“เจ้านครอินทร์” ใน 3 จารึกลานทอง เผยอำนาจสุพรรณบุรีเหนือสุโขทัย ก่อนอยุธยา
“เจ้านครอินทร์”หรือสมเด็จพระนครินทราธิราช คือกษัตริย์ลำดับที่ 6 แห่งกรุงศรีอยุธยา ที่มีพระราชประวัติเป็นส่วนเติมเต็มนิทานปรัมปราเรื่อง “พระร่วงไปเมืองจีน” เพราะจดหมายเหตุของจีนได้บันทึกเล่าเรื่องเจ้านครอินทร์เสด็จไปเมืองจีนหลายครั้งตั้งแต่ยังไม่เสวยราชสมบัติ ประกอบกับความสัมพันธ์อันแน่นแฟ้นระหว่างวงศ์สุพรรณกับวงศ์พระร่วงแห่งสุโขทัย เป็นที่มาของความเข้าใจว่าพระองค์คือ “พระร่วง”
เจ้านครอินทร์ในจารึกลานทอง
ยังมีความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนทางประวัติศาสตร์ไทยอยู่ว่า สิ้นสุโขทัยแล้วจึงมีอยุธยาเกิดขึ้น แต่ พิเศษ เจียจันทร์พงษ์ ผู้ทรงคุณวุฒิด้านโบราณคดีและพิพิธภัณฑ์ กรมศิลปากร ได้เผยหลักฐานที่ยืนยันได้ว่า สุโขทัย สุพรรณบุรี และอยุธยา เป็นแคว้นร่วมสมัยกัน
ผู้มีส่วนสำคัญที่ควบรวมแคว้นร่วมสมัยทั้ง 3 ก็คือ สมเด็จพระนครินทราธิราชซึ่งพระองค์ทรงปกครองแคว้นสุพรรณบุรีก่อน แล้วจึงได้ครองแคว้นสุโขทัย ขณะเดียวกันนั้น สมเด็จพระรามราชาธิราชก็ทรงครองแคว้นอยุธยาอยู่ ต่อมาสมเด็จพระนครินทราธิราชถึงได้ควบรวมแคว้นอยุธยามาไว้ในอำนาจ ทำให้สุโขทัย สุพรรณบุรี และอยุธยา เป็นอาณาจักรเดียวกัน
การค้นพบ “จารึกลานทอง” จำนวน 3 แผ่น จากกรุพระปรางค์ วัดศรีรัตนมหาธาตุ เมืองสุพรรณบุรี คือหลักฐานอีกชิ้นที่เชื่อมโยงความสัมพันธ์ระหว่างบ้านเมืองในภาคกลางฝั่งตะวันตกของแม่น้ำเจ้าพระยากับแคว้นสุโขทัย ก่อนการผนวกเป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักรอยุธยา ผ่าน “ตัวตน” ของสมเด็จพระนครินทราธิราช ผู้เป็นแกนกลางของเรื่องราวข้างต้นด้วย
ลานทองแผ่นที่ 1ระบุว่า “ศุภมัสดุ ๑๓๖๕ ศกกุรนักสัตร ษัษฐีเกด วฤหัสปติวาร ศุภหูรดี พระวรประสิทธิเจ้า รตนโมลีศรีไตรโลกย นามกรอวย เจ้านิตรยรตนนาม”
สาระสำคัญของจารึกเป็นเรื่องพระราชทานสมณศักดิ์ ให้ “เจ้านิตรยรัตน”เลื่อนขึ้นเป็น “เจ้ารัตนโมลีศรีไตรโลกย”เมื่อ ม.ศ. (มหาศักราช) 1365 ปีกุน จึงเรียกชื่อว่า จารึกเจ้ารัตนโมลีศรีไตรโลกย์
ลานทองแผ่นที่ 2ระบุว่า “ศุภมัสดุ ๑๓๕๗ ศกเถาะนักษัตร ปิตยเกด…-นามบันทูล พระราชโองการ เสดจบรมราชาธิบดี ศรีมหาจักรพรรดิราช นุ ราเมศวร สุจริต สรัทธา อนุมาทนา นุ พุทธ ดี กา เสดจพระครู จุฑามณีศรี สังฆราชนายก ดิลกรัตนมหาสวามีบรมราชาจารย์ พระพรประสิทธิ พระมหาเถรปิยทัศศรี สาริบุตร นามกรอวย มหาเถรสาริบุตรนาม”
จารึกนี้กล่าวถึงสมเด็จพระบรมราชาธิบดีศรีมหาจักรพรรดิราชกับพระราเมศวร มีจิตศรัทธาอนุโมทนาด้วยกับพุทธฎีกาของพระครูจุฑามณีศรีสังฆราชฯ ในการตั้ง “มหาเถรสาริบุตร”ขึ้นเป็น “พระมหาเถรปิยทัศศรีสาริบุตร”
