“เจเศรษฐ์” เผย ไทย-จีน เตรียมหารือเพิ่มเติม ปมมลพิษข้ามพรมแดน

หลัง“เจเศรษฐ์” ลงพื้นที่ตรวจเหมืองดอยก่อวัน ฝั่งรัฐฉาน ชิดชายแดน จ.เชียงราย พบแนวโน้มขยายกิจการต่อเนื่อง เตรียมนำข้อมูลหารือนอกรอบกับจีนและอาเซียน เชิญผู้ได้รับผลกระทบตลอดแนวลุ่มน้ำร่วมหารือ 16-18 พ.ย.นี้ ขณะที่นักวิชาการเสนอรัฐบาลใช้มาตรการทางการค้ากดดันแก้ปัญหาที่ต้นเหตุ

เมื่อวันที่ 14.พ.ย.69 โกวิทย์ บุญธรรม ผู้สื่อข่าวไทยพีบีเอส รายงานการลงพื้นที่ของ นายเจเศรษฐ์ ไทยเศรษฐ์ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย ดร.สืบสกุล กิจนุกร ม.แม่ฟ้าหลวง และพันเอก สิงหนาท โลสุยะ รอง ผอ.รมน.จังหวัดเชียงราย พร้อมคณะ หลังลงพื้นที่ตรวจสอบเหมืองแร่บริเวณดอยก่อวัน รัฐฉานประเทศเมียนมา ซึ่งอยู่ติดแนวชายแดน ต.เทอดไทย อ.แม่ฟ้าหลวง จ.เชียงราย เพื่อติดตามสถานการณ์การทำเหมืองและประเมินผลกระทบจากปัญหามลพิษข้ามพรมแดน

นายเจเศรษฐ์ กล่าวว่า การลงพื้นที่ครั้งนี้ต้องการเห็นสภาพพื้นที่จริง หลังจากก่อนหน้านี้ได้รับข้อมูลผ่านภาพถ่ายดาวเทียม โดยพบว่ายังคงมีการดำเนินกิจการและขยายพื้นที่เหมืองอย่างต่อเนื่อง อีกทั้งยังมีพื้นที่รองรับการขยายเหมืองอีกจำนวนมาก ซึ่งเป็นเรื่องน่ากังวล เนื่องจากอยู่ใกล้ชุมชนและลำธารที่ไหลลงสู่แม่น้ำสาย อาจส่งผลกระทบต่อประชาชนตลอดแนวลำน้ำ

การลงพื้นที่เป็นไปตามข้อสั่งการของนายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี ให้รวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับกิจการเหมืองให้ได้มากที่สุด ทั้งจำนวนโรงผลิตแร่ บริษัทนำเข้าและส่งออก สารตั้งต้น กระบวนการนำเข้าแร่เข้าสู่ประเทศไทย รวมถึงตรวจสอบว่ามีบุคคลหรือบริษัทของไทยเข้าไปเกี่ยวข้องในกระบวนการดังกล่าวหรือไม่

ส่วนการประสานความร่วมมือระหว่างประเทศ นายเจเศรษฐ์ระบุว่า นายกรัฐมนตรีได้หารือกับนายกรัฐมนตรีจีนแล้ว และเตรียมนำข้อมูลที่รวบรวมได้ไปหารือกับฝ่ายจีนเพิ่มเติมในช่วงวันที่ 16-18 พฤศจิกายนนี้ รวมถึงเชิญประเทศที่ได้รับผลกระทบตลอดแนวลุ่มน้ำเข้าร่วมหารือ

ขณะที่ ดร.สืบสกุล กิจนุกร สำนักวิชานวัตกรรมสังคม มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง มองว่า การขยายตัวของเหมืองแร่ในพื้นที่ต้นน้ำแม่น้ำสายกำลังเป็นปัญหาที่น่ากังวล เนื่องจากเหมืองบางแห่งขยายพื้นที่เข้ามาประชิดแนวชายแดนไทยมากขึ้น นอกจากผลกระทบจากสารพิษแล้ว ยังมีประเด็นความซับซ้อนด้านเขตอำนาจการควบคุมพื้นที่ ซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับหลายฝ่าย ทั้งกองกำลัง RCSS/SSA กองกำลังว้า และพื้นที่ที่อาจทับซ้อนกับเขตอำนาจของรัฐบาลทหารเมียนมา

