“อสุภกัมมัฏฐาน 10” คำสอนเรื่องความไม่เที่ยง บนจิตรกรรมฝาผนัง วัดเทวราชกุญชร
อสุภกัมมัฏฐาน 10 บนจิตรกรรมฝาผนัง วัดเทวราชกุญชร คำสอนความไม่เที่ยง
ใน วัดเทวราชกุญชร วรวิหาร นอกจากจะมีสิ่งศักดิ์สิทธิ์ให้สักการะบูชาอย่างองค์เทวราชเนรมิตร พระอุปคุต และรอยพระพุทธบาทแล้ว ที่นี่ยังมีสิ่งสำคัญเนื่องในพุทธศาสนาที่ทรงคุณค่าอีกมากมาย โดยเฉพาะภาพจิตรกรรมฝาผนังภายในพระอุโบสถ เป็นภาพเกี่ยวกับธรรมะว่าด้วย“อสุภกัมมัฏฐาน 10” หรือการปลงอสุภะ
แม้มองดูแล้วอาจไม่น่าชวนชมนัก เพราะเป็นภาพพระยืนพิจารณาซากศพหรือร่างกายเน่าเปื่อย ทว่าจิตรกรรมดังกล่าวกลับสอดแทรกธรรมะไว้ได้อย่างลึกซึ้ง
คำสอน “อสุภกัมมัฏฐาน 10” หรือการปลงอสุภะ ปรากฏอยู่ใน “คัมภีร์พระวิสุทธิมรรค” พบการนำเนื้อหาจากคัมภีร์ดังกล่าวมาเขียนเป็นภาพจิตรกรรมในสมุดภาพสมัยอยุธยา ธนบุรี และรัตนโกสินทร์ เช่น จิตรกรรมฝาผนังที่วิหารทิศตะวันออกของวัดพระเชตุพนฯ และที่หลังบานประตูหอไตรวัดระฆังฯ เป็นต้น
จิตรกรรมเรื่อง “อสุภกัมมัฏฐาน” ได้รับความนิยมมากในสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 พระองค์มีพระราชประสงค์ที่จะทะนุบำรุงพุทธศาสนา จึงนำเสนอเรื่องราวที่นอกเหนือไปจากชาดก เพื่อให้ศาสนิกชนเห็นคำสอนอย่างเป็นรูปธรรมมากขึ้น ไม่ใช่เพียงนิทานปรัมปราแบบชาดก
งานพุทธจิตรกรรมข้างต้น ก็สามารถพบได้ที่ฝาผนังพระอุโบสถของวัดเทวราชกุญชรเช่นเดียวกัน โดยเขียนเป็นภาพอสุภ 10 ข้อไว้ครบถ้วน เรียงลำดับภาพตั้งแต่ด้านซ้ายของพระประธานวนตามเข็มนาฬิกาไปสุดที่ผนังด้านขวามือของพระประธาน แต่ละภาพเขียนเป็นพระภิกษุสงฆ์กำลังยืนพิจารณาซากศพแต่ละประเภท และชักผ้าบังสุกุล มีฉากหลังเป็นป่าและทิวทัศน์ธรรมชาติ
ภาพทั้ง 10 ภาพได้แก่
1.วินีลกอสุภ ซากศพที่มีสีเขียวคล้ำคละด้วยสีต่างๆ
2. หตวิกขิตกอสุภ ซากศพที่ถูกบั่นเป็นท่อนๆ
3. โลหิตกอสุภ ซากศพที่มีโลหิตไหลอาบเรี่ยราด
4.วิกขิตตกอสุภ ซากศพที่มือ เท้า และศีรษะหลุดออกจากกัน
5.อัฏฐิกอสุภ ซากศพที่เหลือแต่กระดูก
6. วิปุพพกอสุภ ซากศพที่มีน้ําเหลืองไหลอยู่ตามรอยที่ปริออก
7.อุทธมาตกอสุภ ซากศพที่เน่าพองขึ้นอืด
8. ปุฬุวกอสุภ ซากศพที่มีหนอนเต็มไปหมดทั้งร่างกาย
9. วิกขายิตกอสุภ ซากศพที่ถูกสัตว์จิกทึ้งกัดกิน
10. วิจฉิกททกอสุภ ซากศพที่ขาดจากกันเป็น 2 ท่อน
ภาพบนจิตรกรรมฝาผนังดังกล่าวเป็นธรรมะที่สอดแทรกอยู่ภายใน เพื่อสอนว่าชีวิตเป็นอนิจจังหรือความไม่แน่นอนทั้งการมีชีวิต การมีเรือนร่าง สิ่งเหล่านี้ที่ปรากฎในภาพจะเกิดขึ้นกับทุก ๆ คนตามธรรมชาติ เมื่อถึงวาระหนึ่งของชีวิตนั่นเอง
หากท่านใดที่สนใจ สามารถแวะเวียนเข้าไปชมได้ที่วัดเทวราชกุญชร วรวิหาร ภายในพระอุโบสถหลัก
อ่านเพิ่มเติม :
- “จิตรกรรมวัดภูมินทร์” จ. น่าน ที่ไม่ได้มีดีแค่ “ปู่ม่าน-ย่าม่าน” แต่สะท้อนถึงวิถีชีวิตผู้คน
- “ภาพกาก” งานวาดที่แฝงไว้ในจิตรกรรมไทย ที่ไม่ได้ “กาก” ตามชื่อ
- ส่องภาพ “สงกรานต์” จิตรกรรมฝาผนังในพระวิหารหลวง วัดราชประดิษฐฯ
สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่
อ้างอิง
https://watdevaraj.org/wp-content/uploads/2023/07/หนังสือวัดเทวราชกุญชร2560.pdf
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 27 พฤษภาคม 2569
อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : “อสุภกัมมัฏฐาน 10” คำสอนเรื่องความไม่เที่ยง บนจิตรกรรมฝาผนัง วัดเทวราชกุญชร
ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com