MIND: World Alzheimer Report ชี้ แก่ไปไม่จำเป็นต้อง ‘สมองเสื่อม’ และคนเข้าใจผิด เกี่ยวกับภาวะนี้เยอะมาก!
ทุกวันนี้มี ‘คนแก่’ ในสังคมมากขึ้น สังคมจำนวนมากเดินเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุโดยผู้คนไม่รู้ตัว ซึ่งการที่มีคนแก่ในสังคมมากขึ้นๆ สิ่งหนึ่งที่คนพูดถึงกันมากขึ้นก็คือ ‘ภาวะสมองเสื่อม’ (Dementia) ซึ่งสำหรับหลายคนมองว่าไม่ใช่เรื่องแปลก เพราะผู้สูงอายุมีอยู่เต็มบ้านเต็มเมือง ภาวะสมองเสื่อมในสังคมก็ยิ่งเยอะขึ้นเป็นธรรมดา
อย่างไรก็ดี รายงาน World Alzheimer Report ประจำปี 2024 ก็ชี้ว่าคนเข้าใจภาวะสมองเสื่อมผิดไปเยอะมาก คนทั่วไปเข้าใจผิดไปถึง 80 เปอร์เซ็นต์ และขนาดบุคลากรทางการแพทย์ ก็ยังเข้าใจภาวะนี้ผิดไปถึงราวๆ 2 ใน 3 เลยทีเดียว
แล้วความเข้าใจที่ถูกต้องคืออะไร? El Pais สื่อสเปนได้ไปถามผู้เชี่ยวชาญด้านสมองและระบบประสาท รวมถึงด้านภาวะสูงอายุและได้คำตอบที่น่าสนใจมาก
ถ้าจะให้สรุป ‘ภาวะสมองเสื่อม’ ในแบบนิยามทางการแพทย์จริงๆ มันไม่ได้หมายถึงภาวะที่ ‘สมองเสื่อมลง’ และคนจะอยู่ในภาวะสมองเสื่อมก็ต่อเมื่อสมองของเขาทำงานได้แย่กว่า ‘ค่าเฉลี่ย’ ของคนในวัยเดียวกันและระดับการศึกษาเดียวกัน
หรือพูดง่ายๆ ในทางการแพทย์ ‘สมองเสื่อม’ มันคือภาวะ ‘สมองเสื่อมเกินวัย’ และการ ‘เสื่อมไปตามวัย’ จะไม่นับว่าเป็นภาวะสมองเสื่อม
ต้องบอกว่าก่อนจะพูดถึงสมองเสื่อม เราต้องเข้าใจพัฒนาการสมองมนุษย์ตามวัยก่อน คือศักยภาพของสมองที่แย่ลงตามวัยแน่นอนก็คือ ‘ความเร็ว’ และ ‘การคิดหลายเรื่องพร้อมกัน’ ดังนั้นในแง่นี้การ ‘คิดช้า’ มันจึงไม่ใช่อาการภาวะสมองเสื่อมแบบที่เข้าใจกันผิดๆ และจริงๆ ความเข้าใจผิดตรงนี้ก็สำคัญ เพราะคนอายุน้อยจะไม่เข้าใจ คิดว่าผู้สูงอายุสมองเสื่อมแล้ว และเริ่มคิดและตัดสินใจแทน ทั้งที่จริงๆ ผู้สูงอายุยังคิดเองได้ แค่ความสามารถในการประมวลผลของเขาช้าลงตามวัย
ที่น่าสนใจคือ ผู้เชี่ยวชาญยังบอกอีกว่า การเข้าใจว่าคนแก่สมองจะแย่ลงทุกมิติก็เป็นความคิดที่ผิด เพราะจากการศึกษา ภาพมันชัดมากว่าคนยิ่งแก่ ‘คลังคำ’ จะยิ่งขยายไปตามวัย หรือแก่ไป ‘ความสามารถทางภาษา’ มักจะเพิ่มขึ้นตาม และอีกด้านงานวิจัยก็ชี้เช่นกันว่าความสามารถในการรับรู้อารมณ์ความรู้สึกของคนจะเพิ่มขึ้นตามวัย ไม่ได้ลดลง หรือพูดให้ตรงคือ ความสามารถพวกนี้เป็นหลักฐานสำคัญกว่าเราควรจะเข้าใจผู้สูงอายุว่าเป็นผู้มีทักษะด้านสมองที่ต่างออกไป มากกว่าที่จะเข้าใจว่าสมองพวกเขาเสื่อมลงในทุกด้าน
ทั้งนี้ทั้งนั้น ผู้เชี่ยวชาญก็ชี้อีกว่า ภาวะที่คนแก่ลงแล้วลืมว่าล็อกบ้านแล้วหรือยัง ลืมปิดเตาแก๊สหรือไม่ ก็เป็นหนึ่งในภาวะที่คนเข้าใจกันผิดๆ ว่าคืออาการสมองเสื่อม อันที่จริงก็แค่ ‘ไม่มีสมาธิ’ เลยจำไม่ได้ ถ้าระดับสมองเสื่อมมันต้อง ‘จำบริบทไม่ได้’ ตัวอย่างคือ ต้องถึงขนาดไปรู้ตัวอีกทีกลางถนน แล้วงงว่าตัวเองมาอยู่ที่นี่ได้อย่างไร เป็นต้น