ถอดบทเรียนกรณีละเมิดสิทธิ “รัสมี อีสานโซล” – “เนเน่ รอยัล” เมื่อ AI ถูกใช้เป็นเครื่องมือสวมรอยศิลปิน

ภัยคุกคามรูปแบบใหม่ที่คนทำเพลงและศิลปินอิสระกำลังเผชิญอยู่ในขณะนี้ คือการนำเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) มาใช้ในทางที่ผิด เพื่อเจตนาสวมรอย แอบอ้าง และละเมิดสิทธิ์ของคนทำงานสร้างสรรค์อย่างร้ายแรง ดังเช่นกรณีล่าสุดของ รัสมี อีสานโซล (Rasmee Isan Soul) ศิลปินอาชีพ และ เนเน่ รอยัล ศิลปินเยาวชนไทยวัย 16 ปีจากภูเก็ต ที่โด่งดังจากการแสดงสดบนเวที America’s Got Talent ด้วยการร้องและเล่นกีตาร์เพลง "Zombie" จนกลายเป็นไวรัลระดับโลก ที่ต่างถูกมิจฉาชีพใช้ AI สวมรอยสิทธิ์ จนสร้างความท้อแท้ใจถึงขั้นเกือบทำให้หมดพลังในการสร้างสรรค์ผลงานดนตรี

กลโกงและรูปแบบการละเมิดสิทธิ์ด้วย AI

จากกรณีศึกษาที่เกิดขึ้น กลุ่มมิจฉาชีพมีพฤติกรรมและวิธีการที่จงใจล่อลวงผู้ฟังอย่างชัดเจน ดังนี้

สวมรอยตัวตนและชื่อเสียงแบบ 100%: มิจฉาชีพใช้เทคนิคการสวมรอยที่แนบเนียน โดยจงใจใช้ชื่อจริง-นามสกุลจริงภาษาไทยของรัสมีในแฮชแท็กและคำอธิบายช่อง ส่วนชื่อจริงภาษาอังกฤษก็สะกดเลียนแบบโดยขาดตัวอักษร "A" ไปเพียงตัวเดียว เพื่อจงใจทำให้ผู้ฟังเกิดความเข้าใจผิดว่าเป็นช่องและผลงานจริงของรัสมี

[caption id="attachment_14668" align="aligncenter" width="1014"]

ช่องที่สร้างเลียนแบบชื่อศิลปิน[/caption]

ใช้ AI เจนเพลงปริมาณมากอย่างรวดเร็ว: มีการใช้ AI ในการสร้างหรือ "เจน" เพลงขึ้นมา ซึ่งเป็นกระบวนการที่ทำได้อย่างรวดเร็วมากในปัจจุบัน เพื่อสร้างผลงานจำนวนมากมาอัปโหลดลงช่อง

แอบอ้างศิลปินชื่อดังคนอื่น ๆ เพื่อปั่นยอดวิว: มีการนำรูปภาพของน้องเนเน่ที่สร้างจาก AI มาใช้ และสร้างลิงก์เชื่อมโยงไปยังช่องของน้องเนเน่ โดยช่องเหล่านี้ทั้งหมดถูกสร้างและปั่นเนื้อหาขึ้นมาด้วยระบบ AI ทั้งสิ้น

[caption id="attachment_14667" align="aligncenter" width="886"]

ภาพที่สร้างจาก AI เลียนแบบ เนเน่ โรยัล เพื่อเชื่อมโยงไปยังช่องจริง[/caption]

ผลกระทบทางจิตใจและอุปสรรคของศิลปินอิสระ

บั่นทอนจิตใจคนทำงานศิลปะอย่างรุนแรง: การถูกขโมยตัวตนและผลงานไปแอบอ้างในลักษณะนี้ ส่งผลกระทบต่อจิตใจของศิลปินโดยตรง ทำให้เกิดความรู้สึกไม่อยากทำเพลง ไม่อยากไปร้องเพลง และบางครั้งถึงขั้นอยากหยุดทำทุกอย่าง

