กัมพูชา ฟาด! ไทยเล่นบทเหยื่อทางวัฒนธรรม กัมพูชาทวงคืนมรดกดั้งเดิม
ท่ามกลางกระแสไม่พอใจในประเทศไทยต่อการที่กัมพูชาขึ้นทะเบียนวรรณกรรมคลาสสิก 22 เรื่องกับยูเนสโก โรธ สันติภาพ นักวิเคราะห์ภูมิรัฐศาสตร์ประจำกรุงพนมเปญ ออกมาแสดงความเห็นกรณีนี้ว่า ความไม่พอใจของไทยต่อเรื่องนี้เป็นการแสดงออกซ้ำซากของการ“เล่นบทเหยื่อว่าถูกปล้นวัฒนธรรม”
โรธกล่าวว่ากัมพูชา ไม่ได้ขโมยวัฒนธรรมไทย แต่กำลังฟื้นฟูและขึ้นทะเบียนมรดกทางวัฒนธรรมที่ถูกสืบทอดและอนุรักษ์ผ่านระบำนาฏศิลป์ราชสำนัก ซึ่งเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่เคยเกือบสูญหายจากเหตุการณ์ฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ในอดีต ก่อนจะได้รับการฟื้นฟูขึ้นมาใหม่ระหว่างปี 1979 ถึง 2002 โดยการแสดงเหล่านี้ไม่ใช่แค่การลอกเลียนแบบ แต่เป็นการตีความในรูปแบบเฉพาะของกัมพูชา ที่มีรากฐานลึกซึ้งจากขนบประเพณีเขมรโบราณ ซึ่งมีมาก่อนการรับเอามาใช้ในราชสำนักสยาม
“อย่าลืมว่า สิ่งที่เรียกว่า ‘ไทย’ ในปัจจุบัน ไม่ว่าจะเป็นสถาปัตยกรรม การรำ หรือวรรณคดี ล้วนมีต้นกำเนิดจากอารยธรรมขอมโบราณ ซึ่งเคยปกครองพื้นที่ส่วนใหญ่ของประเทศไทยในอดีต เมื่ออาณาจักรอยุธยาเรืองอำนาจ ก็ได้เอาทั้งนักปราชญ์ นางรำ และขนบธรรมเนียมจากขอมเข้ามาใช้ และเมื่ออังกอร์ถูกปล้นไป สิ่งที่สูญเสียไม่ได้มีเพียงแค่ดินแดน แต่ยังรวมถึงวัฒนธรรมด้วย” โรธกล่าว
ท่ามกลางกระแสไม่พอใจในประเทศไทยต่อการที่กัมพูชาขึ้นทะเบียนวรรณกรรมคลาสสิก 22 เรื่องกับยูเนสโก โรธ สันติภาพ นักวิเคราะห์ภูมิรัฐศาสตร์ประจำกรุงพนมเปญ ออกมาแสดงความเห็นกรณีนี้ว่า ความไม่พอใจของไทยต่อเรื่องนี้เป็นการแสดงออกซ้ำซากของการ “เล่นบทเหยื่อว่าถูกปล้นวัฒนธรรม”
โรธกล่าวว่า กัมพูชาไม่ได้ขโมยวัฒนธรรมไทย แต่กำลังฟื้นฟูและขึ้นทะเบียนมรดกทางวัฒนธรรมที่ถูกสืบทอดและอนุรักษ์ผ่านระบำนาฏศิลป์ราชสำนัก ซึ่งเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่เคยเกือบสูญหายจากเหตุการณ์ฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ในอดีต ก่อนจะได้รับการฟื้นฟูขึ้นมาใหม่ระหว่างปี 1979 ถึง 2002 โดยการแสดงเหล่านี้ไม่ใช่แค่การลอกเลียนแบบ แต่เป็นการตีความในรูปแบบเฉพาะของกัมพูชา ที่มีรากฐานลึกซึ้งจากขนบประเพณีเขมรโบราณ ซึ่งมีมาก่อนการรับเอามาใช้ในราชสำนักสยาม
“อย่าลืมว่า สิ่งที่เรียกว่า ‘ไทย’ ในปัจจุบัน ไม่ว่าจะเป็นสถาปัตยกรรม การรำ หรือวรรณคดี ล้วนมีต้นกำเนิดจากอารยธรรมขอมโบราณ ซึ่งเคยปกครองพื้นที่ส่วนใหญ่ของประเทศไทยในอดีต เมื่ออาณาจักรอยุธยาเรืองอำนาจ ก็ได้เอาทั้งนักปราชญ์ นางรำ และขนบธรรมเนียมจากขอมเข้ามาใช้ และเมื่ออังกอร์ถูกปล้นไป สิ่งที่สูญเสียไม่ได้มีเพียงแค่ดินแดน แต่ยังรวมถึงวัฒนธรรมด้วย” โรธกล่าว
วันนี้ เมื่อกัมพูชายื่นเอกสารต่อยูเนสโกเพื่ออนุรักษ์การแสดงวรรณกรรมของตนเอง กลับถูกกล่าวหาว่าเป็นการขโมย นี่ไม่ใช่เรื่องจริง ประเทศไทยไม่ใช่เหยื่อ แต่คือผู้ที่เคยขโมย แล้ววันนี้กลับเรียกร้องให้ถูกมองว่าเป็นเจ้าของ กัมพูชามีสิทธิ์เต็มที่ในการฟื้นฟูและขึ้นทะเบียนศิลปะ นาฏศิลป์ และละคร ที่เกิดขึ้นในแผ่นดินของตน ถ่ายทอดผ่านศิลปินของตน และดำรงอยู่ผ่านยุคแห่งการลบล้างและความรุนแรง กระบวนการของยูเนสโกไม่ใช่การแย่งชิง แต่มันคือกระบวนการปกป้องมรดกทางวัฒนธรรมไร้ตัวตน และกัมพูชาก็ปฏิบัติตามกฎทุกขั้นตอน หากไทยไม่ได้คัดค้านในเวลาที่กำหนด หรือไม่มีหลักฐานว่าเป็นเจ้าของแต่ผู้เดียว ก็ไม่ใช่ความผิดของกัมพูชา
รัฐบาลไทยควรให้ความร่วมมือทางวัฒนธรรม แทนที่จะพยายามครอบครองทางวัฒนธรรม และควรหยุดเติมเชื้อไฟให้กับชาตินิยมด้วยข้อกล่าวหาเท็จ ควรยอมรับความจริงที่ไม่สะดวกใจเสียบ้าง ว่าสิ่งที่ไทยเรียกว่าวัฒนธรรมของตนนั้น ล้วนถือกำเนิดขึ้นบนผืนแผ่นดินเขมร
กัมพูชาไม่ได้ขโมยวัฒนธรรมไทย — เรากำลังทวงคืนสิ่งที่เป็นของเรามาโดยตลอด
โรธ สันติภาพ นักวิเคราะห์ภูมิรัฐศาสตร์ประจำอยู่ที่กรุงพนมเปญ
ที่มา @The phnom penh post