กรมวิทยาศาสตร์บริการ (วศ.) หนุนพัฒนาห้องปฏิบัติการคุณภาพ ชี้เป้าควรมี 1 หมื่นแห่งใน 10 ปี
ขณะนี้ไทยมีเพียง 1 พันแห่ง เพิ่ม 10- 20 แห่งต่อปี ย้ำกลไกที่มีอยู่ไม่เพียงพอ ด้วยข้อจำกัดงบประมาณภาครัฐ แนะผลักดันกฎหมายส่งเสริมคุณภาพห้องปฏิบัติการ และกองทุน หากต้องการเติบโตอย่างก้าวกระโดด
ดร.พจมาน ท่าจีน รองอธิบดีรักษาราชการแทนอธิบดีกรมวิทยาศาสตร์บริการ (วศ.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม(อว.) เปิดเผยว่า ปัจจุบัน วศ. ได้ปรับบทบาทและภารกิจให้สอดคล้องกับบริบทโลกที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว มุ่งเน้นสนับสนุนการพัฒนาเครือข่ายห้องปฏิบัติการให้มีคุณภาพ ได้มาตรฐานเป็นที่ยอมรับทั้งในระดับประเทศและระดับสากล
เพื่อรองรับการเติบโตของการแข่งขันในภาคธุรกิจและคุ้มครองความปลอดภัยของผู้บริโภค ซึ่งหากห้องปฏิบัติการขาดคุณภาพ ผลการวัดไม่ถูกต้องจะกระทบต่อคุณภาพสินค้า
ทั้งนี้ วศ. พยายามส่งเสริมให้เกิดห้องปฏิบัติการที่มีคุณภาพของประเทศไทย ซึ่งปัจจุบันควรจะต้องมีถึง10,000 แห่ง แต่ปัจจุบันประเทศไทยมีประมาณ 1,000 แห่งเท่านั้น โดยในแต่ละปีจะมีห้องปฏิบัติการก่อตั้งขึ้นใหม่ประมาณ 10-20 แห่ง
ซึ่งการเติบโตในลักษณะดังกล่าวโดยปล่อยให้ผู้ประกอบการทั้งภาครัฐและเอกชนเติบโตกันเอง อาจจะ ไม่ทันต่อสถานการณ์ ดังนั้น จึงจำเป็นต้องมีหน่วยงานต่าง ๆ เข้าไปส่งเสริมและพัฒนาศักยภาพของห้องปฏิบัติการ เพื่อทำให้เกิดการเติบโตอย่างก้าวกระโดด
ที่ผ่านมากรมวิทย์ฯ บริการ มีกลไกหลาย ๆ ด้านในการส่งเสริมศักยภาพห้องปฏิบัติการ ทั้งการจัดฝึกอบรม ให้ความรู้ บริการสอบเทียบเครื่องมือวัด เป็นที่ปรึกษา ตั้งเครือข่ายห้องปฏิบัติการในประเทศ บริการตรวจสอบความสามารถ
หรือทดสอบความชำนาญห้องปฏิบัติการ และมีการรับรองคุณภาพของห้องปฏิบัติการ ทั้งมาตรฐานการยอมรับความสามารถห้องปฏิบัติการทดสอบของกรมวิทยาศาสตร์บริการ (DSS Recognized Laboratory) และการรับรองความสามารถของห้องปฏิบัติการตามมาตรฐาน ISO/IEC 17025 ซึ่งเป็นมาตรฐานสากล
การรับรองเหล่านี้สามารถนำไปใช้ยืนยันความสามารถของห้องปฏิบัติการกับหน่วยงานกำกับดูแลในด้านต่าง ๆ เช่น สำนักงานมาตรฐานอาหารและเกษตรแห่งชาติ (มกอช.) หรือสำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (สมอ.)