ข้อความจากลานทองแผ่นที่ 2 ทำให้ทราบพระนามอย่างเป็นทางการของ สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 2หรือ“เจ้าสามพระยา”ว่า “พระบรมราชาธิบดีศรีมหาจักรพรรดิราช”ส่วนอีกพระนามที่ปรากฏในลานทองแผ่นนี้ว่า“พระราเมศวร” ก็คือพระนามของ สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ ผู้เป็นพระราชโอรส ขณะดำรงพระยศเป็นพระมหาอุปราชนั่นเอง
ลานทองแผ่นที่ 3ไม่ได้ระบุข้อความต้นฉบับไว้ ทราบเพียงกล่าวถึงกษัตริย์แห่งอโยธยาทรงพระนามว่า “จักรพรรดิ” ทรงสร้างสถูปขึ้นเพื่อบรรจุพระบรมสารีริกธาตุ ต่อมาพระสถูปชำรุดลงตามกาลเวลา พระราชาผู้เป็นโอรสจึงทรงปฏิสังขรณ์ให้คืนดีดังเดิม และประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุ ณ สถูปที่พระองค์ทรงบูรณะนั้น แต่จารึกนี้ไม่ได้ระบุศักราช
สำหรับพระนามกษัตริย์ว่า “จักรพรรดิ”บ้างว่าหมายถึงกษัตริย์รุ่นก่อนกรุงศรีอยุธยา เพราะปรากฏพระนามเดียวกันนี้ในพงศาวดารเหนือที่หมายถึงกษัตริย์กรุงอโยธยา บ้านเมืองก่อนกรุงศรีอยุธยา บ้างก็ว่าเป็นกษัตริย์กรุงศรีอยุธยา ซึ่งจิตร ภูมิศักดิ์ นักประวัติศาสตร์ เคยให้ข้อสังเกตว่า พระนามข้างต้นคือกษัตริย์กรุงศรีอยุธยาตอนต้นพระองค์หนึ่ง แต่พระราชพงศาวดารไม่ได้บันทึกพระนามและเรื่องราวของพระองค์เอาไว้
อาจารย์พิเศษ ชี้ว่า หากพิจารณาลานทองทั้ง 3 แผ่นที่พบจากแหล่งเดียวกัน คือ กรุพระปรางค์วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ เมืองสุพรรณบุรี จารึกแผ่นที่ 1 และ 2 มีเลขศักราชตรงกับสมัยของสมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 2 (เจ้าสามพระยา, พ.ศ. 1967-1991 หรือ ม.ศ. 1346-1370) จึงอาจกล่าวได้ว่า ลานทองทั้ง 3 แผ่นนั้น สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 2 โปรดเกล้าฯ ให้จัดทำขึ้นในสมัยของพระองค์ และถือเป็นวัตถุมงคลที่พระองค์โปรดให้บรรจุไว้ในกรุของพระสถูป (พระปรางค์) ที่ซ่อมสร้างขึ้นใหม่
กษัตริย์อโยธยาพระนาม “จักรพรรดิ”ในลานทองแผ่นที่ 3 จึงเป็นใครไปไม่ได้ นอกจาก “เจ้านครอินทร์” สมเด็จพระนครินทราธิราช (พ.ศ. 1952-1967) พระราชบิดาของสมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 2 นั่นเอง
อาจารย์พิเศษยังวิเคราะห์ด้วยว่า การบูรณะพระปรางค์ของสมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 2 ส่วนหนึ่งคือการแสดงออกเชิงสัญลักษณ์ เพราะพระปรางค์ที่สร้างในสมัยสมเด็จพระนครินทราธิราชจนถึงตอนซ่อมในสมัยพระราชโอรสห่างกันราว ๆ 30 ปี ไม่น่าจะทรุดโทรมมาก
