วิพากษ์กระแส 'Japan glazer' การยกย่องทุกสิ่งที่มาจากญี่ปุ่นแต่ดูถูกประเทศของตัวเอง
ลองนึกภาพวิดีโอธรรมดาๆ บนระบบขนส่งสาธารณะในเขตชานเมือง แล้วใส่เพลงประกอบสไตล์อนิเมะและฟิลเตอร์สีชมพูเข้าไป คุณก็จะเห็นฉากจากวันหยุดพักผ่อนในญี่ปุ่นในฝันของคุณได้ทันที
นี่คือ "ปรากฏการณ์ญี่ปุ่น" (Japan effect) ซึ่งกลายเป็นเทรนด์ในโซเชียลมีเดียของคนรุ่น Gen Z ที่เสียดสีภาพลักษณ์ที่มักถูกทำให้โรแมนติกของญี่ปุ่น ซึ่งต้อนรับนักท่องเที่ยวจำนวนมากเป็นประวัติการณ์เมื่อปีที่แล้ว
ชาวเมืองเกียวโตและแหล่งท่องเที่ยวอื่นๆ ต่างแสดงความไม่พอใจกับฝูงชนที่ถ่ายเซลฟี่ และตอนนี้กระแสต่อต้านความคลั่งไคล้ญี่ปุ่นในโลกออนไลน์กำลังเพิ่มขึ้น
โพสต์วิดีโอสั้นๆ บนแพลตฟอร์มอย่าง TikTok แสดงให้เห็นว่าเพียงแค่คำว่า "โตเกียว ประเทศญี่ปุ่น" พร้อมกับอิโมจิดอกซากุระ ก็สามารถทำให้ฉากบนท้องถนนที่ดูธรรมดาๆ น่าสนใจมากขึ้นสำหรับชาวเน็ตบางคนได้
“จุดประสงค์คือการเสียดสีภาพลักษณ์ ‘น่ารัก’ ของญี่ปุ่นบนโลกออนไลน์ ด้วยภาพจำและแบบแผนต่างๆ ที่มีอยู่” ร็อคกี้ ลูเซมบี ยูทูบเบอร์ชาวฝรั่งเศสวัย 25 ปี นักวิเคราะห์วัฒนธรรมอินเทอร์เน็ต กล่าวกับ AFP
นอกจากค่าเงินเยนที่อ่อนค่าอย่างต่อเนื่องแล้ว ความนิยมอย่างล้นหลามของอนิเมะและเกมแฟรนไชส์ต่างๆ เช่น โปเกมอน กำลังดึงดูดนักท่องเที่ยวให้มาเยือนประเทศญี่ปุ่น
แต่บางคนก็ชื่นชอบญี่ปุ่นมากเกินไป ลูเซมบี ซึ่งใช้ชื่อบัญชีว่า rockylevrai กล่าว
เพื่ออธิบายปรากฏการณ์นี้ เขาใช้คำสแลงว่า “glazing” ซึ่งหมายถึงการยกย่องสิ่งใดสิ่งหนึ่งมากเกินไป
“Japan glazer” คือ “คนที่ยกย่องทุกสิ่งที่มาจากญี่ปุ่น ในขณะที่ดูถูกสิ่งต่างๆ ที่มาจากประเทศของตนเอง” ลูเซมบีกล่าว
'ไม่สะอาดขนาดนั้น'
ญี่ปุ่นบันทึกสถิตินักท่องเที่ยว 42.7 ล้านคนในปี 2025 แม้ว่าจำนวนนักท่องเที่ยวชาวจีนจะลดลงอย่างมากในเดือนธันวาคมเนื่องจากความขัดแย้งทางการทูต
นักท่องเที่ยวจำนวนมากโพสต์เรื่องราวการเดินทางของตนทางออนไลน์ ไม่ว่าจะเป็นการไปเยือนสถานที่จริงที่ปรากฏในภาพยนตร์การ์ตูน หรือการล้อเล่นเกี่ยวกับการใช้เงิน 1,000 ดอลลาร์ไปกับค่าตั๋วเครื่องบินเพียงเพื่อไปกินข้าวปั้นราคา 1 ดอลลาร์จากร้านสะดวกซื้อ
“‘ญี่ปุ่น’ ที่ปรากฏในโลกอนิเมะมักจะแตกต่างจากสังคมญี่ปุ่นในความเป็นจริง” มาริกะ ซาโตะ วัย 29 ปี ผู้ทำงานด้านการตลาดในโตเกียวกล่าว
