สมเด็จฯ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กับเรื่องที่ทำให้รัชกาลที่ 7 ทรง “อิจฉา”

สมเด็จฯ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ มีสิ่งหนึ่งที่ทำให้รัชกาลที่ 7 ถึงกับเผยความในพระราชหฤทัยว่าทรง “อิจฉา” เรื่องนั้นคืออะไร?

เรื่องนี้มาจากพระราชดำรัส พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 7 ตอนที่ทรงกล่าวแสดงความยินดีเนื่องในวโรกาส “รัชตวิวาหสมโภช” หรืองานฉลองครบรอบพิธีอภิเษกสมรส 25 ปี ระหว่าง สมเด็จฯ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต กับ หม่อมเจ้าประสงค์สม บริพัตร ความว่า

“ในบรรดาเจ้านายพี่น้อง ทูนหม่อมชายเป็นพระองค์แรกที่ได้เลือกคู่ครอง แล้วอยู่ด้วยกันมาด้วยความสุขถึง ๒๕ ปี และมีลูกที่น่ารักหลายคน ข้าพเจ้าก็ได้เลือกคู่ครองเองเหมือนกัน แต่ไม่มีลูก จึงขอสารภาพว่ารู้สึกอิจฉาทูนหม่อมชาย…”

เรื่องการเลือกคู่ครองเองนั้นศันสนีย์ วีระศิลป์ชัยอธิบายไว้ในบทความ “เจ้านายทรงเลือกคู่ครองเพื่อครองคู่”ของนิตยสาร ศิลปวัฒนธรรมฉบับสิงหาคม 2556 ว่า การอภิเษกสมรสของบรรดาพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 มีข้อกำหนดมากมายเรื่องความเหมาะสมและขนบธรรมเนียมประเพณี

ความเหมาะสมที่ว่าได้แก่ การมีเกียรติยศศักดิ์ศรีชาติตระกูลเท่าเทียมกัน คือเป็นพระธิดาของพระบรมวงศานุวงศ์ใกล้ชิด ที่ส่วนใหญ่ก็คือพระอนุชาในพระองค์ และมีพระอุปนิสัย พระจริยวัตรงดงาม และยังมองไปถึงบิดามารดาของกุลธิดาเหล่านั้นอันจะเข้ามาเกี่ยวข้องกันหลังอภิเษกสมรสแล้วด้วย

สิ่งเหล่านี้ทำให้พระราชโอรสในรัชกาลที่ 5 ไม่ใคร่จะมีอิสระในการเลือกพระชายาด้วยพระองค์เองนัก เพราะต้องเป็นคู่ครองที่สมเด็จพระบรมราชชนก-ชนนี ทรงเห็นว่าเหมาะสม ยิ่งสมเด็จพระศรีพัชรินทรา บรมราชินีนาถ ในฐานะพระอัครมเหสี ยิ่งทรงมีสิทธิในการหมายพระเนตรเลือกหาราชนารีที่เหมาะสมกับพระราชโอรสมากกว่าผู้ใด

บรรดากุลสตรีที่ทรงหมายพระเนตรอย่างเช่น หม่อมเจ้าอุไรวรรณ ทองใหญ่ (พระธิดาพระองค์โตในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงประจักษ์ศิลปาคม) ทรงหมายไว้ให้สมเด็จฯ เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ หรือหม่อมเจ้าหญิงพิไลยเลขา ดิศกุล (พระธิดาในสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ) ก็ทรงหมายไว้สำหรับสมเด็จฯ เจ้าฟ้าประชาธิปกศักดิเดชน์ เป็นต้น

แม้จะทรงหมายพระเนตรเจ้านายสตรีทั้งหลายไว้ ก็ไม่ได้ทรงสามารถบังคับพระทัยพระราชโอรสทุกพระองค์ให้ทรงอภิเษกสมรสกับกุลสตรีที่พอพระราชหฤทัยได้ทั้งหมด