“หากประเทศไทยต้องการที่จะเพิ่มห้องปฏิบัติการคุณภาพอย่างก้าวกระโดด เพื่อให้มีถึง 10,000 แห่ง จะต้องใช้เวลาเกือบ 10 ปี ซึ่งการจะเพิ่มขึ้นถึงปีละ 1,000 แห่งนั้น กลไกการส่งเสริมปกติอาจจะไม่เพียงพอ
กรมวิทย์ฯ บริการ จึงอยากจะผลักดันกฎหมายเกี่ยวกับการส่งเสริมคุณภาพห้องปฏิบัติการ ซึ่งขณะนี้อยู่ระหว่างการจัดทำร่างพระราชบัญญัติที่เกี่ยวข้อง และการจัดตั้งกองทุนเพื่อขับเคลื่อนการส่งเสริมให้เกิดห้องปฏิบัติการมาตรฐานได้อย่างรวดเร็ว ตอบโจทย์ปัญหาข้อจำกัดของงบประมาณภาครัฐที่ขณะนี้สามารถสนับสนุนห้องปฏิบัติการได้เพียงปีละ10-20 แห่งเท่านั้น ”
ดร.พจมาน กล่าวอีกว่า ความท้าทายของห้องปฏิบัติการในประเทศไทยในขณะนี้ คือ ความต้องการด้านการตรวจสอบมาตรฐานคุณภาพสินค้าที่มีมากขึ้น โดยเฉพาะด้านการส่งออก ซึ่งจำเป็นต้องติดอาวุธให้กับคุณภาพสินค้าของประเทศไทย หากไม่ได้คุณภาพ และเป็นมาตรฐานที่ต่างประเทศยอมรับ จะไม่สามารถแข่งขันในตลาดโลกได้
ขณะเดียวกันตลาดในประเทศจะเป็นเรื่องความปลอดภัยของผู้บริโภค มีการสุ่มตรวจมาตรฐานของสินค้าต่าง ๆ ซึ่งจำเป็นต้องใช้กลไกของห้องปฏิบัติการ
โดยเมื่อเร็ว ๆ นี้ กรมวิทย์ฯบริการ ได้ลงนามความร่วมมือกับสำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (สมอ.) เพื่อที่จะช่วยกันส่งเสริมและพัฒนาเครือข่ายหน่วยตรวจสอบผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมของประเทศให้มากขึ้น
อย่างไรก็ดี เพื่อให้ความรู้ทางวิชาการ กรมวิทยาศาสตร์บริการ โดยศูนย์ทดสอบความชำนาญห้องปฏิบัติการ สถาบันพัฒนามาตรฐานและตรวจสอบรับรอง ได้จัดสัมมนา เรื่อง“แนวทางการจัดทำความใช้ได้ของการวัดเพื่อส่งเสริมศักยภาพห้องปฏิบัติการ” ขึ้น เมื่อวันที่ 15 สิงหาคม 2568 ภายในงาน “ อว.แฟร์ 2568”
โดยมีเจ้าหน้าที่จากห้องปฏิบัติการทั่วประเทศ เข้าร่วมกว่า 200 คน การสัมมนาฯ ดังกล่าวเป็นการให้ความรู้ทางวิชาการ อ้างอิงตามมาตรฐาน ISO/ IEC 17025 และสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับเอกสาร “ความใช้ได้ของการวัด” ที่กรมวิทย์ ฯ บริการ จัดทำขึ้น โดยมีประเด็นสำคัญคือ “ 7 ขั้นตอนเพื่อนำไปสู่ความใช้ได้ของการวัด”
พร้อมยกตัวอย่างการใช้งานให้เจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องเข้าใจและเชื่อมั่นในระบบมาตรฐานการวัด สามารถควบคุมกระบวนการวัดเพื่อให้นำไปสู่ความใช้ได้ของผลการวัด และทำให้ลูกค้ามั่นใจถึงความถูกต้องของผลการวัดที่ได้จากห้องปฏิบัติการ.