบคุมทุกพื้นที่ด้วยกำลังของตัวเองโดยตรง
12) นอกจากการค้ายาเสพติด ยังมีรายงานว่าเครือข่ายเกี่ยวข้องกับกิจกรรมผิดกฎหมายอื่น เช่น การขโมยเชื้อเพลิง การกรรโชกทรัพย์ การค้ามนุษย์ และการบังคับใช้แรงงาน สะท้อนภาพขององค์กรอาชญากรรมที่มีโครงสร้างหลากหลายมากกว่าการค้ายาเพียงอย่างเดียว
13) เอล เมนโช ต่างจาก ฮัวกิน ‘เอล ชาโป’ กุซมัน (Joaquín “El Chapo” Guzmán) อดีตผู้นำกลุ่มซินาโลอา ซึ่งเคยตกเป็นข่าวใหญ่ระดับโลกและมีภาพเผยแพร่อย่างกว้างขวางอย่างสิ้นเชิง เขาแทบไม่ปรากฏตัวต่อสาธารณะ เลือกทำงานอยู่เบื้องหลัง และมีภาพถ่ายที่ได้รับการยืนยันเพียงไม่กี่ภาพเท่านั้น
14) แต่ถึงแบบนั้น ชื่อของ เอล เมนโช ก็ปรากฏอยู่ในรายชื่อเป้าหมายลำดับต้นๆ ของทั้งเม็กซิโกและสหรัฐฯ มาอย่างต่อเนื่องหลายปี
15) วันที่ 22 กุมภาพันธ์ กองทัพเม็กซิโกเปิดปฏิบัติการในรัฐฮาลิสโก และสามารถควบคุมตัวเขาได้ ก่อนที่เขาจะเสียชีวิตจากบาดแผลระหว่างการปะทะ
16) เหตุการณ์นี้ถูกมองว่าเป็นความสำเร็จครั้งสำคัญของรัฐบาลเม็กซิโก และเกิดขึ้นท่ามกลางแรงกดดันจากสหรัฐฯ ต่อปัญหาเฟนทานิล ทั้งยังมีรายงานด้วยว่า ปฏิบัติการนี้ได้รับความช่วยเหลือด้านข่าวกรองจากสหรัฐฯ
17) หลังข่าวการเสียชีวิตแพร่กระจาย เหตุเผารถและปิดถนนเกิดขึ้นในหลายรัฐ สะท้อนอิทธิพลขององค์กรที่เขานำ และความสามารถของเครือข่ายในการตอบโต้ต่อการสูญเสียผู้นำ
18) หลังการเสียชีวิตของ เอล เมนโช มีคำถามสำคัญตามมาคือ ใครจะมาเป็นผู้สืบทอดอำนาจต่อจากเขา
19) บางส่วนคาดการณ์ว่า บทบาทผู้สืบทอดอำนาจอาจตกเป็นของ รูเบน โอเซเกรา กอนซาเลซ (Rubén Oseguera González) หรือ ‘เอล เมนชิโต’ ลูกชายของ เอล เมนโช
20) แต่ เอล เมนชิโต เคยถูกศาลสหรัฐฯ ตัดสินจำคุกตลอดชีวิตในคดียาเสพติด จึงทำให้บางส่วนมองว่าสายตรงในครอบครัวอาจไม่สามารถขึ้นมารับช่วงต่อได้โดยง่าย
21) ถึงจะเป็นแบบนั้น มีผู้เชี่ยวชาญหลายคนเตือนว่า โครงสร้างของ CJNG ไม่ได้ยึดโยงกับบุคคลเพียงคนเดียว แต่มีผู้บัญชาการระดับภูมิภาคหลายคน ทำให้องค์กรยังคงดำเนินงานได้แม้ผู้นำถูกโค่น