ขณะที่ พระปิตุจฉาเจ้าสุขุมาลมารศรี พระอัครราชเทวีก็เป็นพระชนนีอีกพระองค์ที่สนพระทัยในการสรรหาพระสุณิสา (สะใภ้) อย่างมาก ปรากฏในพระราชหัตถเลขาของพระองค์ตอนหนึ่งว่า “เกือบจะบอกให้ได้ว่าจะนึกพูดอะไรไม่สนุกเหมือนคิดจะมีบ้านเรือนมีลูกสะใภ้มีหลาน แต่เรื่องหาเมียให้ลูกนี้แต่แม่ดู ๆ มาถึง ๓ ปี ๔ ปี เข้านี่แล้วยังไม่เหมาะใจเลยจนต้องร้องว่า ลูกสะใภ้แม่มันยังไม่เกิด”

อย่างไรก็ตาม เมื่อพระราชโอรส (กรมพระนครสวรรค์วรพินิต) เสด็จกลับจากเยอรมนีเป็นการชั่วคราว ทรงพบรักด้วยพระองค์เองกับหม่อมเจ้าหญิงประสงค์สมพระธิดาในกรมหมื่นมหิศรราชหฤทัย

พระองค์เจ้าศิริรัตนบุษบง พระธิดาพระองค์หนึ่งเล่าว่า“พ่อเสด็จกลับมาประจวบกับงานประจำปีของวัดเบญจมบพิตร มีการออกร้านขายของแลมีการละเล่นต่างๆ ๕-๗ วัน มีคนไปเที่ยวกันมาก”

งานนี้เองที่สมเด็จฯ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ ทรงมีโอกาสทอดพระเนตรเห็นหม่อมเจ้าหญิงประสงค์สม และทรงพอพระทัย จัดแจงทูลขอให้มีการหมั้นหมายก่อนจะเสด็จกลับไปศึกษาต่อที่เยอรมนี แล้วจึงทรงอภิเษกสมรสครองคู่กัน มีพระโอรสพระธิดารวม 6 พระองค์

ด้านพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อครั้งทรงดำรงพระอิสริยศักดิ์เป็น “กรมขุนสุโขทัยธรรมราชา” เสด็จกลับจากอังกฤษมาถวายพระเพลิงพระบรมศพสมเด็จพระบรมราชชนก ครั้งนั้นทรงพอพระทัยหม่อมเจ้าหญิงพิไลยเลขา ดิศกุล จึงทรงขอให้สมเด็จพระบรมราชชนนีหมั้นหมายไว้ ครั้นสำเร็จการศึกษากลับมาสยาม กลับไปพอพระทัยหม่อมเจ้าหญิงรำไพพรรณีพระธิดาในกรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ จึงทรงเลือกอภิเษกสมรสกับหม่อมเจ้าหญิงรำไพพรรณีแทน

รัชกาลที่ 7 และสมเด็จฯ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต จึงเป็นเจ้านาย 2 พระองค์ที่ทรงเลือกคู่ครองเอง ทั้งทรงมีความสุขกับคู่อภิเษกอย่างแน่วแน่มั่นคง เพียงแต่รัชกาลที่ 7 มิได้มี “ลูกที่น่ารักหลายคน” อย่างกรมพระนครสวรรค์วรพินิต

เป็นที่มาของความในพระราชหฤทัยที่ทรงอิจฉาสมเด็จพระเชษฐาต่างพระชนนีของพระองค์นั่นเอง…

อ่านเพิ่มเติม :

• สมเด็จเจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ “เจ้าฟ้าปัญญาดี” ความหวังของรัชกาลที่ 5
• กรมพระนครสวรรค์ฯ กับการปฏิรูปกองทัพเรือ ทรงขจัดหนี้-ทุจริต-ความขัดแย้งภายใน
• ย้อนเหตุบุกจับเจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ฯ เมื่อทหารไว้พระทัยกลายเป็นคณะราษฎร 2475

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง :

ศันสนีย์ วีระศิลป์ชัย. เจ้านายทรงเลือกคู่ครองเพื่อครองคู่.นิตยสารศิลปวัฒนธรรม ฉบับสิงหาคม พ.ศ. 2556.

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 9 พฤศจิกายน 2568

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : สมเด็จฯ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กับเรื่องที่ทำให้รัชกาลที่ 7 ทรง “อิจฉา”

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com