ดร.สืบสกุล ระบุว่า การเปิดหน้าดินเพื่อทำเหมืองขนาดใหญ่ ซึ่งสามารถมองเห็นได้จากฝั่งไทย เพิ่มความเสี่ยงต่อการพังทลายของดินและการชะล้างสารพิษลงสู่แหล่งน้ำ โดยเฉพาะเมื่อพิจารณาร่วมกับกรณีเหมืองแม่โจ้ เหมืองเมืองกาด และเหมืองดอยก่อวัน ซึ่งเป็นการทำเหมืองแบบเปิดหน้าดิน ยิ่งทำให้กังวลว่าปริมาณสารพิษอาจเพิ่มสูงขึ้นและส่งผลกระทบต่อแหล่งน้ำข้ามพรมแดนอย่างต่อเนื่อง

“พื้นที่เหมืองรัฐฉาน ใกล้ อ.แม่ฟ้าหลวง จ.เชียงราย ทั้งแม่โจ้ก เหมืองเมืองกาด และเหมืองดอยก่อวัน มีลักษณะเชื่อมต่อกัน หากเปรียบเทียบก็เหมือนเป็นสามเหลี่ยมที่มีเหมืองอยู่คนละมุม และกำลังขยายตัวเข้าหากัน ท้ายที่สุดพื้นที่บริเวณนี้อาจกลายเป็นภูเขามรณะ หรือภูเขาแห่งสารพิษ”

สำหรับแนวทางแก้ไขปัญหา ดร.สืบสกุล เห็นว่า รัฐบาลไทยจำเป็นต้องปรับแนวทางจากเดิมที่เน้นการดูแลและเฝ้าระวังผลกระทบต่อประชาชน รวมถึงการตรวจสอบคุณภาพน้ำร่วมกับเมียนมา ไปสู่การแก้ไขปัญหาที่ต้นเหตุอย่างจริงจังมากขึ้น

“เสนอให้นำข้อมูลจากการลงพื้นที่และหลักฐานการขยายตัวของเหมืองขึ้นสู่โต๊ะเจรจากับทางการเมียนมาและจีน รวมถึงประสานกองกำลังที่มีอำนาจควบคุมพื้นที่ เพื่อให้ทุกฝ่ายเห็นภาพรวมของปัญหาและร่วมกันกำหนดมาตรการควบคุมกิจกรรมเหมืองแร่ที่ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและแหล่งน้ำข้ามพรมแดน”

นอกจากนี้ รัฐบาลไทยสามารถพิจารณาใช้มาตรการทางการค้า ด้วยการระงับนำเข้าแร่จากพื้นที่ดังกล่าวเป็นการชั่วคราว เนื่องจากข้อมูลที่มีระบุว่า บริเวณ จ.ท่าขี้เหล็ก ฝั่งตรงข้าม อ.แม่สาย จ.เชียงราย มีเหมืองทองคำ 12 บริษัท เหมืองแมงกานีส 6 บริษัท และเหมืองตะกั่ว 2 บริษัท รวม 20 บริษัท นอกจากนี้ยังมีเหมืองดีบุกและแร่พลวงด้วย

ขณะที่ข้อมูลการนำเข้าของกรมศุลกากรพบการนำเข้าแร่หลายชนิด ทั้งแร่ดีบุก แร่พลวง แร่แมงกานีส และแร่ตะกั่ว ผ่านด่านเชียงแสนและสะพานข้ามแม่น้ำสายบริเวณแม่สาย จึงเห็นว่าการระงับนำเข้าแร่เป็นการชั่วคราวอาจเป็นเครื่องมือสร้างแรงกดดันให้ทางการเมียนมาและจีนเข้าร่วมเจรจาเพื่อแก้ไขปัญหาที่ต้นเหตุ