หลังจบสงครามกลางเมืองระหว่างเจ้าอ้ายพระยากับเจ้ายี่พระยา พระราชโอรสสมเด็จพระนครินทราธิราช ที่ชิงราชสมบัติกันจนสิ้นพระชนม์ทั้งคู่ เจ้าสามพระยา ทายาทองค์ที่ 3 ผู้มีเชื้อสายวงศ์สุโขทัยจากพระราชชนนี จึงได้ราชสมบัติกรุงศรีอยุธยาเป็นสมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 2 แล้วบูรณะพระปรางค์เพื่อเป็นสัญลักษณ์แห่งเอกภาพทางการเมืองของพระองค์ นัยหนึ่งก็เพื่อประกาศความสืบเนื่องทางสายพระโลหิต ณ บ้านเมืองของพระราชบิดา
พระนาม “พระจักรพรรดิ” ยังปรากฏในศิลาจารึกกฎหมายลักษณะโจร (หลักที่ 38 ประชุมศิลาจารึกภาคที่ 3) ซึ่งพบที่เมืองสุโขทัย กล่าวถึงพระนาม “สมเด็จบพิตร (มหาราชบุตร) …ราช ศรีบรมจักรพรรดิราช”ขึ้นเสวยราชที่เมืองกำแพงเพชร เมื่อ พ.ศ. 1940 ซึ่งอาจารย์พิเศษเห็นว่า“จักรพรรดิราช” ควรจะเป็นสมเด็จพระนครินทราธิราชก่อนเสด็จเสวยราชย์ที่กรุงศรีอยุธยา (พ.ศ. 1952)
ความเชื่อมโยงดังกล่าวเป็นหลักฐานว่า อำนาจจากภาคกลางได้ครอบงำแคว้นสุโขทัยเรียบร้อย หลังพระมหาธรรมราชาลิไทยสิ้นพระชนม์เมื่อต้นพุทธศตวรรษที่ 20 ผ่านสายสัมพันธ์ของวงศ์สุพรรณบุรีกับสุโขทัย มิใช่อำนาจจากรุงศรีอยุธยา เพราะตอนที่สมเด็จพระนครินทราธิราชเสวยราชย์เมืองกำแพงเพชร สมเด็จพระรามราชาธิราช (พระราชนัดดาพระเจ้าอู่ทอง) ยังเสวยราชสมบัติที่กรุงศรีอยุธยา
ดังนั้น เมื่อสมเด็จพระนครินทราธิราชได้ราชสมบัติกรุงศรีอยุธยา อำนาจระหว่างสองราชวงศ์จึงติดพันกับตัวบุคคลมาสู่กรุงศรีอยุธยาด้วย ผลลัพธ์คือ สุโขทัยเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักรอยุธยาโดยอัตโนมัติ เมื่อพระองค์ขึ้นเสวยราชย์กรุงศรีอยุธยาใน พ.ศ. 1952
อ่านเพิ่มเติม :
- “พระร่วง” ไปเมืองจีน คือ เจ้านครอินทร์ เมืองสุพรรณ
- ความสัมพันธ์ “เจ้านครอินทร์” กับราชสำนักจีน หนุนวงศ์สุพรรณครองอยุธยา
- เจ้านครอินทร์ สร้างเมืองกำแพงเพชร, พระเจ้าตากไม่เคยเป็นเจ้าเมืองกำแพงเพชร
สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่
อ้างอิง :
พิเศษ เจียจันทร์พงษ์. ‘นครินทราชา’ ในจาลึกลานทอง 3 แผ่น จากรุงพระปรางค์ วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ สุพรรณบุรี.นิตยสารศิลปวัฒนธรรม ฉบับสิงหาคม พ.ศ. 2533.
สุจิตต์ วงษ์เทศ บรรณาธิการ, รวมบทความวิชาการ. (2565). เจ้านครอินทร์ เมืองสุพรรณ สร้างสวรรค์อยุธยา ราชอาณาจักรสมัย. กรุงเทพฯ : มติชน.
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 13 พฤศจิกายน 2568
อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : “เจ้านครอินทร์” ใน 3 จารึกลานทอง เผยอำนาจสุพรรณบุรีเหนือสุโขทัย ก่อนอยุธยา
ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com