ขี้โกง-ขี้ฉ้อ-ขี้ฉล ฯลฯ ทำไมเราจึงใช้ “ขี้” นำหน้าคำหลาย ๆ คำ

ขี้โกง ขี้ฉ้อ ขี้ฉล ฯลฯ ทำไมเราจึงใช้ “ขี้” นำหน้าคำหลาย ๆ คำ

ขี้ ในความหมายสามัญคือ “กากอาหาร” ที่ร่างกายไม่ต้องการ แล้วขับถ่ายออกมาทางทวารหนัก หรืออาการที่บุคคลขับถ่ายกากอาหารนั้นออกมา

คนไทยยังเรียกทุกอย่างที่เป็น “เศษซาก” ไม่เป็นที่ต้องการ เช่น ขี้เลื่อย ขี้ตะกั่ว รวมถึง “ของเสีย” อื่น ๆ ที่ร่างกายขับออกมาตั้งแต่หัวจรดเท้า เช่น ขี้ไคล ขี้หู ขี้ตา ขี้ไคล ฯลฯ สิ่งสกปรกหรือมลทินทั้งหลายเป็นขี้กันทั้งนั้น

แล้วคำอื่นที่เป็นลักษณะอาการ หรือพฤติกรรมอย่าง ขี้โกง ขี้ฉ้อ ขี้ฉล และอื่น ๆ อีกมากมาย ไฉนมี “ขี้” นำหน้า?

ธีรยุทธ บุญมีอธิบายไว้ในบทความ “มานุษยวิทยาว่าด้วย ‘ขี้’ ”(ศิลปวัฒนธรรม, พฤศจิกายน 2550) ว่า มนุษย์มักเอาระบบร่างกายไปเทียบกับระเบียบสังคม คือให้ร่างกายเป็นภาพจำลองของสังคม และสังคมก็เป็นภาพจำลองของร่างกาย จึงเป็นที่มาของคำอย่าง ขี้โกง ขี้ฉ้อ ขี้ฉล ฯลฯ

ทั้งนี้ เนื่องจากมนุษย์เป็นสิ่งมีชีวิตที่ต้องจัดระเบียบสิ่งต่าง ๆ เพื่อเข้าใจสิ่งรอบตัว แล้วสั่งสมเป็นความรู้ ภูมิปัญญา อะไรที่รบกวนระเบียบโครงสร้างดังกล่าวจึงต้องมีคำอธิบาย หากอธิบายไม่ได้ สิ่งนั้นจะรบกวนจิตใจ ให้ความรู้สึกผิดแผกทันที

หลักเดียวกันนี้รวมถึงอะไรก็ตามที่ “ผิดที่ผิดทาง” และอยู่บริเวณ “ชายขอบ” ทั้งหลาย คนเราจะมองสิ่งเหล่านี้อย่างระแวงสงสัย หรือเห็นว่าด้อยกว่า

สังคมไทยจึงเรียกสิ่งที่ผ่านจาก “ชายขอบ” ภายในร่างกายที่ออกสู่ภายนอกด้วยคำว่า “ขี้” และเมื่อเราติดการเอาร่ายกายไปเทียบกับสังคม จึงเอา “ขี้” ไปรวมกับคำอื่น ๆ ที่ให้ความหมายเชิงลบ หรือเกินความปกติธรรมดาทั้งหลายอย่างการหมายถึง “ของต่ำ” หรือสิ่งที่สังคมเหยียดหยาม เช่น ขี้ข้า ขี้ครอก หมายถึงผู้อยู่ด้อยกว่า เลวกว่า โง่กว่า รวมถึงคำว่า ขี้มือ ขี้ดิน ขี้เห่อ ขี้ทูด เป็นต้น

รวมทั้งหมายถึงพฤติกรรมทางสังคมที่ “สุดขั้ว” จนอาจส่งผลเสีย เป็นอันตราย หรือไม่เหมาะสมแก่สังคมส่วนรวม เช่น ขี้ยา ขี้เหล้า ขี้โมโห ขี้หลี หรือแม้แต่พฤติกรรมส่วนตัวที่ไม่ใช่เรื่องร้ายแรง แต่สุดโต่งเกินพอดี เช่น ขี้อ้อน ขี้อาย ขี้ตกใจ ขี้เล่น ขี้…

นอกจากนี้ยังใช้กับพฤติกรรมทางสังคมที่เกี่ยวกับคุณธรรม (บกพร่อง) และมีลักษณะสุดขอบ โดยมักเป็นคำที่สื่อความหมายอย่างรุนแรง เพื่อควบคุมทางสังคมอย่างเข้มงวด เช่น ขี้โกง ขี้ฉ้อ ขี้ฉล ขี้ขลาด ขี้ตืด ขี้โกหก ขี้เต๊ะ ขี้จุ๊ เป็นต้น

บางทีคำว่า “ขี้” นี่แหละคือคำไม่สุภาพที่เราใช้กันอย่างสิ้นเปลืองที่สุดในชีวิตประจำวัน…

อ่านเพิ่มเติม :

• “ฝรั่งขี้นก” คำที่สื่อถึงชาวตะวันตกที่กระทำตัวไม่ดี มีที่มาจากอะไร?
• ทำไมคนไทยใช้คำว่า “หนู” เรียกแทนตัวเอง หรือคนอายุน้อยกว่า
• คำศัพท์เกี่ยวกับ “ขี้” และคำเรียกสถานที่ (ขับถ่าย) ก่อนมี “ส้วม”

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง :

ธีรยุทธ บุญมี.มานุษยวิทยาว่าด้วย “ขี้”.นิตยสารศิลปวัฒนธรรม ฉบับพฤศจิกายน พ.ศ. 2550.

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 10 กุมภาพันธ์ 2569

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : ขี้โกง-ขี้ฉ้อ-ขี้ฉล ฯลฯ ทำไมเราจึงใช้ “ขี้” นำหน้าคำหลาย ๆ คำ

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com