ดร.สืบสกุล กล่าวเพิ่มเติมว่า หากมาตรการระงับนำเข้าแร่ยังไม่ทำให้เกิดความคืบหน้า อาจจำเป็นต้องพิจารณามาตรการที่เข้มข้นขึ้น เช่น การปิดชายแดน การระงับส่งออกเครื่องจักรและสารเคมีที่เกี่ยวข้องกับการทำเหมือง รวมถึงอุปกรณ์และสิ่งอำนวยความสะดวกที่อาจถูกนำไปใช้ในกิจการเหมืองแร่

ด้านนายเจเศรษฐ์ ยอมรับว่า การแก้ไขปัญหาไม่ใช่เรื่องง่าย เนื่องจากมีข้อจำกัดหลายด้าน โดยเฉพาะสถานการณ์ความขัดแย้งภายในเมียนมา และการกำหนดมาตรฐานควบคุมกระบวนการผลิตเหมืองแร่ ซึ่งจำเป็นต้องใช้มาตรฐานระดับสากลและผู้เชี่ยวชาญเข้ามาดำเนินการ

ขณะเดียวกัน รัฐบาลเตรียมใช้มาตรการกดดันควบคู่กับการเจรจา โดยเฉพาะการตรวจสอบบริษัทที่นำเข้าแร่จากประเทศเพื่อนบ้าน ซึ่งขณะนี้มีการหารือในที่ประชุมคณะรัฐมนตรีแล้ว แต่ยังต้องรวบรวมข้อมูลและประสานกับทางการจีนและเมียนมาเพิ่มเติม เพื่อพิจารณาข้อกฎหมายและกำหนดมาตรการที่เกี่ยวข้อง

สำหรับการตรวจสอบกลุ่มทุนและผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกับกิจการเหมือง นายเจเศรษฐ์กล่าวว่า ได้ประสานข้อมูลกับกองทัพภาคที่ 3 แล้ว ซึ่งมีข้อมูลเชิงลึกบางส่วนที่ยังไม่สามารถเปิดเผยได้ โดยหลังนายกรัฐมนตรีเดินทางกลับ จะมีการประชุมร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อสรุปข้อมูล ก่อนเปิดเผยให้ประชาชนรับทราบต่อไป

นอกจากนี้ ยังมีข้อมูลว่ากลุ่มทุนจีนเข้าไปลงทุนหรือเกี่ยวข้องกับกิจการเหมืองแร่ในประเทศเพื่อนบ้าน จึงจำเป็นต้องตรวจสอบความเชื่อมโยงของกระบวนการผลิตและการส่งออกแร่ โดยข้อมูลเบื้องต้นพบว่ามีแร่บางส่วนส่งเข้ามายังประเทศไทย แต่แร่สำคัญอย่างแร่หายาก หรือ Rare Earth และทองคำ ไม่ได้ส่งเข้ามาในประเทศไทย จึงมีข้อสันนิษฐานว่าอาจถูกส่งต่อไปยังประเทศอื่น โดยเฉพาะจีน ซึ่งจำเป็นต้องหารือและตรวจสอบข้อมูลร่วมกันให้ชัดเจน

ส่วนการดูแลประชาชนที่ได้รับผลกระทบ รัฐบาลจะเร่งดำเนินการเรื่องน้ำเพื่อการเกษตร น้ำอุปโภคบริโภค และการดูแลคุณภาพชีวิตของประชาชนทุกกลุ่ม โดยนายเจเศรษฐ์เตรียมลงพื้นที่ อ.แม่สาย เพื่อติดตามสถานการณ์แหล่งน้ำและรับฟังข้อเรียกร้องจากชุมชน รวมถึงพิจารณาติดตั้งสถานีผลิตน้ำขนาดเล็กเพิ่มเติม เพื่อบรรเทาความเดือดร้อน

นายเจเศรษฐ์ย้ำว่า การแก้ไขปัญหาต้องดำเนินการหลายด้านควบคู่กัน ทั้งการเจรจาระหว่างประเทศ การใช้มาตรการด้านความมั่นคง และการเพิ่มแรงกดดันต่อฝ่ายที่เกี่ยวข้อง โดยรัฐบาลจะพยายามผลักดันให้ประเทศต้นทางและประเทศที่เกี่ยวข้องเข้ามาร่วมแก้ไขปัญหาอย่างเป็นรูปธรรม