ตัวอย่างเช่น ผู้หญิงหลายคนเคยถูกลวนลาม ซาโตะ ผู้ร่วมงานใน “Blossom The Project” บัญชีอินสตาแกรมที่เน้นประเด็นทางสังคมของญี่ปุ่นกล่าว
มายะ คูโบตะ นักออกแบบกราฟิกและผู้ร่วมงานของ Blossom วัย 28 ปี กล่าวว่า เธอชื่นชมผู้คนที่ชื่นชอบญี่ปุ่นและอยากไปเที่ยว
แต่ความคิดเห็นที่เกินจริง เช่น “คนญี่ปุ่นสุดยอดมาก” ทำให้เธอรู้สึก “ไม่ค่อยดี” คูโบตะบอกกับ AFP
การต่อต้านจากคนรุ่น Gen Z บางส่วนทางออนไลน์มุ่งเน้นไปที่ความคิดที่เกินจริงว่าถนนในญี่ปุ่นสะอาดมากจนผู้คนไม่ต้องสวมรองเท้าด้วยซ้ำ
"ญี่ปุ่นสะอาด แต่ก็ไม่ได้สะอาดขนาดนั้น" คู่รักชาวอเมริกันคู่หนึ่งที่โพสต์คอนเทนต์เกี่ยวกับประเทศญี่ปุ่นบนโซเชียลมีเดียภายใต้ชื่อ The Hitobito กล่าวติดตลก โดยโชว์ถุงเท้าสีขาวสกปรกของพวกเขาหลังจากทดลองในชีวิตจริง
ผลกระทบที่กลายเป็นไวรัล
การท่องเที่ยวที่เฟื่องฟูของญี่ปุ่นได้บีบให้ทางการบางแห่งต้องดำเนินการ
เทศกาลชมดอกซากุระที่อวดอ้างว่ามีวิวภูเขาฟูจิที่สวยงามเหมาะแก่การถ่ายรูปอัพลงอินสตาแกรม ถูกยกเลิกในปีนี้หลังจากที่ชาวบ้านร้องเรียนเรื่องนักท่องเที่ยวล้นเกิน
"ผู้คนเชื่อมโยงญี่ปุ่นกับภาพที่จัดองค์ประกอบอย่างพิถีพิถัน" เซอิโอ นาคาจิมะ ศาสตราจารย์จากบัณฑิตวิทยาลัยเอเชียแปซิฟิกศึกษา มหาวิทยาลัยวาเซดะ กล่าว
นั่นอาจเป็นเพราะฉากหลังที่สวยงามและละเอียดในอนิเมะ หรืออาจเป็นเพราะ "ประเพณีทางวัฒนธรรมที่เน้นรูปแบบ" ที่ลึกซึ้งกว่านั้น
"ถ้าผู้คนเน้นที่รูปแบบมากกว่าความหมาย มันก็จะแพร่กระจายได้ง่ายขึ้น เพราะคุณไม่จำเป็นต้องคิด" นาคาจิมะบอกกับ AFP
เขากล่าวว่า ความเป็นทางการของญี่ปุ่น ตั้งแต่ความซับซ้อนของภาษาที่สุภาพ ไปจนถึงความใส่ใจในรายละเอียดอย่างมากในการบรรจุภัณฑ์หรือการห่อ อาจทำให้ผู้มาเยือนประหลาดใจ
แต่ “ญี่ปุ่นไม่ได้สะอาดและสวยงามเสมอไป นั่นเป็นเพียงส่วนหนึ่งของความเป็นจริง”
แม้จะมีเสียงวิพากษ์วิจารณ์ นักท่องเที่ยวในตลาดสึกิจิที่คึกคักของโตเกียวบอกกับสำนักข่าว AFP ว่า ประเทศญี่ปุ่นตรงตามความคาดหวังของพวกเขา
“ในรัสเซีย การยกย่องญี่ปุ่นเป็นเรื่องที่ได้รับความนิยมมาก” ทาเทียนา โมคีวา วัย 25 ปี กล่าว
เมื่อถามว่าโพสต์เกี่ยวกับญี่ปุ่นอาจไม่สมจริงหรือไม่ เธอกล่าวว่า “พูดตามตรง ไม่เลย… ฉันรักทุกอย่างเกี่ยวกับญี่ปุ่น”
Agence France-Presse
Photo - ผู้คนถ่ายรูปกับภูเขาไฟฟูจิที่ทะเลสาบยามานาคาโกะ ในเมืองยามานาคาโกะ จังหวัดยามานาชิ เมื่อวันที่ 5 ธันวาคม 2025 (Photo by YUICHI YAMAZAKI / AFP)