ความล่าช้าของระบบแพลตฟอร์ม: แม้จะมีการแจ้งรายงาน (Report) ปัญหาไปยัง YouTube แล้ว แต่การดำเนินการของแพลตฟอร์มกลับเป็นไปอย่างล่าช้ามากและยังไม่สามารถแก้ไขปัญหาได้อย่างเป็นรูปธรรม

ความเหลื่อมล้ำในการจัดการปัญหา: หากกรณีนี้เกิดขึ้นกับศิลปินชื่อดังระดับประเทศในค่ายใหญ่ ๆ เรื่องราวคงจะแดงและได้รับการแก้ไขอย่างรวดเร็ว แต่สำหรับศิลปินอิสระที่ไม่มีสังกัดขนาดใหญ่คอยซัพพอร์ต ปัญหากลับติดหล่มและดำเนินไปอย่างเชื่องช้า

วัฏจักรที่ไม่สิ้นสุดของมิจฉาชีพ: แม้ว่าจะสามารถรายงานเพื่อปิดช่องเหล่านี้ไปได้ แต่มิจฉาชีพก็พร้อมที่จะสร้างช่องใหม่ขึ้นมาสวมรอยศิลปินคนอื่นได้อีกเรื่อย ๆ

ทัศนะต่อการใช้งาน AI อะไรคือขอบเขตที่เหมาะสม ?

การรณรงค์ครั้งนี้ไม่ได้ปฏิเสธเทคโนโลยี AI ทั้งหมด แต่เป็นการต่อต้านการนำไปใช้ในทางที่ผิด โดยมีข้อจำแนกที่ชัดเจนคือ

การใช้ AI ที่ยอมรับได้ (สนับสนุน): การใช้ AI ช่วยทำดนตรีในกรณีที่ผู้สร้างสรรค์เล่นเครื่องดนตรีชิ้นนั้นไม่ได้ แต่ยังคงเป็นผู้เขียนคำร้องและทำนองเอง หรือการใช้ AI ช่วยคำนวณบัญชีและจัดการระบบหลังบ้านต่าง ๆ

การใช้ AI ที่ยอมรับไม่ได้ (คัดค้าน): การใช้ AI เจนเพลงขึ้นมาทั้งเพลงเพื่อสวมรอยเป็นผลงานของศิลปินท่านอื่น และจงใจแอบอ้างชื่อเพื่อล่อลวงผู้ฟัง

แนวทางการรับมือและร่วมด้วยช่วยกัน

ในเบื้องต้น ทางรัสมีและทีมงานได้ทำการปรึกษาทนายความรวมถึงเพื่อน ๆ นักดนตรีเพื่อตามหาตัวตนของผู้กระทำผิด ซึ่งในขณะนี้ทราบข้อมูลเบื้องต้นเพียงว่าพิกัด IP อยู่ที่กรุงเทพฯ เราทุกคนในฐานะผู้ฟังและคนทำงานสร้างสรรค์สามารถช่วยกันสกัดกั้นขบวนการนี้ได้โดย

• ช่วยกันกดรายงานช่อง (Report) และแชร์โพสต์เตือนภัย เพื่อสร้างความตระหนักรู้และช่วยเหลือคนทำเพลงคนอื่น ๆ
• ไม่สนับสนุนและไม่เพิ่มยอดการดู (Views) ให้กับช่องมิจฉาชีพเหล่านี้ เพื่อไม่ให้พวกเขาได้รับประโยชน์จากการละเมิดสิทธิ์ของผู้อื่น
• อย่าปล่อยให้มิจฉาชีพที่ใช้เทคโนโลยีอย่างผิดศีลธรรมลอยนวล และร่วมกันปกป้องสิทธิ์ของศิลปินและคนทำงานเพลงทุกคนให้ได้รับความยุติธรรม